'Chìa khóa' nâng chất giáo dục ở Ninh Bình

7 giờ trướcBài gốc

Học sinh Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong học tập, trải nghiệm tại Khu di tích đền Vua Đinh - Vua Lê.

Việc đưa lớp học ra khỏi bốn bức tường không chỉ nâng cao chất lượng dạy học, mà còn góp phần bồi đắp phẩm chất, năng lực học sinh, nuôi dưỡng tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ các giá trị văn hóa, lịch sử.

Khai thác học liệu gắn với Nghị quyết 71

Nghị quyết 71 về phát triển giáo dục gắn với thực tiễn địa phương đã xác định rõ vai trò của hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành phẩm chất, năng lực cho học sinh. Tại Ninh Bình, định hướng này đang được cụ thể hóa bằng việc khai thác hệ thống di sản phong phú như một nguồn học liệu sống, giàu giá trị và gần gũi với người học.

Với lợi thế sở hữu nhiều di sản nổi bật như: Quần thể danh thắng Tràng An, Cố đô Hoa Lư, chùa Bái Đính, cùng hệ thống di tích văn hóa, tín ngưỡng như đền Trần, Phủ Dầy, chùa Keo Hành Thiện…, Ninh Bình có điều kiện thuận lợi để tổ chức các hoạt động giáo dục trải nghiệm đa dạng. Bên cạnh đó, các làng nghề truyền thống như thêu ren, đúc đồng, chạm khắc gỗ… cũng là những “lớp học thực tế” sinh động, giúp học sinh hiểu hơn về lao động và văn hóa dân gian.

Không chỉ có giá trị về mặt lịch sử – văn hóa, các di sản còn mang trong mình những câu chuyện sống động về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất, con người. Khi được khai thác như “giáo trình mở”, di sản giúp học sinh tiếp cận tri thức theo cách trực quan, đa chiều, vượt ra khỏi khuôn khổ sách giáo khoa.

Đặc biệt, trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, việc sử dụng di sản như nguồn học liệu còn góp phần thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, giúp người học hiểu rằng kiến thức không chỉ tồn tại trên trang sách mà hiện diện ngay trong đời sống xung quanh.

Thực tế tại nhiều cơ sở giáo dục cho thấy, các môn học như Lịch sử, Địa lí, Giáo dục địa phương từng bước chuyển từ dạy học trong lớp sang dạy học gắn với không gian di sản. Học sinh được trực tiếp tham quan, quan sát, ghi chép và tương tác với môi trường học tập thực tế.

Cô Nguyễn Thị Ngoan - giáo viên Lịch sử, Trường THPT Ngô Quyền (Trường Thi, Ninh Bình), chia sẻ: “Trước đây, khi dạy lịch sử địa phương, học sinh thường khó hình dung. Nhưng khi các em được học ngay tại di tích, mọi kiến thức trở nên cụ thể, sinh động. Các em chủ động đặt câu hỏi và ghi nhớ sâu hơn”.

Không chỉ dừng ở tham quan, nhiều nhà trường đã thiết kế các hoạt động trải nghiệm sáng tạo như tái hiện sự kiện lịch sử, tổ chức “phiên tòa lịch sử”, đóng vai nhân vật, hay thực hành tại làng nghề. Một số trường còn triển khai dự án học tập, trong đó học sinh tự tìm hiểu, thu thập tư liệu và xây dựng sản phẩm về di sản địa phương.

Tại Trường THPT Hoàng Văn Thụ (Hiển Khánh, Ninh Bình), học sinh được giao thực hiện dự án “Tìm hiểu giá trị tín ngưỡng thờ Mẫu tại Phủ Dầy”. Các em phải phỏng vấn người dân, ghi hình, phân tích tài liệu và xây dựng video giới thiệu. Quá trình này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu về di sản, mà còn rèn luyện kỹ năng nghiên cứu, xử lý thông tin.

