Chi tiết đề xuất 14 điểm của Mỹ với Iran và khả năng đạt thỏa thuận hòa bình

2 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ở Washington, D.C., ngày 6/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Dẫn lời Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran, hãng thông tấn ISNA cho biết Tehran sẽ sớm gửi phản hồi chính thức. Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra lạc quan về triển vọng đạt thỏa thuận.

“Họ muốn đạt được một thỏa thuận. Chúng tôi đã có những cuộc trao đổi rất tích cực trong 24 giờ qua và khả năng đạt được thỏa thuận là rất lớn”, ông Trump nói với báo giới tại Phòng Bầu dục ngày 6/5.

Một ngày trước đó, ông Trump bất ngờ tạm dừng chiến dịch “Dự án Tự do” nhằm mở lại eo biển Hormuz đang bị phong tỏa, với lý do các cuộc đàm phán hòa bình đã đạt tiến triển. Động thái này cho thấy Washington dường như đang ưu tiên con đường ngoại giao, trong bối cảnh việc gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz ngày càng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu.

Tehran từ lâu coi eo biển Hormuz là đòn bẩy chiến lược sống còn. Khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này, khiến mọi biến động tại đây đều có thể tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng thế giới.

Nội dung đề xuất mới của Mỹ

Theo trang tin Axios, Mỹ và Iran đang tiến gần tới một thỏa thuận dựa trên văn kiện gồm 14 điểm.

Theo bản ghi nhớ này, Iran sẽ cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân và ngừng làm giàu urani trong ít nhất 12 năm. Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Tehran, đồng thời hai bên sẽ mở lại eo biển Hormuz trong vòng 30 ngày sau khi ký kết.

Đây được xem là nỗ lực lớn nhất nhằm tái thiết một khuôn khổ tương tự thỏa thuận hạt nhân năm 2015, vốn đổ vỡ sau khi ông Trump rút Mỹ khỏi văn kiện này trong nhiệm kỳ đầu tiên. Khi đó, các biện pháp nới lỏng trừng phạt dành cho Iran nhanh chóng bị đảo ngược, khiến hàng tỷ USD tài sản của Tehran tiếp tục bị đóng băng ở nước ngoài.

Hiện vẫn chưa rõ bản ghi nhớ mới khác gì so với kế hoạch 14 điểm mà Iran đề xuất tuần trước.

Hãng tin Reuters (Anh) dẫn các nguồn tin am hiểu tiến trình hòa giải cho biết đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Trump, ông Jared Kushner đang đóng vai trò dẫn dắt đàm phán phía Mỹ. Nếu đạt được đồng thuận sơ bộ, hai bên sẽ bước vào giai đoạn thương lượng chi tiết kéo dài 30 ngày để hoàn tất một thỏa thuận toàn diện.

Theo các nguồn tin, thỏa thuận cuối cùng sẽ bao gồm việc chấm dứt các biện pháp phong tỏa đối đầu tại eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt và giải ngân tài sản bị đóng băng của Iran. Văn kiện cũng sẽ áp đặt một số giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Tehran.

Tuy nhiên, đáng chú ý là đề xuất hiện chưa đề cập tới nhiều yêu cầu then chốt mà Washington từng kiên quyết theo đuổi, như hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo của Iran hay chấm dứt hỗ trợ các lực lượng vũ trang đồng minh tại Trung Đông.

Ngoài ra, đề xuất cũng không nhắc tới kho urani làm giàu gần cấp độ chế tạo vũ khí mà Iran đang nắm giữ, ước tính hơn 400 kg.

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, đồng minh thân cận của ông Trump, cho biết hai nhà lãnh đạo đã thống nhất rằng toàn bộ urani làm giàu phải được đưa ra khỏi Iran để ngăn nước này phát triển bom hạt nhân.

Mỹ và Israel từng tiến hành không kích các cơ sở hạt nhân Iran hồi tháng 6 trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày. Sau chiến dịch này, ông Trump tuyên bố chương trình hạt nhân Iran đã bị “xóa sổ”. Tuy nhiên, nhiều nguồn tin cho rằng một phần đáng kể kho urani làm giàu của Tehran vẫn được chôn sâu trong các cơ sở bị đánh bom.

Iran bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân và khẳng định chương trình của họ chỉ phục vụ mục đích dân sự, phù hợp với Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).

Iran sẽ phản ứng ra sao?

Một người phụ nữ cầm cờ Iran tại Tehran. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Tehran hiện chưa đưa ra phản hồi chính thức đối với đề xuất mới nhất của Washington, song nhiều quan chức Iran đã bày tỏ hoài nghi.

Nghị sĩ Ebrahim Rezaee, người phát ngôn Ủy ban Chính sách Đối ngoại và An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, cho rằng văn kiện này “giống danh sách mong muốn của Mỹ hơn là thực tế”.

