Chiến sự Iran tiến gần kết cục không bên nào thắng không bên nào thua?

2 giờ trướcBài gốc

Tất cả các bên đều cho rằng mình đang chiến thắng, bao gồm cả Mỹ, Israel và Iran. Sau một tháng giao tranh, chỉ có một bên chắc chắn sẵn sàng công khai nhận rằng mình thua thiệt, đó là nền kinh tế toàn cầu.

Cuộc chiến bế tắc

Sau 4 tuần xung đột nhưng không thể “đánh nhanh, thắng nhanh” như dự tính ban đầu, Tổng thống Trump đang nói nhiều hơn tới các cuộc đàm phán, nhằm chấm dứt cuộc xung đột do ông phát động cùng Israel.

Điều này diễn ra trong bối cảnh hàng nghìn binh sĩ Mỹ vẫn tiếp tục được điều tới Trung Đông và có khả năng sẽ diễn ra chiến dịch đổ bộ.

Mỹ và Israel hiện cho rằng chiến dịch đã thành công. Quả thực, Mỹ và Israel đã gây thiệt hại lớn cho Iran. Nhưng Iran cũng đáp trả dữ dội, tác động của các đòn đáp trả hiện đã lan ra toàn thế giới.

Tehran sử dụng tên lửa và UAV giá rẻ để phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời tấn công các cơ sở dầu khí tại vùng Vịnh. Hiện thế giới đối mặt với việc giá năng lượng và lương thực tăng cao, thậm chí có nguy cơ thiếu hụt.

Iran trưng bày tên lửa tại Tehran. Ảnh: New York Times.

“Khủng hoảng Iran là sự kiện định hình cả thời đại. Những hệ quả dây chuyền xảy ra có quy mô khổng lồ”, giáo sư lịch sử Peter Frankopan giảng dạy tại Đại học Oxford (Anh) nhận định với NBC News.

Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công vào Iran trong bối cảnh các cuộc đàm phán đang diễn ra. Giờ đây, khi cuộc chiến chưa có dấu hiệu kết thúc, ông Trump còn phải giải quyết thêm những khủng hoảng khác, như khủng hoảng dầu mỏ, khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu. Những vấn đề này vốn không tồn tại trước khi Mỹ và Israel không kích Iran.

Theo giáo sư Frankopan, cuộc chiến tại Iran làm tổn hại vị thế của Mỹ trên thế giới, do cuộc chiến không có tính chính danh, lại đang gây tác động tiêu cực đối với toàn cầu. Bên trong nước Mỹ, cuộc chiến cũng không được người dân ủng hộ.

Ông Frankopan nhận định chiến dịch tấn công Iran cho thấy thế giới đang bước vào thời đại “kẻ mạnh là kẻ đúng”. Việc Washington chọn vũ lực ngay khi đang tiến hành ngoại giao sẽ vĩnh viễn làm thay đổi cách thế giới nhìn nhận Mỹ.

Ông Trump hiện tuyên bố các cuộc đàm phán “đang diễn ra rất tốt”. Tuy nhiên, các thông tin về hoạt động đàm phán cũng rất nhiễu loạn. Phía Iran phủ nhận đang tham gia đàm phán. Việc Mỹ đã hai lần tấn công Iran ngay khi hoạt động đàm phán diễn ra, khiến Iran công khai nhấn mạnh họ không có lòng tin dành cho Mỹ.

Chuyên gia phân tích Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG), người từng tham gia thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Iran hồi năm 2015 thời Tổng thống Obama, cho biết: “Tôi đã trao đổi với các bên trung gian và có lẽ trong thực tế, không có cuộc đàm phán nào.

Có một số trao đổi thông điệp nhằm thúc đẩy các bên ngồi vào bàn đàm phán. Nhưng điều kiện tiên quyết của Mỹ và Iran khác biệt quá xa, nên chưa có triển vọng cho các cuộc gặp cấp cao trong thời gian tới”.

Ông Vaez đánh giá cuộc xung đột đang rơi vào thế bế tắc, vì các bên đang chiến đấu trong những cuộc chiến khác nhau. Mỹ và Israel muốn làm suy yếu Iran, trong khi Iran chỉ cần không sụp đổ bộ máy chính quyền đã là giành chiến thắng.

Nhiều khu vực tại Tehran đã trở thành đống hoang tàn, đổ nát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel. Ảnh: Reuters.

Theo ông Vaez, dù Mỹ và Israel có khả năng gây tổn thất lớn, nhưng Iran lại có khả năng chịu đựng cao. Cả hai bên đều tin rằng họ đang ở thế thắng và vẫn còn những quân bài hiệu quả để sử dụng.

Mỹ điều thêm binh sĩ tới khu vực. Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz. Thị trường dầu mỏ và chứng khoán toàn cầu tiếp tục biến động, các lĩnh vực khác cũng sớm muộn chao đảo theo.

