'Chảy máu ngân sách' khi dùng tiêm kích bạc tỷ đánh chặn UAV giá rẻ của Iran

3 giờ trướcBài gốc

Các tiêm kích hiện đại đã được triển khai trên khắp khu vực Vịnh trong tháng này để săn lùng một loại mục tiêu mà chúng không được thiết kế để đối phó: các đợt drone tấn công bay chậm và bay thấp.

Theo các nhà phân tích và quan chức phương Tây, tiêm kích đã trở thành phương tiện chính của các nước vùng Vịnh để đánh chặn drone. Tuy nhiên, dù hiệu quả cao, việc duy trì phòng thủ bằng tiêm kích 24/7 này đi kèm chi phí rất lớn, cả về tài chính lẫn sự quá tải của phi công và máy bay.

Đau đầu giải bài toán kinh tế

“Điều này hoàn toàn không bền vững về lâu dài dưới bất kỳ góc độ nào”, Lauren Kahn, cựu cố vấn Lầu Năm Góc, hiện làm việc tại Trung tâm An ninh và Công nghệ Mới nổi ở Washington, nhận định.

Các nước vùng Vịnh và đồng minh đang đối mặt với một bài toán rõ ràng: drone của Iran rất rẻ, nhưng dùng máy bay chiến đấu để tiêu diệt chúng lại cực kỳ đắt đỏ.

“Con ngựa thồ” trong kho vũ khí Iran, drone Shahed-136, có giá khoảng 20.000–50.000 USD theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế. Trong khi đó, chi phí để duy trì một chiếc tiêm kích F-16 bay trên không vượt quá 25.000 USD mỗi giờ.

Các loại vũ khí mà tiêm kích sử dụng để bắn hạ drone cũng đắt đỏ. Video cho thấy họ dùng tên lửa không đối không như AIM-9X Sidewinder (khoảng 485.000 USD/quả) và AIM-120 AMRAAM (hơn 1 triệu USD/quả).

(Ảnh minh họa)

Mỹ có các bộ kit biến rocket không điều khiển thành tên lửa diệt drone, giá hơn 20.000 USD mỗi bộ. Dù Bộ Ngoại giao Mỹ đã phê duyệt bán khoảng 27.000 bộ như vậy cho UAE, Qatar và Ả-rập Xê Út từ năm 2018, nhưng chưa rõ chúng đã được bàn giao hay chưa.

Ngay cả với các quốc gia vùng Vịnh giàu có và quân đội được tài trợ dồi dào, bài toán kinh tế của chiến tranh drone vẫn rất nan giải.

“Đây rõ ràng là tỷ lệ chi phí rất bất lợi khi đánh chặn một mối đe dọa rẻ tiền”, Samuel Bendett từ Trung tâm Phân tích Hải quân cho biết. Ông nhấn mạnh tiêm kích chỉ nên đóng vai trò dự phòng cho các phương án rẻ hơn: “Là bên phòng thủ, bạn phải dùng nguồn lực rẻ hơn".

Các tiêm kích vùng Vịnh cũng cố gắng sử dụng pháo gắn trên máy bay làm vũ khí chính chống drone. Đạn pháo rẻ hơn nhiều so với tên lửa, nhưng buộc máy bay phải áp sát mục tiêu, đồng thời tăng nguy cơ gây thương vong dân sự nếu sử dụng trên khu vực đông dân.

Mỗi máy bay cũng chỉ mang được số lượng đạn hạn chế. Ví dụ, F-16 chỉ có thể bắn pháo khoảng 5 giây trước khi hết đạn.

Iran đã phóng hơn 3.000 drone kể từ khi bị Israel và Mỹ tấn công ngày 28/2, phần lớn nhắm vào khu vực Vịnh. Đa số đã bị đánh chặn.

UAE, quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất và được hỗ trợ bởi tiêm kích Pháp và Anh, cho biết đã phá hủy hơn 1.600 drone. Tuy nhiên, một số vẫn lọt qua và đánh trúng căn cứ quân sự, cơ sở năng lượng và hạ tầng khác, đôi khi với độ chính xác đáng kể.

Các phương tiện được sử dụng để đánh chặn máy bay không người lái. (Nguồn: Financial Times)

Không chỉ là chi phí

Chi phí không phải là lý do duy nhất khiến việc phụ thuộc vào tiêm kích trở nên đáng lo ngại.

