Chạy đua với 'giờ vàng' cứu người (*): Khi từng phút quyết định sự sống

5 giờ trướcBài gốc

Nhận diện sớm, kích hoạt cấp cứu kịp thời trong "giờ vàng" đã giúp nhiều ca đột quỵ, nhồi máu cơ tim được cứu sống, mở ra cơ hội hồi phục tưởng chừng không còn.

6 phút can thiệp, giành lại sự sống

Những ngày cuối năm 2025, một nam bệnh nhân 73 tuổi, đang điều trị tại Trung tâm Hô hấp - Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) bất ngờ xuất hiện các dấu hiệu nguy kịch như liệt nửa người, ý thức lơ mơ. Nhận thấy đây là tình huống bất thường, các bác sĩ đã nhanh chóng kích hoạt báo động đột quỵ.

Cùng thời điểm đó, tại Trung tâm Điện quang, ê-kíp vừa hoàn tất xử lý một ca dị dạng mạch máu vỡ phức tạp và đang tranh thủ ăn trưa thì nhận được điện thoại yêu cầu phối hợp cấp cứu người đàn ông trên. Không một phút chần chừ, các bác sĩ lập tức bỏ bữa, chuẩn bị tiếp nhận ca bệnh.

Kết quả chụp MRI cho thấy bệnh nhân bị tắc động mạch thân nền. Đây là một trong những dạng đột quỵ nguy hiểm nhất, với tỉ lệ tử vong lên tới 80% - 90% nếu không được tái thông kịp thời. Chỉ ít giây sau, chỉ đạo được đưa ra ngắn gọn "Chuyển thẳng bệnh nhân sang phòng can thiệp".

Bệnh nhân được chuyển thẳng sang phòng can thiệp mạch não. Đúng 13 giờ 28 phút, bác sĩ đưa kim chọc mạch vào. Đến 13 giờ 34 phút, huyết khối được lấy ra hoàn toàn, dòng máu não phục hồi trọn vẹn. Chỉ mất 6 phút từ lúc chọc mạch đến khi tái thông mạch máu não. Chỉ 5 phút sau khi mạch máu được tái thông, cụ ông 73 tuổi đã mở mắt, giao tiếp tốt, các dấu hiệu thần kinh cải thiện rõ rệt. Với ê-kíp can thiệp, đó là khoảnh khắc xúc động nhưng không bất ngờ: khi được xử trí kịp thời trong "giờ vàng", não bộ vẫn còn cơ hội hồi phục.

Một bệnh nhân lớn tuổi được các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) cấp cứu thành công trong “giờ vàng”. Ảnh: THÀNH DƯƠNG

Theo các chuyên gia can thiệp mạch não, trong thực hành quốc tế, chỉ số P2R (từ lúc vào phòng can thiệp đến tái thông mạch) tại nhiều trung tâm đột quỵ lớn ở châu Âu, Mỹ, Nhật Bản thường dao động 24-40 phút; những ca được xem là xuất sắc nhất cũng ở mức 7-10 phút.

Việc một bệnh viện tại Việt Nam đạt mốc 6 phút được đánh giá là "khó tin", cho thấy quy trình xử trí đột quỵ trong nước không chỉ tiệm cận mà còn vượt qua một số chuẩn mực quốc tế. Ca bệnh mang ý nghĩa đặc biệt với người cao tuổi - nhóm có nguy cơ đột quỵ cao nhất. Thực tế này cho thấy nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng thời điểm, đột quỵ không còn đồng nghĩa với án tử.

Bác sĩ chuyên khoa Nguyễn Tất Thiện, Trưởng kíp can thiệp, cho biết thành công của ca bệnh không chỉ đến từ tay nghề bác sĩ, mà là kết quả của cả một hệ thống vận hành nhịp nhàng, chính xác đến từng phút. Ngay từ khâu tiếp nhận, Trung tâm Hô hấp đã sớm nhận diện dấu hiệu đột quỵ và kích hoạt báo động khẩn. Chuỗi hội chẩn đa chuyên khoa được triển khai tức thì, từ Hô hấp, Trung tâm Đột quỵ đến Điện quang và Can thiệp thần kinh, mỗi đơn vị đảm nhiệm một mắt xích, cùng mục tiêu rút ngắn tối đa thời gian điều trị.

Mở rộng mạng lưới cấp cứu từ tuyến cơ sở

Theo các bác sĩ, việc đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng sớm càng quyết định khả năng cứu sống và giảm di chứng. Bên cạnh đó, kiểm soát tốt tăng huyết áp được xem là yếu tố then chốt trong phòng ngừa và hạn chế nguy cơ đột quỵ.

