Chiến lược ngoại giao gây tranh cãi của Tổng thống Trump trong khủng hoảng Iran

3 giờ trướcBài gốc

Tổng thống Mỹ Donald Trump gây tranh cãi với chiến lược ngoại giao trong cuộc khủng hoảng Iran. Ảnh: ANI/TTXVN

Phong cách ngoại giao “khác lạ” trước phép thử Iran

Theo tờ New York Times, cuộc đối đầu giữa Tổng thống Donald Trump và Iran đang đặt ra phép thử lớn đối với phong cách ngoại giao khác thường của ông, khi nhà lãnh đạo Mỹ cố gắng tìm kiếm một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột đang làm rung chuyển Trung Đông và nền kinh tế toàn cầu.

Khi chiến sự kéo dài hơn so với dự tính ban đầu, ông Trump dường như đang loay hoay tìm một “lối thoát ngoại giao”, trong khi vẫn đồng thời phát tín hiệu có thể leo thang căng thẳng.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ tỏ ra bối rối trước thách thức này, gọi các quan chức Iran là “rất khác biệt” và “kỳ lạ”, đồng thời tuyên bố họ đang “cầu xin” một thỏa thuận, nhưng cũng cảnh báo rằng họ “cần nghiêm túc ngay”.

Hiện vẫn chưa rõ ai trong chính quyền Mỹ thực sự phụ trách việc đàm phán với các nhân vật còn lại của ban lãnh đạo Iran. Hôm 24/3, ông Trump cho biết Phó Tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio sẽ tham gia cùng đặc phái viên Steve Witkoff và con rể ông là Jared Kushner trong các cuộc đàm phán.

“Họ đang làm việc, cùng với Marco, JD, chúng tôi có nhiều người tham gia”, ông Trump nói.

Ông Vance từng phản đối việc Mỹ can thiệp vào Trung Đông nói chung và Iran nói riêng. Ngược lại, ông Rubio là một nhân vật “diều hâu” về Iran, công khai ủng hộ quyết định tấn công nước này của Tổng thống Trump.

Sự pha trộn giữa “bạn bè, người thân, phe ôn hòa và phe cứng rắn” trong đội ngũ đàm phán phản ánh phong cách ngoại giao mang tính ứng biến của ông Trump, cũng như sự không mặn mà của ông đối với các nhà ngoại giao chuyên nghiệp và quy trình truyền thống vốn bị xem là phức tạp.

Bức tranh ngoại giao càng trở nên khó đoán hơn bởi cách Tổng thống Trump liên tục đưa ra, điều chỉnh, thậm chí đảo ngược các tuyên bố và yêu cầu của mình trên mạng xã hội cũng như trước truyền thông.

Những chỉ trích gia tăng với bộ máy ngoại giao Mỹ

Tình hình hiện nay đang thử thách sự tự tin mà nhiều quan chức trong chính quyền Trump từng thể hiện về chính sách đối ngoại. Trên mạng xã hội vào tháng 3 năm ngoái, khi ca ngợi đặc phái viên Witkoff, Phó Tổng thống J.D. Vance từng viết rằng: “Hóa ra phần lớn ngoại giao chỉ xoay quanh một kỹ năng đơn giản: đừng ngu ngốc”.

Iran đã công khai bác bỏ đề xuất ngừng bắn 15 điểm do Mỹ đưa ra, nhưng theo nguồn tin, vẫn đang cân nhắc khả năng gặp các nhà đàm phán Mỹ tại Pakistan trong những ngày tới.

Ông Daniel Kurtzer, cựu Đại sứ Mỹ tại Israel, đánh giá chính sách ngoại giao Iran của ông Trump là thất bại, đồng thời cho rằng 15 yêu cầu mà nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra là “không thể chấp nhận được” khi buộc Iran phải từ bỏ gần như mọi thứ.

Ông Kurtzer cũng chỉ trích việc Tổng thống Trump gạt bỏ các nhà ngoại giao chuyên nghiệp, cắt giảm các vị trí hoạch định chính sách quan trọng, và giao phần lớn nhiệm vụ ngoại giao Trung Đông cho ông Witkoff và ông Kushner – những người có nền tảng kinh doanh bất động sản.

Ngoại trưởng Rubio đã đến thăm các thủ đô nước ngoài ít thường xuyên hơn nhiều so với những người tiền nhiệm gần đây của ông tại Bộ Ngoại giao. Ảnh: NYT

Theo ông Kurtzer, điều này khiến nhà lãnh đạo Mỹ thiếu một đội ngũ chuyên gia đủ năng lực để xử lý khủng hoảng hiện tại.