Trong khi đó, Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf dường như công khai nghi ngờ khả năng đạt đột phá khi viết trên mạng xã hội bằng tiếng Anh: “Operation Trust Me Bro failed” (Chiến dịch “Cứ tin tôi đi” đã thất bại).

Phóng viên Resul Serdar Atas của Al Jazeera tại Tehran cho biết Iran vẫn đang xem xét đề xuất của Mỹ và dự kiến phản hồi với phía trung gian Pakistan trong ngày.

Bộ Ngoại giao Pakistan xác nhận hoan nghênh thông tin về khả năng đạt được thỏa thuận giữa Mỹ và Iran, song cho biết chưa thể công bố thêm chi tiết.

“Với vai trò trung gian, chúng tôi sẽ không đánh mất niềm tin của các bên bằng việc tiết lộ thông tin”, cơ quan này nêu rõ.

Theo phóng viên Atas, giới chức Iran nhấn mạnh rằng ở giai đoạn hiện nay, các cuộc đàm phán chỉ xoay quanh việc chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, chứ chưa bàn tới chương trình hạt nhân.

Tehran được cho là muốn nhận được các bảo đảm trực tiếp từ Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt và khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz trước khi bước sang giai đoạn đàm phán hạt nhân.

Phóng viên Almigdad Alruhaid của Al Jazeera cho biết Iran đã đặt ra “lằn ranh đỏ rất cứng rắn” đối với vấn đề hạt nhân.

“Chương trình làm giàu uran là điều không thể đem ra thương lượng”, ông nói.

Bên trong cơ sở hạt nhân Natanz của Iran. Ảnh: IRNA/TTXVN

Cựu trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Mark Kimmitt nhận định yêu cầu Iran ngừng hoàn toàn hoạt động làm giàu urani là thiếu thực tế và khó được Tehran chấp nhận.

“Nếu có điều gì Iran sẽ kiên quyết bảo vệ trong các cuộc đàm phán này, thì đó là quyền làm giàu urani ở mức 3,67%, vốn được cho phép theo các hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân”, ông nói.

Ông Kimmitt lưu ý ngay cả thỏa thuận hạt nhân năm 2015 cũng cho phép Iran tiếp tục làm giàu urani ở mức giới hạn. Sau khi ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận năm 2018, Tehran đã nâng mức làm giàu lên tới 60%.

Tuy nhiên, ông cho rằng Washington có thể muốn Iran đưa kho urani đã làm giàu ra khỏi lãnh thổ nước này hoặc pha loãng xuống mức không còn khả năng sử dụng cho mục đích quân sự.

Dẫu vậy, theo phóng viên Alruhaid, Tehran đang phản đối mạnh mẽ khả năng chuyển giao kho urani hiện có. Iran được cho là đang sở hữu khoảng 440 kg urani làm giàu ở mức 60%, trong khi mức 90% thường được xem là ngưỡng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Ngoài vấn đề hạt nhân, quyền kiểm soát eo biển Hormuz cũng nổi lên như một trong những nội dung trọng tâm trên bàn đàm phán.

“Chúng tôi đang chứng kiến Iran siết chặt kiểm soát. Họ thiết lập các quy trình và cơ chế mới để giám sát mọi tàu thuyền đi qua điểm nghẽn chiến lược này”, phóng viên Alruhaid nói.

Con tàu di chuyển qua eo biển Hormuz. Ảnh: AA/TTXVN

Trong khi đó, các đồng minh vùng Vịnh của Mỹ, vốn hứng chịu phần lớn các đòn đáp trả từ Iran, đang gây sức ép để khôi phục tự do hàng hải tại eo biển Hormuz mà không kèm điều kiện.

Iran đã tiến hành nhiều cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh, chủ yếu nhắm vào tài sản quân sự Mỹ, sau khi Mỹ và Israel mở chiến dịch không kích hôm 28/2.

Trong nhiều tuần qua, ông Trump liên tục bày tỏ lạc quan về triển vọng đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột, dù hai bên vẫn bất đồng sâu sắc về chương trình hạt nhân của Iran cũng như quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Hãng tin Reuters dẫn lời một nguồn tin Pakistan và một nguồn thạo tin về tiến trình hòa giải cho biết hai bên đang tiến gần tới một bản ghi nhớ dài một trang nhằm chính thức khép lại xung đột. Văn kiện này sẽ mở đường cho các cuộc đàm phán về khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt của Mỹ và áp đặt các giới hạn đối với chương trình hạt nhân Iran.

Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng những khác biệt sâu sắc liên quan tới chương trình hạt nhân của Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz cho thấy con đường hướng tới một thỏa thuận toàn diện vẫn còn rất nhiều trở ngại.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/chi-tiet-de-xuat-14-diem-cua-my-voi-iran-va-kha-nang-dat-thoa-thuan-hoa-binh-20260507194524666.htm