Ngày 28/2, thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu rúng động sau vụ tấn công quân sự nhằm vào Iran khiến lãnh đạo tối cao Ayatollah Khamenei thiệt mạng. Phản ứng ngay lập tức, Iran đã đáp trả bằng tên lửa và phong tỏa eo biển Hormuz, một trong những yết hầu giao thương quan trọng nhất thế giới.
Chỉ trong vòng một tuần, giá dầu Brent đã tăng mạnh từ mức 70 USD (khoảng 1.750.000 VNĐ) lên gần 93 USD (khoảng 2.325.000 VNĐ), tương đương mức tăng gần 30%. Sự gián đoạn nguồn cung đột ngột này khiến thị trường chuyển từ trạng thái kỳ vọng hòa bình sang lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài.
Hệ lụy từ điểm nghẽn chiến lược Hormuz
Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và một khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới mỗi ngày. Khi tuyến đường này bị phong tỏa, chi phí vận chuyển từ Trung Đông sang châu Á lập tức tăng thêm từ 6–10 USD/thùng (tương đương 150.000–250.000 VNĐ). Đáng chú ý, giá cước tàu VLCC trên tuyến Trung Đông – Trung Quốc đã tăng gấp 4–5 lần chỉ trong một tháng.
Nhật Bản và Hàn Quốc, hai quốc gia phụ thuộc lần lượt 96% và 70% lượng dầu từ Trung Đông, chịu tác động trực tiếp nhất. Trong khi đó, tại Trung Quốc, mặc dù giá dầu thô tương lai trên sàn Thượng Hải từng cao hơn dầu Brent tới 15%, nhưng hệ thống kinh tế nội địa vẫn duy trì được sự ổn định đáng kinh ngạc nhờ chiến lược dự trữ và chuyển đổi năng lượng sớm.
Lợi thế từ tầm nhìn xe năng lượng mới (NEV)
Trong khi các quốc gia phụ thuộc xe xăng đối mặt với tình trạng chi phí vận hành tăng cao, đời sống người dân Trung Quốc gần như không bị xáo trộn. Phần lớn phương tiện tại các đô thị lớn là xe điện, vận hành dựa trên hệ thống điện lưới ổn định thay vì xăng dầu. Điều này khẳng định lợi thế của Trung Quốc trong việc xây dựng chuỗi công nghiệp xe năng lượng mới hoàn chỉnh.
Chiến lược này bắt nguồn từ đề xuất của Qian Xuesen vào năm 1992, khi ông cho rằng Trung Quốc nên bỏ qua giai đoạn phát triển xe xăng để tiến thẳng lên năng lượng mới nhằm giảm ô nhiễm và đảm bảo an ninh quốc gia. Đến năm 2000, xe điện chính thức trở thành chiến lược quốc gia với hàng loạt chính sách hỗ trợ như chương trình 863, miễn thuế và ưu tiên hạ tầng trạm sạc.
Sự bứt phá của các nhà sản xuất nội địa
Năm 2019 đánh dấu bước ngoặt khi nhà máy Tesla tại Thượng Hải đi vào hoạt động với yêu cầu nội địa hóa nhanh chóng. Quá trình này đã thúc đẩy sự nâng cấp toàn diện cho chuỗi cung ứng pin, động cơ và bộ điều khiển trong nước. Các hãng xe nội địa như BYD đã tận dụng triệt để cơ hội này để vươn lên, vượt qua Tesla về doanh số trong nước và củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.
Trái ngược với sự ổn định của Trung Quốc, ngành ô tô châu Âu và Nhật Bản đang đối mặt với gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng. Các nhà cung cấp Đức gặp khó khăn về chi phí năng lượng, trong khi chiến lược xe hydro của Nhật Bản vẫn chưa đạt được bước đột phá cần thiết để thay thế dầu mỏ. Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ là một cú sốc giá dầu, mà còn là minh chứng rõ nét nhất cho tầm nhìn xa của Trung Quốc trong việc định hình lại tương lai ngành ô tô toàn cầu.
Tuệ Nhân