Chia lại nguồn thu thuế GTGT: Phân bổ nguồn lực công bằng hơn giữa các địa phương

5 giờ trướcBài gốc

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo báo tại phiên họp

Chuyển từ nơi sản xuất sang nơi tiêu dùng: Triết lý mới trong phân chia thuế GTGT

Trình bày tờ trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết dự thảo nghị quyết được xây dựng trên cơ sở quy định của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025, nhằm xác lập nguyên tắc và tiêu chí phân chia phần thuế giá trị gia tăng thuộc ngân sách địa phương được hưởng trong giai đoạn 2027-2030.

Theo Chính phủ, cơ chế mới bảo đảm quản lý tập trung, thống nhất nhưng đồng thời gắn với mức độ phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ cuối cùng của từng địa phương. Việc tính toán cũng xem xét các yếu tố đặc thù như dân số thấp, diện tích rộng, bảo đảm công bằng, công khai, minh bạch và ổn định trong cả giai đoạn ngân sách.

Khác với cách tiếp cận hiện nay, nguồn thu thuế GTGT sẽ không còn tập trung chủ yếu tại các địa phương có nhiều nhà máy sản xuất, trung tâm phân phối hoặc nơi doanh nghiệp đặt trụ sở kê khai thuế. Thay vào đó, cơ chế mới hướng tới phản ánh đúng bản chất của thuế GTGT là sắc thuế đánh vào tiêu dùng cuối cùng.

Để thực hiện mục tiêu này, dự thảo nghị quyết xây dựng hệ thống phân chia dựa trên ba tiêu chí gồm dân số, diện tích tự nhiên và GRDP bình quân đầu người. Theo phương án của Chính phủ, tiêu chí dân số chiếm khoảng 65% tổng số điểm phân chia, diện tích tự nhiên chiếm khoảng 15% và GRDP bình quân đầu người chiếm khoảng 20%.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản đồng tình với cách tiếp cận này, cho rằng các tiêu chí được lựa chọn phản ánh tương đối đầy đủ quy mô tiêu dùng, sức mua và mức độ phát triển kinh tế của từng địa phương, đồng thời phù hợp với bản chất của sắc thuế GTGT.

Tuy nhiên, nhiều ý kiến tại phiên họp đề nghị Chính phủ tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học của việc lựa chọn tỷ trọng 65%-15%-20%, cũng như mối liên hệ giữa tiêu chí diện tích tự nhiên với khả năng hình thành nguồn thu thuế GTGT. Một số ý kiến cho rằng cần tiếp tục đánh giá kỹ tác động đối với các địa phương có dân số thấp nhưng diện tích lớn, đặc biệt là các tỉnh miền núi, biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đây cũng là lần đầu tiên Việt Nam xây dựng cơ chế phân chia thuế GTGT thống nhất trên phạm vi cả nước. Vì vậy, nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị phải có thêm các mô hình mô phỏng để đánh giá đầy đủ tác động chính sách trước khi áp dụng chính thức.

Công bằng giữa các địa phương nhưng vẫn giữ vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương

Nội dung được các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nhất không nằm ở sự cần thiết ban hành nghị quyết mà ở tác động thực tế của cơ chế phân chia mới đối với từng địa phương.

Theo tính toán của Chính phủ, việc chuyển sang phương pháp phân chia mới sẽ tạo ra sự thay đổi đáng kể trong cơ cấu nguồn thu giữa các địa phương. Nhiều tỉnh thuộc khu vực trung du miền núi phía Bắc và đồng bằng sông Cửu Long sẽ được hưởng lợi đáng kể khi nguồn thu thuế GTGT được phân bổ lại theo hướng gắn với nhu cầu tiêu dùng.

Toàn cảnh phiên họp

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, kết quả mô phỏng cho thấy khoảng 19 địa phương sẽ được tăng thêm khoảng 33.000 tỷ đồng nguồn thu. Trong đó, nhiều địa phương thuộc nhóm còn khó khăn có mức tăng từ 0,6 lần đến 3 lần so với cơ chế hiện hành. Một số địa phương như Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng đều ghi nhận mức tăng nguồn lực đáng kể.

Ở chiều ngược lại, khoảng 15 địa phương hiện đang tập trung nhiều cơ sở sản xuất, trung tâm phân phối hoặc trụ sở doanh nghiệp kê khai thuế sẽ có mức giảm nguồn thu từ thuế GTGT so với hiện nay. Theo tính toán của Bộ Tài chính, tổng mức giảm của nhóm địa phương này vào khoảng 91.000 tỷ đồng.

Chính vì vậy, bài toán được nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đặt ra là làm thế nào để vừa bảo đảm công bằng trong phân chia nguồn thu, vừa duy trì vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và không làm suy giảm tính chủ động của ngân sách địa phương.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho rằng, việc tính toán cơ chế phân chia thuế GTGT cần được đặt trong tổng thể các nguồn thu ngân sách khác mà Quốc hội sẽ quyết định trong thời gian tới, thay vì chỉ nhìn riêng một sắc thuế. Theo bà, mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hài hòa giữa vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương với yêu cầu tăng cường quyền chủ động của địa phương.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu lưu ý là tính minh bạch của phương pháp tính điểm. Nhiều ý kiến đề nghị làm rõ cơ sở xác định các ngưỡng điểm, hệ số lũy thoái và công thức tính toán, bởi chỉ cần thay đổi một số tham số kỹ thuật cũng có thể dẫn đến thay đổi đáng kể về kết quả phân chia nguồn thu giữa các địa phương.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đặc biệt quan tâm đến chất lượng dữ liệu đầu vào. Theo kết luận phiên họp, việc phân chia nguồn thu trong tương lai sẽ phụ thuộc trực tiếp vào các chỉ số dân số, diện tích và GRDP bình quân đầu người. Do đó, Chính phủ được đề nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống dữ liệu thống kê, bảo đảm các số liệu có thể kiểm chứng độc lập, minh bạch và thống nhất giữa các cơ quan.

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất về sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng thời đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống nguyên tắc, tiêu chí, tỷ trọng các tiêu chí và phương pháp tính điểm; bổ sung các số liệu mô phỏng cụ thể để làm rõ tác động của chính sách đối với từng địa phương trước khi hoàn thiện hồ sơ trình xem xét theo quy định.

Trần Hương

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/chia-lai-nguon-thu-thue-gtgt-phan-bo-nguon-luc-cong-bang-hon-giua-cac-dia-phuong-183295.html