Chi 10.000 tỉ đồng mỗi năm: Quyết tâm đưa khoa học Việt thoát 'tháp ngà'

một giờ trướcBài gốc

Trong buổi làm việc của Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Việt Nam vừa qua, Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng đã phác thảo một lộ trình đột phá. Ở đó, khoa học cơ bản không còn là những công trình nằm trên giấy, mà trở thành nền móng vững chãi nhất cho mọi bước tiến của nền kinh tế số.

Bước ngoặt tài chính: Khi khoa học không còn phải "lo cơm áo"

Điểm nhấn gây xôn xao nhất trong giới học thuật chính là con số tài chính cụ thể mà Bộ KH&CN vừa công bố. Giai đoạn 2025-2030, ngân sách dành riêng cho khoa học cơ bản sẽ được "chốt" cứng ở mức 15-20% tổng chi ngân sách cho KH&CN. Điều này tương đương với nguồn lực khổng lồ từ 5.000 đến 10.000 tỉ đồng mỗi năm - một con số gấp nhiều lần so với các giai đoạn trước đây.

Việc ổn định nguồn lực tài chính giúp các nhà khoa học trút bỏ gánh nặng về thủ tục thanh quyết toán phức tạp, để tâm trí hoàn toàn dành cho những nghiên cứu mang tính khai phá - Ảnh minh họa

Đặc biệt, ngay trong năm 2026, ngân sách nghiên cứu dành cho Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam dự kiến sẽ tăng gấp đôi so với năm 2025. Đây không chỉ là sự gia tăng về số lượng, mà là một sự thay đổi toàn diện về tư duy quản trị: Chuyển mạnh sang cơ chế quỹ.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng, Nhà nước sẽ đóng vai trò "nhạc trưởng", thực hiện đặt hàng các bài toán lớn của đất nước thay vì quản lý hành chính thuần túy. Việc ổn định nguồn lực tài chính giúp các nhà khoa học trút bỏ gánh nặng về thủ tục thanh quyết toán phức tạp, để tâm trí hoàn toàn dành cho những nghiên cứu mang tính khai phá.

Các phòng thí nghiệm trọng điểm sẽ được ưu tiên đặt tại Viện, tạo nên một hệ sinh thái nghiên cứu hiện đại, đủ sức thu hút những tinh hoa toàn cầu về giải quyết các bài toán của Việt Nam.

Ba sứ mệnh chiến lược: Từ "phòng thí nghiệm" đến "trụ cột quốc gia"

Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam từ lâu đã được coi là nơi "giữ nền" cho tri thức. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên mới, vai trò này cần được định nghĩa lại một cách sắc sảo hơn. Bộ trưởng đã chỉ rõ ba sứ mệnh chiến lược mà Viện cần đảm nhiệm để xứng đáng với vị thế đầu tàu.

Thứ nhất, dẫn dắt khoa học cơ bản quốc gia: Viện phải là nơi xác lập các hướng nghiên cứu mũi nhọn gắn liền với sinh mệnh quốc gia như: chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ vũ trụ, vật liệu mới và đất hiếm. Đây là những lĩnh vực "xương sống" mà khu vực doanh nghiệp thường không mặn mà đầu tư vì rủi ro cao và thời gian thu hồi vốn lâu.

Thứ hai, là "bộ não khoa học" cho hoạch định chính sách: Trước những vấn đề phức tạp mang tính đa ngành, Đảng và Nhà nước cần những luận cứ khoa học độc lập, khách quan. Tiếng nói của nhà khoa học phải trở thành kim chỉ nam cho các quyết định chiến lược của quốc gia.

Thứ ba, làm cầu nối tri thức: Viện không cần trực tiếp làm doanh nghiệp, nhưng phải là nơi ươm mầm các "hạt giống công nghệ". Từ những tri thức gốc tại Viện, các trường đại học và startup sẽ tiếp nhận để thương mại hóa, tạo ra dòng chảy tri thức xuyên suốt từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Công thức "0 -> 1 -> N": Giải mã chuỗi giá trị công nghệ Việt

Để cụ thể hóa lộ trình phát triển, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng đã đưa ra một công thức quản trị sáng tạo: 0 -> 1 -> N -> 100%. Đây chính là "bản đồ gene" của sự phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Giai đoạn từ 0 đến 1 chính là nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Đây là bước khó khăn nhất, tạo ra những giá trị mới từ hư không - nhiệm vụ cốt lõi của Viện Hàn lâm. Từ 1 đến N là quá trình đổi mới sáng tạo, nơi từ một công nghệ gốc tạo ra hàng loạt sản phẩm, dịch vụ giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội. Và cuối cùng, từ N đến 100% là chuyển đổi số, sử dụng môi trường số để phổ cập những thành quả đó đến toàn dân một cách nhanh nhất.

Bộ KH&CN cam kết sẽ hỗ trợ toàn bộ chuỗi giá trị này. Sự tham gia của Nhà nước sẽ mạnh mẽ nhất ở giai đoạn đầu (từ 0 đến 1) và dần nhường sân cho doanh nghiệp ở các giai đoạn sau. Cách tiếp cận này giúp xóa bỏ sự phân tách bấy lâu nay giữa nhà khoa học và thực tiễn đời sống.

"Mối quan hệ giữa Bộ và Viện không phải là quan hệ hành chính thuần túy, mà là quan hệ đồng hành trí tuệ", Bộ trưởng khẳng định. Với cơ chế tài chính mới và tư duy "kiến tạo phát triển", khoa học Việt Nam đang đứng trước vận hội lớn để thoát khỏi cái bóng "ứng dụng đi sau", vươn lên dẫn dắt bằng những tri thức nền tảng và khẳng định vị thế trên bản đồ khoa học thế giới.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/chi-10-000-ti-dong-moi-nam-quyet-tam-dua-khoa-hoc-viet-thoat-thap-nga-246999.html