Châu lục có tốc độ nóng lên nhanh nhất hành tinh

3 giờ trướcBài gốc

Khách du lịch làm mát khi nắng nóng bao trùm thủ đô Rome của Italy, ngày 27/6/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Sau khi Anh, Ireland và Pháp liên tiếp phá kỷ lục nhiệt độ tháng 5 trong hai ngày 25 và 26/5, giới chuyên gia cảnh báo châu Âu vẫn chưa thoát khỏi những ngày oi bức cực đoan phía trước.

Theo hãng thông tấn AFP (Pháp), nguyên nhân dẫn đến đợt tăng nhiệt bất thường là hiện tượng “vòm nhiệt” hình thành khi luồng khí nóng từ Bắc Phi bị mắc kẹt dưới hệ thống áp cao bao phủ Tây Âu.

Vậy nguyên nhân nào khiến châu Âu lại nóng lên nhanh hơn những khu vực khác trên thế giới?

Nhiệt độ gia tăng

Nhiệt độ trung bình của Trái Đất hiện cao hơn khoảng 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp trong giai đoạn 1850-1900. Trong khi đó, Cơ quan biến đổi khí hậu Copernicus (C3S) của Liên minh châu Âu (EU) cho biết “Lục địa Già” nóng hơn khoảng 2,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp.

Nhà nghiên cứu Ben Clarke tại Đại học Imperial College London (Anh) nói với AFP: “Gần như toàn bộ lượng nhiệt gia tăng này xuất phát từ hiệu ứng nhà kính do con người tạo ra từ khí thải nhiên liệu hóa thạch, còn sự phân bố thực tế của lượng nhiệt dư thừa này phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau”.

Thay đổi mô hình thời tiết

Người dân di chuyển trên đường phố dưới trời nắng nóng tại Seville, Tây Ban Nha. Ảnh: THX/TTXVN

Theo Copernicus, thay đổi trong lưu thông khí quyển đã dẫn đến các đợt nắng nóng thường xuyên và dữ dội hơn vào mùa Hè ở châu Âu. Giám đốc Copernicus - ông Carlo Buontempo cho biết các hệ thống áp cao mang lại nhiệt độ cao hơn đang ngày càng phổ biến ở châu Âu. Hệ thống áp cao là những khối khí có áp suất không khí cao hơn so với các khu vực xung quanh, đặc trưng bởi gió nhẹ và ít mây.

Ông Buontempo nói với AFP: “Nếu nhìn vào 20, 30 năm qua, đặc biệt là vào mùa Hè, những hình thái áp cao kiểu này đang làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các đợt nắng nóng”. Giới khoa học hiện vẫn tranh cãi liệu kiểu hệ thống áp cao này xuất hiện ngày càng thường xuyên có liên quan đến biến đổi khí hậu hay chỉ đơn thuần là “biến động thống kê”.

Các hệ áp cao này còn được gọi là “áp cao chặn” bởi chúng có thể cố định và cản trở các hệ thời tiết khác tiến vào khu vực.

Giáo sư Mary Bourke tại Đại học Trinity Dublin (Ireland) lý giải: “Bầu trời hoàn toàn không có mây. Đó là khối không khí ổn định mang không khí ấm xuống mặt đất và cuốn đi không khí ẩm, vì vậy không khí không chỉ ấm mà còn khô”.

Bắc Cực tăng nhiệt nhanh chóng

Người dân di chuyển dưới trời nắng nóng tại Madrid, Tây Ban Nha. Ảnh: THX/TTXVN

Một nguyên nhân lớn khác đến từ vị trí địa lý. Ông Clarke lưu ý: “Châu Âu gắn liền với Bắc Cực, nơi đang ấm lên với tốc độ vượt xa phần còn lại của hành tinh”.

Theo Copernicus, nhiệt độ tại Bắc Cực hiện cao hơn 3,2 độ C so với giai đoạn tiền công nghiệp. Sự gia tăng nhiệt độ tại khu vực này một phần bắt nguồn từ quá trình “albedo feedback” trong đó thay đổi về độ phản xạ (albedo) của bề mặt Trái Đất ảnh hưởng đến biến đổi khí hậu.

Thông thường, lớp tuyết và băng sáng màu phản xạ phần lớn nhiệt lượng từ Mặt Trời trở lại không gian. Tuy nhiên, khi băng tuyết tan ra, chúng để lộ các bề mặt tối màu hơn như đại dương và đất liền vốn hấp thụ nhiệt mạnh hơn.

“Băng biển càng tan, lượng nhiệt bị hấp thụ càng lớn. Quá trình đó tiếp tục làm nước biển nóng lên và thúc đẩy băng tan nhanh hơn”, ông Clarke giải thích.

Ô nhiễm không khí giảm

Các quy định nghiêm ngặt hơn về chất lượng không khí đã giúp cắt giảm lượng phát thải sol khí (các hạt nhỏ hoặc giọt nước lơ lửng trong không khí) kể từ thập niên 1980. Tuy nhiên, việc kiểm soát các chất ô nhiễm này cũng tạo ra tác dụng phụ là góp phần làm Trái Đất nóng lên, bởi những hạt siêu nhỏ lơ lửng trong không khí có khả năng làm mát bằng cách phản xạ ánh sáng Mặt Trời và khiến mây phản chiếu ánh sáng tốt hơn.

“Dù việc giảm ô nhiễm không khí có ý nghĩa rất lớn đối với sức khỏe hô hấp, nó cũng làm tăng lượng bức xạ Mặt Trời tới bề mặt Trái Đất, vì nhiều loại hạt vật chất trong không khí có khả năng làm chệch hướng ánh sáng Mặt Trời”, ông Clarke cho biết.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/chau-luc-co-toc-do-nong-len-nhanh-nhat-hanh-tinh-20260527103743719.htm