Một số trường học còn chủ động liên kết với các nghệ nhân, nhà nghiên cứu văn hóa địa phương để tổ chức chuyên đề ngoại khóa. Tại đây, học sinh được trực tiếp nghe kể chuyện, xem trình diễn và tham gia thực hành các kỹ năng truyền thống. Những trải nghiệm này không chỉ giúp bài học trở nên sinh động, mà còn tạo cơ hội để học sinh tiếp cận với các giá trị di sản phi vật thể vốn khó truyền tải đầy đủ qua phương pháp dạy học truyền thống.

Học sinh Ninh Bình trải nghiệm làm gốm tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động.

Phát triển phẩm chất, năng lực từ giáo dục trải nghiệm

Giáo dục trải nghiệm gắn với di sản đang góp phần quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh theo Chương trình giáo dục phổ thông mới.

Trước hết, về phẩm chất, việc tiếp cận trực tiếp với di sản giúp học sinh hình thành tình yêu quê hương, lòng tự hào và ý thức giữ gìn giá trị văn hóa. Khi được đứng tại không gian lịch sử, tham gia lễ hội truyền thống, lắng nghe những câu chuyện về cha ông, học sinh dễ dàng kết nối cảm xúc với tri thức.

Em Đoàn Duy Khương - học sinh lớp 9, Trường THCS Trần Bích San (Nam Định, Ninh Bình), cho biết: “Sau chuyến học tập tại Hoa Lư và đền Trần, em thấy lịch sử không còn xa vời. Em hiểu hơn về truyền thống quê hương và cảm thấy tự hào khi được sinh ra ở đây”.

Từ những trải nghiệm thực tế, nhiều học sinh bắt đầu hình thành ý thức chủ động tìm hiểu, bảo vệ và lan tỏa giá trị di sản. Không ít em đã trở thành “hướng dẫn viên nhỏ tuổi” trong các hoạt động ngoại khóa hoặc các chương trình trải nghiệm dành cho học sinh khóa dưới. Điều đó cho thấy giáo dục gắn với di sản không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức, mà còn khơi dậy trách nhiệm công dân và tinh thần gìn giữ bản sắc văn hóa ngay từ lứa tuổi học đường.

Bên cạnh đó, hoạt động trải nghiệm còn giúp phát triển các năng lực cốt lõi. Trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ học tập gắn với di sản, học sinh phải tự thu thập thông tin, làm việc nhóm, thảo luận, giải quyết vấn đề và trình bày kết quả. Đây là những kỹ năng quan trọng trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Bà Trần Thị Hương - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Đăng Ninh (Nam Định, Ninh Bình), nhận định: “Di sản là nguồn học liệu rất quý. Khi được đưa vào dạy học một cách bài bản, nó giúp học sinh phát triển toàn diện, từ kiến thức đến kỹ năng và thái độ”.

Nhiều nhà trường đã triển khai mô hình dạy học liên môn gắn với di sản. Học sinh không chỉ học Lịch sử, mà còn kết hợp với Ngữ văn, Mỹ thuật, Giáo dục công dân để phân tích, cảm nhận và sáng tạo sản phẩm.

Cô Trần Thị Vui - giáo viên Ngữ văn, Trường THCS Yên Tân (Tân Minh, Ninh Bình), cho biết: “Cách tiếp cận liên môn giúp học sinh không chỉ ‘biết’, mà còn ‘hiểu’ và ‘cảm’ về di sản. Các em có cơ hội thể hiện quan điểm cá nhân và sáng tạo nhiều hơn”.

Một số trường còn đưa kết quả hoạt động trải nghiệm vào đánh giá thường xuyên, coi đây là một phần trong quá trình phát triển năng lực học sinh. Điều này góp phần thay đổi cách dạy và học theo hướng thực chất, lấy người học làm trung tâm.

Để giáo dục trải nghiệm gắn với di sản phát huy hiệu quả, theo các nhà quản lý và giáo viên, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ hoàn thiện chương trình đến nâng cao năng lực tổ chức và tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan.

