Chiến lược an ninh quốc gia mới của Mỹ: Điều chỉnh sâu rộng các ưu tiên toàn cầu

3 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công bố Chiến lược an ninh quốc gia mới (NSS). Ảnh: Nhà Trắng

1. Một trong những nội dung nổi bật của NSS là việc Mỹ chuyển trọng tâm từ vai trò “cảnh sát toàn cầu” sang tập trung nhiều hơn vào bảo đảm an ninh nội địa và khu vực Tây Bán Cầu. Văn bản dài 30 trang nhấn mạnh các thách thức liên quan đến kiểm soát biên giới, di cư, tội phạm xuyên quốc gia và an ninh kinh tế được xem là mối đe dọa trực tiếp đối với ổn định và thịnh vượng của nước Mỹ. Trong bối cảnh đó, Washington chủ trương giảm mức độ can dự quân sự trực tiếp tại một số khu vực bên ngoài, đặc biệt là Trung Đông, nơi được nhìn nhận là không còn giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh toàn cầu của Mỹ như trước đây.

Song song với việc điều chỉnh ưu tiên chiến lược, NSS cho thấy sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận của Mỹ đối với các đồng minh. Quan hệ với châu Âu và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tiếp tục được coi là quan trọng, tuy nhiên, Washington nhấn mạnh yêu cầu các đồng minh phải chia sẻ trách nhiệm nhiều hơn, đặc biệt trong lĩnh vực quốc phòng và an ninh. Mỹ kêu gọi các nước châu Âu tăng cường năng lực tự phòng vệ, giảm phụ thuộc vào sự hỗ trợ quân sự và tài chính từ Washington, qua đó tái cân bằng quan hệ xuyên Đại Tây Dương trên cơ sở lợi ích và nghĩa vụ song phương.

2. Đáng chú ý, với quan điểm “Nước Mỹ trên hết”, mối quan hệ đồng minh không còn được coi là yếu tố mang tính ràng buộc tuyệt đối, mà phải thích nghi với ưu tiên chiến lược ngày càng rõ ràng của Washington. Điều này được thể hiện rõ ràng qua ý đồ của Mỹ đối với hòn đảo Greenland của Đan Mạch trong thời gian gần đây. Giữ vị trí địa chiến lược đặc biệt quan trọng trong cấu trúc an ninh Bắc Cực và Bắc Đại Tây Dương, Greenland có vai trò then chốt trong hệ thống cảnh báo sớm tên lửa, kiểm soát tuyến hàng hải mới nổi do băng tan cũng như trong cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc. Bên cạnh đó, vùng lãnh thổ này còn sở hữu trữ lượng lớn tài nguyên khoáng sản chiến lược, trong đó có đất hiếm - yếu tố ngày càng được Mỹ coi là vấn đề an ninh quốc gia.

Chính những lợi ích này khiến Greenland được Washington nhìn nhận không đơn thuần là một vấn đề khu vực, mà là mắt xích quan trọng trong chiến lược toàn cầu. Việc Mỹ công khai thể hiện mong muốn gia tăng ảnh hưởng, thậm chí mua lại Greenland bất chấp sự phản đối của Đan Mạch và các quốc gia châu Âu cho thấy cách tiếp cận Greenland thông qua lăng kính lợi ích chiến lược và kinh tế đơn phương. Thay vì đặt trọng tâm vào cơ chế tham vấn đồng minh hay tôn trọng các khuôn khổ quan hệ truyền thống, Washington cho rằng an ninh và lợi ích dài hạn của Mỹ không thể bị ràng buộc khi các lợi ích cốt lõi bị đe dọa. Đối với nhiều nước châu Âu, đây là dấu hiệu cho thấy, Mỹ sẵn sàng hy sinh sự hài hòa trong quan hệ đối tác nếu điều đó phục vụ lợi ích chiến lược của mình.

Từ góc độ rộng hơn, cách Mỹ vận dụng chính sách “Nước Mỹ trên hết” tại Greenland phản ánh một xu hướng dài hạn trong chính sách đối ngoại của Washington. Đó là tái định nghĩa khái niệm đồng minh. Quan hệ này không chỉ được xem là sự bảo đảm cho lợi ích chiến lược, mà còn trở thành công cụ linh hoạt, có thể điều chỉnh hoặc gây sức ép khi cần thiết.

3. Tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, NSS tiếp tục xác định đây là trọng tâm chiến lược hàng đầu, phản ánh vai trò ngày càng quyết định của khu vực đối với cục diện an ninh và trật tự quốc tế. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, Mỹ coi Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương không chỉ là không gian địa chính trị then chốt, mà còn là nơi hội tụ các lợi ích cốt lõi về an ninh, kinh tế, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chiến lược mới nhấn mạnh mục tiêu duy trì ưu thế lâu dài của Mỹ, đồng thời ngăn chặn sự trỗi dậy và mở rộng ảnh hưởng của các đối thủ có khả năng thách thức vai trò dẫn dắt của Washington trong khu vực.

Một điểm đáng chú ý là cách Mỹ kết hợp sức mạnh quân sự với các công cụ phi quân sự nhằm củng cố ảnh hưởng. Bên cạnh việc duy trì hiện diện quân sự và tăng cường khả năng răn đe, Washington đẩy mạnh hợp tác với các đồng minh và đối tác chiến lược như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ, coi đây là trụ cột của cấu trúc an ninh khu vực. Đồng thời, Mỹ thúc đẩy các khuôn khổ hợp tác đa phương và bán đa phương, tập trung vào an ninh hàng hải, bảo đảm tự do hàng hải, cũng như bảo vệ các tuyến thương mại và chuỗi cung ứng chiến lược.

Chiến lược an ninh quốc gia mới cho thấy sự mở rộng khái niệm an ninh tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, khi các lĩnh vực như công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và năng lượng được đặt ngang hàng với các yếu tố quân sự truyền thống. Cách tiếp cận này phản ánh nỗ lực của Mỹ trong việc định hình một trật tự khu vực phù hợp với lợi ích và giá trị của mình, đồng thời khẳng định tham vọng duy trì vai trò trung tâm trong cấu trúc an ninh khu vực trong nhiều năm tới.

4. Chiến lược an ninh mới cũng phản ánh cách tiếp cận thực dụng hơn của Mỹ trong quan hệ với các đối thủ chiến lược như Trung Quốc. Mặc dù Trung Quốc tiếp tục được xác định là thách thức mang tính dài hạn, song thay vì nhấn mạnh đối đầu toàn diện như trong một số giai đoạn trước, chiến lược mới đặt trọng tâm vào việc quản lý cạnh tranh nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia cốt lõi của Mỹ và tránh những kịch bản xung đột vượt tầm kiểm soát. Cách tiếp cận này xuất phát từ quan điểm cho rằng Trung Quốc vừa là đối thủ chiến lược, vừa là một thực thể không thể tách rời khỏi các chuỗi cung ứng, thị trường và cấu trúc kinh tế toàn cầu.

Theo đó, Mỹ chủ trương cạnh tranh có chọn lọc với Trung Quốc trên các lĩnh vực then chốt như công nghệ cao, công nghiệp chiến lược, an ninh mạng và ảnh hưởng địa chính trị, đồng thời duy trì khả năng hợp tác hạn chế trong những vấn đề mang tính toàn cầu như biến đổi khí hậu, ổn định kinh tế và kiểm soát rủi ro xung đột. Cách tiếp cận này phản ánh nỗ lực cân bằng giữa yêu cầu kiềm chế đối thủ và nhu cầu duy trì ổn định của hệ thống quốc tế, trong bối cảnh sự đan xen lợi ích giữa hai nền kinh tế hàng đầu thế giới vẫn ở mức sâu rộng.

Đáng chú ý, chiến lược mới nhấn mạnh việc tăng cường năng lực tự chủ của Mỹ thông qua tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đầu tư vào khoa học - công nghệ và củng cố liên minh, thay vì tìm cách tách rời hoàn toàn khỏi Trung Quốc. Điều này cho thấy Washington ưu tiên giảm thiểu rủi ro chiến lược hơn là theo đuổi một chính sách đối đầu cứng nhắc.

Nhiều nhà quan sát cho rằng việc Mỹ công bố NSS sẽ tác động sâu rộng tới quan hệ quốc tế, dẫn đến những chuyển dịch đáng kể trong cấu trúc quyền lực và trật tự an ninh toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu các quốc gia phải thích ứng linh hoạt trước một thế giới ngày càng phức tạp và khó lường.

Quỳnh Dương

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/chien-luoc-an-ninh-quoc-gia-moi-cua-my-dieu-chinh-sau-rong-cac-uu-tien-toan-cau-731123.html