Chernobyl: 40 năm Belarus vươn lên sau thảm họa

3 giờ trướcBài gốc

Nhân kỷ niệm sự kiện này, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Belarus tại Việt Nam, ngài Uladzimir Baravikou, đã chia sẻ về sự "hồi sinh từ tro tàn" của các vùng đất sau thảm họa.

Phóng viên (PV): Thưa Đại sứ, cách đây 40 năm, vào ngày 26-4-1986, Nhà máy Điện hạt nhân Chernobyl đã xảy ra một tai nạn lịch sử. Những hậu quả của vụ tai nạn này đối với Belarus là gì? Minsk đã thực hiện những biện pháp nào để khắc phục và giảm thiểu tác động tiêu cực của bức xạ đối với đời sống người dân?

Đại sứ Uladzimir Baravikou: Sau 40 năm, từ "Chernobyl" đối với mỗi người dân Belarus vẫn là một sự kiện đã thay đổi cuộc sống của hàng trăm nghìn người; là biểu tượng của lòng dũng cảm và chủ nghĩa anh hùng của những người đã tham gia khắc phục hậu quả sự cố.

Belarus là quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất so với các nước khác trong thảm họa nói trên. Gần 1/4 lãnh thổ của Belarus, nơi sinh sống của 1/5 dân số, đã bị nhiễm xạ. 479 khu dân cư đã bị bỏ hoang. Tổng thiệt hại do vụ tai nạn ước tính gấp 32 lần ngân sách quốc gia của Belarus tính tại thời điểm năm 1985.

Chúng tôi đã đi một chặng đường dài, từ việc khắc phục hậu quả và hồi sinh các vùng đất bị ảnh hưởng bởi phóng xạ, đến việc tập trung phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại các vùng đất tưởng như không còn sự sống.

Khu bảo tồn sinh thái bức xạ quốc gia Polessky của Belarus. Ảnh: undp.org

Ưu tiên hàng đầu của Belarus là giảm thiểu rủi ro bức xạ đối với sức khỏe con người và môi trường sống. Công tác tái định cư, tẩy xạ đất đai, chôn lấp chất thải phóng xạ và hạn chế tiếp cận các vùng bị ô nhiễm đã được thực hiện một cách đồng bộ. Đã có 138.000 người được sơ tán và 200.000 người tự nguyện di dời. Tất cả người dân đều được cung cấp chỗ ở mới cùng các khoản bồi thường và trợ cấp phù hợp.

Năm 1988, Khu bảo tồn Sinh thái Bức xạ Quốc gia Polessky đã được thành lập tại các vùng sơ tán. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học của khu vực.

Về vấn đề này, Tổng thống Cộng hòa Belarus A.G. Lukashenko đã nhấn mạnh: "Chúng ta... đã tập trung sự chú ý vào những dự án cần thiết cho người dân: Nhà ở, nước sạch, hệ thống xử lý nước thải, khí hóa… Rất nhiều việc đã được thực hiện trong suốt thời gian qua. Và thời gian đã chứng minh rằng chúng ta đã hành động hoàn toàn đúng đắn”.

PV: Kết quả từ những nỗ lực của Belarus trong việc khắc phục hậu quả thảm họa Chernobyl và khôi phục đời sống thường nhật cho người dân là gì, thưa Đại sứ?

Đại sứ Uladzimir Baravikou: Belarus đã thực hiện 6 chương trình quốc gia nhằm khắc phục hậu quả và ổn định sinh kế của người dân sau thảm họa.

Năm 2026, một chương trình quốc gia mang tính tổng thể mới có tên "Hạ tầng an toàn cho nhân dân" giai đoạn 2026–2030 đã được khởi động. Mục tiêu của chương trình là tích hợp việc quản lý tình hình hậu Chernobyl vào một hệ thống thống nhất nhằm đảm bảo an toàn hạt nhân và bức xạ tại Belarus. Các hoạt động liên quan đến "Chernobyl" đã được lồng ghép vào các chương trình quốc gia của chu kỳ mới giai đoạn 2026–2030, bao gồm: "Xã hội của những cơ hội bình đẳng", "Belarus trí tuệ", "Sức khỏe quốc gia", "Tổ hợp công - nông nghiệp (APK) của tương lai", "Năng lượng bền vững và hiệu quả năng lượng", "Xây dựng nhà ở", và "Nhà ở tiện nghi và môi trường thuận lợi".

Cùng với sự cải thiện của tình hình bức xạ nhờ các hoạt động cấp quốc gia, công tác phục hồi kinh tế - xã hội và sinh thái - bức xạ tại các vùng lãnh thổ bị ô nhiễm đang được triển khai tích cực. Đến nay, 1.657 khu dân cư (tương đương 45% tổng số các điểm dân cư nằm trong vùng nhiễm xạ) đã đủ điều kiện để người dân quay trở lại sinh sống. Nhờ quá trình phân rã phóng xạ tự nhiên, diện tích lãnh thổ bị nhiễm đồng vị phóng xạ Cesium-137 đã giảm 1,8 lần, và diện tích nhiễm Strontium-90 đã giảm gần 1,9 lần.

Hoạt động khôi phục đất sản xuất nông nghiệp cũng được tiến hành tích cực. Diện tích đất nông nghiệp bị ô nhiễm đã giảm từ 1.866.000 ha xuống còn 804.400 ha. Kể từ năm 1993, 20.500 ha đất đã được đưa vào khôi phục sản xuất nông nghiệp dưới sự kiểm soát bức xạ nghiêm ngặt.