Trước hết, việc xây dựng chương trình giáo dục địa phương tích hợp nội dung di sản một cách hệ thống được xem là nền tảng quan trọng. Nội dung cần bảo đảm tính liên kết giữa các môn học, phù hợp với từng cấp học, tránh tình trạng triển khai rời rạc, thiếu chiều sâu.

Bên cạnh đó, đội ngũ giáo viên giữ vai trò quyết định trong việc tổ chức hiệu quả các hoạt động trải nghiệm. Do đó, việc bồi dưỡng phương pháp dạy học gắn với di sản, kỹ năng thiết kế bài học mở, tổ chức hoạt động ngoài lớp học và đánh giá năng lực học sinh cần được quan tâm thường xuyên.

Ở góc độ thực tiễn, nhiều ý kiến cho rằng, việc xây dựng “bản đồ học tập di sản” theo từng địa bàn là giải pháp cần thiết. Cách làm này giúp nhà trường chủ động lựa chọn các điểm di sản phù hợp với nội dung chương trình, từ đó tổ chức hoạt động một cách khoa học, tránh hình thức.

Đồng thời, việc tăng cường phối hợp giữa nhà trường và các đơn vị quản lý di sản được xác định là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng hoạt động trải nghiệm. Các khu di tích không chỉ là điểm đến tham quan, mà cần trở thành không gian giáo dục mở, hỗ trợ cung cấp thông tin, hướng dẫn và tạo điều kiện cho học sinh học tập.

Ông Nguyễn Đức Bình - Trưởng ban Quản lý Khu di tích phường Nam Định, chia sẻ: “Chúng tôi sẵn sàng phối hợp với nhà trường. Tuy nhiên, cần có kế hoạch cụ thể để vừa đảm bảo hiệu quả giáo dục, vừa bảo tồn tốt di sản”.

Ngoài ra, cần xây dựng cơ chế đánh giá phù hợp đối với hoạt động trải nghiệm gắn với di sản, trong đó chú trọng quá trình tham gia, mức độ tiến bộ, khả năng hợp tác và tư duy sáng tạo của học sinh, thay vì chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng.

Học sinh Trường THCS Trần Đăng Ninh học viết chữ Hán, trải nghiệm lớp học xưa tại đền Trần (Nam Định, Ninh Bình).

Cùng với đó, ngành Giáo dục địa phương cần có định hướng lâu dài trong việc xây dựng các mô hình điểm, từ đó nhân rộng những cách làm hiệu quả, phù hợp với điều kiện từng vùng, từng cấp học.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng tư liệu số, mô hình thực tế ảo cũng được xem là giải pháp hỗ trợ quan trọng, giúp học sinh tiếp cận di sản trong nhiều điều kiện khác nhau. Khi học sinh được học từ chính môi trường sống của mình, kiến thức trở nên gần gũi, thiết thực và có ý nghĩa hơn.

Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc càng trở nên cấp thiết. Giáo dục chính là con đường bền vững nhất để thực hiện nhiệm vụ đó. Khi di sản được đưa vào nhà trường một cách bài bản, không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa theo hướng lâu dài, bền vững.

Tại Ninh Bình, giáo dục trải nghiệm gắn với di sản đang từng bước phát huy hiệu quả, biến các giá trị văn hóa - lịch sử thành nguồn lực giáo dục quan trọng. Quan trọng hơn, thông qua các hoạt động này, học sinh được nuôi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Đây chính là nền tảng để xây dựng một thế hệ công dân phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới.

Di sản được xem là nguồn học liệu sống giàu giá trị, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục trải nghiệm trong nhà trường. Việc gắn giáo dục với di sản không chỉ giúp học sinh phát triển phẩm chất, năng lực theo định hướng của Nghị quyết 71, mà còn nuôi dưỡng tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa. Để phát huy hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp, qua đó từng bước biến di sản thành nguồn lực quan trọng cho phát triển giáo dục bền vững.

Vân Anh

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/chia-khoa-nang-chat-giao-duc-o-ninh-binh-post774044.html