“Nếu bạn làm rỗng Bộ Ngoại giao, cắt giảm Hội đồng An ninh Quốc gia và sa thải nhiều tướng lĩnh hàng đầu, đồng thời đặt nặng lòng trung thành chính trị, thì có lẽ bạn sẽ không còn nguồn chuyên môn cần thiết để dựa vào”, cựu Đại sứ Kurtzer nhận định.

Nhiều nhà ngoại giao quốc tế cũng chia sẻ mối lo ngại rằng bộ máy ngoại giao Mỹ đang hoạt động thiếu hiệu quả. Ngoại trưởng Oman, Badr Albusaidi, viết trên tạp chí The Economist rằng: “Nước Mỹ đã mất kiểm soát đối với chính sách đối ngoại của mình.”

Ông cũng đặt ra câu hỏi: “Các đồng minh của Mỹ có thể làm gì để giúp siêu cường này thoát khỏi sự sa lầy không mong muốn?”

Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia như Oman, Ai Cập và Pakistan đã tìm cách làm trung gian cho các cuộc đàm phán mới giữa Washington và Tehran.

Một số ý kiến cũng cho rằng ông Trump đã bỏ lỡ cơ hội tránh chiến tranh khi cử ông Witkoff và ông Kushner tham gia các cuộc đàm phán cuối cùng với Iran về chương trình hạt nhân và tên lửa. Các nhà phê bình cho rằng hai nhân vật này thiếu kinh nghiệm và đã vội kết luận rằng Iran không muốn đạt thỏa thuận.

Rủi ro từ ngoại giao thiếu cấu trúc

Trong chương trình “The Daily Show”, ông Jake Sullivan – cựu Cố vấn an ninh quốc gia dưới thời Tổng thống Joe Biden – cho rằng nhóm của ông Trump đã xử lý sai một cuộc gặp với Iran tại Geneva vào cuối tháng 2.

“Chỉ vài ngày trước khi chúng ta bắt đầu ném bom Iran, phía Iran đã đưa ra một đề xuất tại Geneva có thể giải quyết phần lớn vấn đề hạt nhân” - ông Sullivan nói - “Nhưng theo hiểu biết của tôi, phía chúng ta đã không hiểu đề xuất đó và phớt lờ nó".

Ông Sullivan cho rằng có sự “lệch pha” giữa những gì Iran đề xuất và cách các bên trung gian Oman diễn giải.

Nhưng phía chính quyền Tổng thống Trump bác bỏ cáo buộc này, khẳng định Tehran không chịu nhượng bộ các yêu cầu cơ bản, bao gồm việc từ bỏ hoàn toàn làm giàu uranium.

Tuy nhiên, ông Sullivan không phải là người duy nhất chỉ trích. Trong một cuộc phỏng vấn với PBS, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Jim Mattis cũng nhận định rằng ông Trump đã không tận dụng tốt các công cụ phi quân sự của Mỹ.

“Lựa chọn mục tiêu không thể thay thế cho chiến lược”, ông Mattis nói, “Liệu chúng ta có một chiến lược thực sự để sử dụng ngoại giao, kinh tế và sự hỗ trợ của các đồng minh châu Âu hay không, vẫn còn phải chờ xem".

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Tổng thống Trump là vai trò hạn chế của Bộ Ngoại giao và người đứng đầu là ông Rubio. Kể từ khi kiêm nhiệm vai trò cố vấn an ninh quốc gia, ông Rubio ít đi công du nước ngoài hơn so với các người tiền nhiệm, và chưa quay lại Trung Đông kể từ tháng 10 năm ngoái.

Dù ông Rubio cho biết vẫn thường xuyên liên lạc qua điện thoại với các quan chức khu vực, nhưng các nhà ngoại giao kỳ cựu nhấn mạnh rằng việc xây dựng lòng tin thường đòi hỏi tiếp xúc trực tiếp.

Theo ông Aaron David Miller, cách làm của ông Trump là một “sự phá vỡ lớn đối với thông lệ và cả lẽ thường”.

“Việc Ngoại trưởng đóng vai trò thứ yếu trong cuộc khủng hoảng đối ngoại nghiêm trọng nhất cho thấy quá trình ra quyết định đang rối loạn", ông Miller nói. “Khi không có cấu trúc rõ ràng, Iran có thể lựa chọn đàm phán với những quan chức Mỹ mà họ muốn".

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo New York Times)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/chien-luoc-ngoai-giao-gay-tranh-cai-cua-tong-thong-trump-trong-khung-hoang-iran-20260327105201099.htm