Mức độ nhiễm xạ đã giảm dần theo thời gian và một số cộng đồng dân cư tại khu vực Homiel, Belarus đang hồi sinh. Ảnh: undp.org

Tại Belarus, các mức giới hạn cho phép về hàm lượng phóng xạ trong thực phẩm được quy định khắt khe hơn cả tiêu chuẩn của Liên minh Kinh tế Á - Âu. Những yêu cầu này không chỉ thực hiện chức năng bảo vệ bức xạ mà còn là một bảo chứng cho chất lượng của các mặt hàng thực phẩm.

Hệ thống kiểm soát bức xạ được đảm bảo bởi hơn 500 phòng thí nghiệm và trạm quan trắc, thực hiện kiểm tra tình trạng đất, các sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi, cũng như các sản phẩm được bày bán trên thị trường. Nguyên liệu và thành phẩm phải trải qua quy trình kiểm soát 3 giai đoạn: Kiểm tra nguyên liệu đầu vào, kiểm tra trong quá trình chế biến và kiểm tra thành phẩm cuối cùng. Độ tin cậy của hệ thống này được khẳng định qua việc trong suốt thời gian hoạt động, chưa ghi nhận bất kỳ trường hợp sản phẩm nông nghiệp nào vi phạm các yêu cầu về an toàn khi đưa ra thị trường.

Sự quan tâm đặc biệt cũng được dành cho tài nguyên rừng. Các biện pháp bảo vệ toàn diện đang giúp giảm diện tích ô nhiễm phóng xạ Cesium-137 trung bình 2%/năm.

PV: Belarus đang thực hiện những chính sách bảo trợ xã hội và chăm sóc sức khỏe nào dành cho người dân vùng bị ảnh hưởng?

Đại sứ Uladzimir Baravikou: Hơn một nửa nguồn ngân sách được phân bổ hằng năm cho việc giảm thiểu hậu quả của sự cố Chernobyl được dành cho công tác bảo trợ xã hội đối với người dân tại các vùng bị ảnh hưởng.

Các khu vực đã được khí hóa, hạ tầng xã hội được mở rộng, và hệ thống đường giao thông được cải thiện rõ rệt. Tại mỗi huyện bị ảnh hưởng, những khu nhà ở mới đang được xây dựng cho các chuyên gia trẻ, gia đình đông con, người khuyết tật và các đối tượng khác. Chúng tôi đã tích lũy được kinh nghiệm độc đáo trong việc kết hợp nỗ lực của các cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức khoa học trong công tác đặc biệt này.

Các công việc hướng tới sự hồi sinh và phát triển kinh tế - xã hội bền vững của các vùng bị ảnh hưởng sẽ tiếp tục được triển khai. Trong số các biện pháp ưu tiên có việc tạo công ăn việc làm mới, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp, bao gồm các ưu đãi về thuế, tín dụng… Tất cả những điều này được thực hiện để người dân có thể sống một cuộc sống bình thường: Gieo trồng, xây nhà và nuôi dạy con cái.

Công tác chăm sóc sức khỏe cho người dân cũng luôn được ưu tiên. Các cơ sở y tế thực hiện khám sức khỏe định kỳ chuyên biệt hằng năm. Hệ thống đăng ký và theo dõi những công dân bị ảnh hưởng bởi sự cố Chernobyl và các tai nạn bức xạ khác đang hoạt động hiệu quả.

Trung tâm Khoa học - Thực hành Quốc gia về Y học Bức xạ và Sinh thái Nhân văn được thành lập tại thành phố Gomel vào năm 2002. Trung tâm này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sức khỏe người dân, nhờ được trang bị các thiết bị tân tiến và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Việc điều trị và phục hồi sức khỏe miễn phí tại các khu nghỉ dưỡng, điều dưỡng cho người dân bị ảnh hưởng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh tật, trong đó trẻ em là đối tượng được ưu tiên hàng đầu. 12 trung tâm phục hồi và chăm sóc sức khỏe trẻ em đã được thành lập, tiếp nhận các đoàn trẻ em đến nghỉ dưỡng và chăm sóc quanh năm.

Nhà máy điện hạt nhân Belarus (BelAES). Ảnh: belaes.by

PV: Thưa Đại sứ, bất chấp thảm họa Chernobyl, Belarus vẫn xây dựng và đưa vào vận hành một nhà máy điện hạt nhân mới. Liệu điều này có mâu thuẫn không?

Đại sứ Uladzimir Baravikou: Sự độc đáo của "trải nghiệm Chernobyl" nằm ở chỗ, bất chấp quy mô và hậu quả của thảm họa, Belarus không hề từ bỏ việc phát triển năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân của Belarus, vốn bị tạm dừng do thảm họa Chernobyl, đã được khôi phục và đi vào hoạt động cách đây 5 năm. Nhà máy Điện hạt nhân Belarus (BelAES) đầu tiên đã chính thức đi vào hoạt động, sử dụng những công nghệ hiện đại nhất, bao gồm cả các hệ thống an toàn đa tầng.

BelAES hiện sản xuất khoảng 40% tổng sản lượng điện của toàn Belarus, giúp chúng tôi hoàn toàn chấm dứt việc nhập khẩu điện và giảm thiểu đáng kể lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Belarus đã đảm bảo được nguồn năng lượng sạch, tin cậy và giá cả hợp lý cho nhiều thập kỷ tới.

Như lời Tổng thống Belarus A.G. Lukashenko phát biểu vào ngày 14-11-2025, việc vận hành BelAES đã mở ra một giai đoạn phát triển mới cho đất nước.

"Việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân không chỉ củng cố an ninh năng lượng của chúng ta, mà còn định hình sự phát triển trong tương lai của Belarus như một quốc gia công nghệ cao", Tổng thống A.G. Lukashenko nhấn mạnh.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ngài!

BẠCH DƯƠNG (thực hiện)

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quoc-te/doi-song/chernobyl-40-nam-belarus-vuon-len-sau-tham-hoa-1036792