Theo PGS-TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, đầu năm 2025, bệnh viện đã điều trị thành công một ca đột quỵ đặc biệt: cụ ông 103 tuổi (ngụ tỉnh Hưng Yên), ghi nhận là bệnh nhân cao tuổi nhất được cứu sống sau đột quỵ trong 114 năm lịch sử bệnh viện. Qua thăm khám và chẩn đoán hình ảnh, các bác sĩ xác định bệnh nhân bị nhồi máu não cấp và được đưa đến bệnh viện kịp thời trong "giờ vàng".

Bệnh viện đã quyết định phối hợp đồng thời 2 phương pháp tái thông mạch não gồm dùng thuốc tiêu huyết khối và lấy huyết khối cơ học. Sau khoảng 1 giờ can thiệp, động mạch não giữa bên trái được tái thông hoàn toàn. Chưa đầy 12 giờ sau, bệnh nhân tỉnh táo, vận động, tư duy và trí nhớ hồi phục, không để lại di chứng. "Đây là ca bệnh hiếm gặp, cho thấy hiệu quả rõ rệt của cấp cứu và điều trị đột quỵ kịp thời trong "giờ vàng", ngay cả với bệnh nhân ở độ tuổi rất cao" - ông chia sẻ.

Làm rõ hơn vai trò của "giờ vàng" trong cấp cứu đột quỵ, GS-TS Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, nhấn mạnh thời gian là yếu tố quyết định sự sống còn của người bệnh. GS Tôn kể lại trường hợp một nam bệnh nhân còn khỏe mạnh, khởi phát đột quỵ khi đang công tác tại xã Đồng Văn (tỉnh Tuyên Quang). Do phải di chuyển quãng đường dài về Bệnh viện Bạch Mai, người bệnh đến nơi khi đã qua "giờ vàng", không còn chỉ định tiêu huyết khối, buộc phải điều trị nội khoa.

Hậu quả là não đã tổn thương, quá trình hồi phục kéo dài và khó khăn. "Từ thực tế đó, câu hỏi lớn nhất là làm sao rút ngắn con đường đến bệnh viện cho người đột quỵ trong 6 giờ vàng" - GS Mai Duy Tôn nói.

Theo ông, giải pháp căn cơ là mở rộng mạng lưới đơn vị, khoa đột quỵ ngay từ tuyến cơ sở để người bệnh được cấp cứu sớm nhất có thể. Việc thành lập các khoa đột quỵ chuyên biệt giúp người bệnh được chăm sóc toàn diện và đúng chuyên môn - từ theo dõi, điều dưỡng đến phục hồi chức năng sớm.

Nhờ áp dụng các kỹ thuật hiện đại và tổ chức cấp cứu trong "giờ vàng", tỉ lệ bệnh nhân hồi phục gần như bình thường đã tăng lên trên 50%, thậm chí 60% - 70%, tương đương các nước phát triển, thay vì chỉ 25% như trước đây.

Ngay cả với những trường hợp đến muộn, điều trị chuyên sâu tại các đơn vị đột quỵ vẫn giúp giảm đáng kể nguy cơ tử vong và di chứng nặng. Song song với đó, nhận thức của người dân và nhân viên y tế về đột quỵ ngày càng được nâng cao, từ việc thay đổi lối sống đến nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, qua đó tăng thêm cơ hội sống cho người bệnh.

Điều trị phải đi cùng dự phòng

"Chúng tôi đang đề xuất xây dựng quy trình triển khai các kỹ thuật mới trong điều trị đột quỵ, nhằm theo dõi sát, hỗ trợ hồi sức và nâng cao hiệu quả điều trị cho những bệnh nhân nặng" - GS-TS Mai Duy Tôn cho biết.

Ê-kíp cấp cứu đã chạy đua với thời gian để giành lại sự sống cho người bệnh. Ảnh: THÀNH DƯƠNG

Theo ông, song song với điều trị, truyền thông phòng ngừa đột quỵ cần được đẩy mạnh, đặc biệt với những người tưởng như khỏe mạnh nhưng đang mang nhiều yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, rối loạn chuyển hóa, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động. "Đột quỵ không dừng lại sau khi ra viện. Người bệnh cần duy trì các biện pháp dự phòng lâu dài, còn cộng đồng phải được trang bị kiến thức để nhận biết nguy cơ và thay đổi lối sống. Chỉ khi có các giải pháp đồng bộ, sức khỏe người dân mới thực sự được nâng cao" - ông nhấn mạnh.

(Còn tiếp)

(*) Xem Báo Người Lao Động từ số ra ngày 24-1

Ngọc Dung

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/chay-dua-voi-gio-vang-cuu-nguoi-khi-tung-phut-quyet-dinh-su-song-19626012517480777.htm