“Việc duy trì nhịp độ hoạt động như vậy khiến không quân kiệt sức”, Kelly Grieco từ Trung tâm Stimson nói. “Bạn có thể ép máy bay hoạt động cường độ cao, nhưng đến một lúc nào đó chúng sẽ hỏng hóc nhiều hơn và cần bảo dưỡng lớn".

Ngay cả với các tiêm kích hiện đại nhất, việc bắn hạ drone cũng không dễ. Shahed-136 bay chậm, chỉ khoảng 1/5 tốc độ hành trình trung bình của F-35, khiến phi công ít kinh nghiệm dễ bay quá mục tiêu và bắn trượt.

Các quân đội vùng Vịnh dường như đã đánh giá sai mối đe dọa từ drone Iran. “Rõ ràng họ ưu tiên đối phó tên lửa đạn đạo", Grieco nói. “Nhưng họ dường như không coi trọng các mối đe dọa cấp thấp hơn”.

Điều này quan trọng vì drone nhỏ hơn, chậm hơn và bay thấp hơn nhiều so với tên lửa đạn đạo. Radar phải được điều chỉnh đặc biệt để phân biệt chúng với chim hoặc công trình, đồng thời sử dụng các cảm biến nhạy để phát hiện âm thanh đặc trưng như tiếng động cơ “vo ve” giống máy cắt cỏ của Shahed-136.

Các nước vùng Vịnh đã sử dụng tiêm kích nhằm bảo toàn kho tên lửa đánh chặn mặt đất, bao gồm cả tên lửa Patriot do Mỹ sản xuất (gần 4 triệu USD mỗi lần đánh chặn). Các tên lửa này chỉ được dùng khi mọi biện pháp khác thất bại.

(Ảnh minh họa)

Quân đội vùng Vịnh cũng tìm đến Ukraine để học hỏi kinh nghiệm, vì nước này đã trở thành một trong những quốc gia hàng đầu thế giới trong việc chống lại drone. Anatolii Khrapchinsky, lãnh đạo cấp cao của hãng quốc phòng Ukraine Fly Group, cho biết một trong những công cụ “thực sự hiệu quả về chi phí” là dùng các drone chuyên dụng khác để đánh chặn.

Mỹ đã gửi 10.000 drone đánh chặn như vậy tới Trung Đông, đồng thời Ukraine cũng cử đội cố vấn sang hỗ trợ các nước vùng Vịnh.

“Tiêm kích có thể là một phần trong hệ thống phòng thủ, nhưng không thể là nền tảng”, Khrapchinsky nói. “Nếu đối phương phóng hàng trăm drone giá rẻ, còn bạn dùng tên lửa trị giá hàng triệu USD để bắn hạ, mô hình đó sẽ không thể duy trì lâu dài".

Giống Ukraine, lực lượng vùng Vịnh cũng sử dụng trực thăng - vốn bay ở tốc độ và độ cao tương tự drone - để bắn hạ chúng bằng tên lửa tầm ngắn hoặc pháo. Trực thăng tấn công của UAE đã chứng tỏ hiệu quả, nhưng số lượng ít hơn tiêm kích và mỗi chiếc chỉ bao phủ được khu vực nhỏ hơn.

Pháo phòng không, được Ukraine sử dụng rộng rãi để chống drone, cũng không có nhiều tại vùng Vịnh.

Trong khi đó, Israel ngoài việc dùng tiêm kích, hệ thống Iron Dome và trực thăng, còn vận hành hệ thống phòng thủ bằng laser với chi phí mỗi lần đánh chặn “gần như bằng 0”. UAE cũng đang tìm mua các hệ thống chống drone chuyên dụng, bao gồm cả công nghệ laser.

Tuy nhiên, Tom Karako từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế cho rằng không nên quá tập trung vào sự chênh lệch chi phí trong phòng thủ chống drone, vì chiến sự vốn luôn tốn kém. Điều quan trọng hơn là “tỷ lệ chi phí hợp lý”.

Theo ông, việc làm suy giảm kho drone và khả năng phóng của Iran sẽ mang tính quyết định hơn so với phương thức phòng thủ mà các nước láng giềng sử dụng.

Phương Anh (Nguồn: Financial Times )

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/chay-mau-ngan-sach-khi-dung-tiem-kich-bac-ty-danh-chan-uav-gia-re-cua-iran-ar1009351.html