“Việc đồng thời tồn tại cả nỗ lực ngoại giao thăm dò và cả lựa chọn để các bên leo thang xung đột cho thấy đây có thể là cuộc chiến không hồi kết, đó chính là một cuộc chiến bế tắc”, ông Naysan Rafati, chuyên gia phân tích về Iran tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế (ICG) nhận định.

Khởi đầu ồn ào, kết thúc lặng lẽ?

Theo CNN, ông Trump đang rơi vào cái bẫy mà một số Tổng thống Mỹ khác cũng từng mắc phải: Ảo tưởng về sức mạnh của quân đội Mỹ, kỳ vọng vào khả năng “đánh nhanh, thắng nhanh” và đạt kết quả quan trọng về dài hạn.

Nhưng chiến sự không bao giờ diễn ra theo kịch bản dễ dàng như vậy. Khi ông Trump tiếp tục cho các nhà đàm phán thêm thời gian để đạt tiến triển ngoại giao, cục diện cho thấy nhiều khả năng cuộc xung đột bế tắc sẽ kết thúc trong lặng lẽ. Những cuộc đàm phán mơ hồ rồi sẽ đưa cuộc chiến đi đến hồi kết.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại sự kiện ở Washington, Mỹ, ngày 25/3. Ảnh: Reuters.

Các Tổng thống Mỹ khi đưa quân tham chiến thường phải đưa ra những phát biểu rất mạnh mẽ và lạc quan, ông Trump cũng không ngoại lệ. Tuy nhiên, những tham vọng lớn nhất của ông Trump đối với vấn đề Iran nhiều khả năng sẽ không đạt được.

Ông Trump không thể đảm bảo Iran sẽ “không bao giờ” sở hữu vũ khí hạt nhân, ông chỉ có thể làm suy giảm và trì hoãn khả năng đó. Ông cũng không thể thay đổi vĩnh viễn chương trình tên lửa của Iran. Chương trình này vốn đã nhanh chóng được Iran khôi phục, ngay sau thiệt hại từ cuộc chiến kéo dài 12 ngày với Israel hồi năm ngoái.

Ở chiều ngược lại, Iran cũng khó đạt được đảm bảo rằng mọi hành động thù địch nhằm vào nước này sẽ chấm dứt vĩnh viễn. Yêu cầu bồi thường của Iran cũng khó thành hiện thực.

Hiện chỉ cần bạo lực giảm nhiệt, thị trường năng lượng ổn định hơn và eo biển Hormuz được khơi thông phần nào, ông Trump sẽ lại tiếp tục tuyên bố chiến thắng và có thể rút quân “trong thế thắng”. Hiện tại, đối với Mỹ, các lựa chọn quân sự hiệu quả đang dần thu hẹp.

Mỹ và Israel đã tấn công khoảng 10.000 mục tiêu tại Iran, nhưng những mục tiêu về sau không còn giá trị như các đòn tấn công trọng điểm ban đầu.

Dù Lầu Năm Góc tiếp tục điều động thêm binh sĩ đến Trung Đông, nhưng cũng chỉ đủ cho các chiến dịch quy mô hạn chế, không đủ cho cuộc tấn công trên bộ quy mô lớn.

Phương án chiếm đảo Kharg hoặc kiểm soát lượng uranium làm giàu của Iran đều tiềm ẩn rủi ro lớn, nhất là khi phương án này đã bị Iran “đọc vị” ngay từ đầu để lên phương án ứng phó.

Thực tế hiện nay trên chiến trường khiến cả Mỹ và Iran đều muốn xung đột chấm dứt. Theo CNN, ngoại giao hiện nay không nhất thiết phải mang lại chiến thắng tuyệt đối cho một bên, hay sự “đầu hàng vô điều kiện” ở bên còn lại.

Kể từ sau Thế chiến II, chiến tranh và xung đột trên thế giới không còn rõ ràng bên thắng, bên thua như trước. Nhiều khi chỉ cần ngoại giao làm chậm nhịp xung đột, để vòng xoáy tin tức dần chuyển hướng, cuộc xung đột không có lối thoát từng bắt đầu rất ồn ào sẽ tự kết thúc trong lặng lẽ, khi cả hai bên cùng nhất trí xuống thang xung đột.

Cháy dữ dội tại trung tâm công nghiệp Israel sau đòn tập kích của Iran Một tên lửa được cho là phóng từ Iran đã đánh trúng một nhà máy hóa chất tại miền Nam Israel, cách thành phố Beersheba khoảng 9 km. Giới chức lập tức phát đi cảnh báo yêu cầu người dân khu vực lân cận ở yên trong nhà, do lo ngại nguy cơ rò rỉ các chất độc hại.

An Hòa

Nguồn Znews : https://znews.vn/chien-su-iran-tien-gan-ket-cuc-khong-ben-nao-thang-khong-ben-nao-thua-post1639334.html