Chiến tranh ở Trung Đông có thể gây ra suy thoái kinh tế như thế nào?

3 giờ trướcBài gốc

Cuộc chiến với Iran đã gây ra sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ lớn nhất trong lịch sử và sự tăng vọt giá cả, đẩy giá mọi thứ từ xăng và dầu diesel đến nhiên liệu máy bay lên cao.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng cuộc chiến đã làm tăng nguy cơ suy thoái kinh tế. Và cuộc khủng hoảng kinh tế nếu càng kéo dài thì nguy hiểm sẽ càng lớn đối với một nền kinh tế vốn đã dễ bị tổn thương trước khi xảy ra hỗn loạn ở Trung Đông.

“Mỹ đang và đã ở trên bờ vực suy thoái trong một thời gian khá dài. Chỉ cần một cú sốc nữa là có thể đánh gục chúng ta. Liệu dầu mỏ có thể làm được điều đó? Chắc chắn rồi” - Justin Wolfers, giáo sư kinh tế tại Đại học Michigan nhận định với CNN.

Mặc dù cuộc chiến có thể gây thiệt hại thực sự cho nền kinh tế Mỹ, nhưng hầu hết các nhà kinh tế không dự đoán sẽ xảy ra suy thoái. Thị trường chứng khoán đã giảm điểm, nhưng không đủ mạnh để cho thấy Phố Wall đang dự báo một đợt suy thoái sắp xảy ra.

Và nếu việc đóng cửa eo biển Hormuz nhanh chóng kết thúc, giá dầu có thể sẽ quay trở lại mức trước chiến tranh.

Lửa, khói bốc lên ở thủ đô Tehran, Iran hôm 7/3 sau khi Israel không kích các kho chứa nhiên liệu - Ảnh: Getty

Tuy nhiên, xác suất xảy ra suy thoái kinh tế trong năm nay đã tăng vọt lên tới 35% vào đầu ngày 9/3 khi giá dầu của Mỹ chạm mốc 119 đô la một thùng. Con số này tăng từ khoảng 20% vào đầu tháng 2 trước khi Mỹ tăng cường quân sự ở Trung Đông.

“Nguy cơ suy thoái đã tăng lên đáng kể, nhưng chúng ta vẫn chưa đến mức đó. Mỹ là một nền kinh tế năng động và kiên cường trị giá 30 nghìn tỷ đô la. Nước này có đủ khả năng để hấp thụ một cú sốc liên quan đến dầu mỏ” - Joe Brusuelas, nhà kinh tế trưởng của Mỹ tại RSM cho biết.

Theo Brusuelas, các ngưỡng quan trọng để xảy ra suy thoái là nếu giá dầu tăng lên 125 đô la một thùng, giá xăng tăng lên 4,25 USD/gallon và lạm phát tăng lên 4% mỗi năm.

Người tiêu dùng bị sốc

Giá xăng đã tăng vọt từ 2,98 USD/gallon trước khi chiến tranh bắt đầu lên 3,48 USD/gallon vào ngày 9/3.

“Tốc độ tăng giá nhanh chóng đã khiến người tiêu dùng bị sốc. Nhưng tình hình cần phải tồi tệ hơn nhiều mới dẫn đến suy thoái kinh tế” - Diane Swonk, nhà kinh tế trưởng của KPMG nói với CNN.

Còn theo theo Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, mỗi lần giá dầu tăng thêm 10 đô la một thùng có thể khiến một hộ gia đình điển hình ở Mỹ phải chi thêm gần 450 đô la mỗi năm.

Tác động đến ngân sách hộ gia đình là yếu tố then chốt vì nền kinh tế Mỹ vẫn phụ thuộc vào tiêu dùng.

Nếu người Mỹ cắt giảm mua sắm, du lịch và ăn uống bên ngoài, các doanh nghiệp sẽ buộc phải sa thải công nhân, khiến người tiêu dùng tiếp tục cắt giảm chi tiêu. Điều đó có thể trở thành một vòng xoáy luẩn quẩn dẫn đến suy thoái kinh tế.

Và thị trường việc làm có vẻ dễ bị tổn thương hơn so với năm 2022, khi xảy ra cú sốc giá dầu do Nga tấn công quân sự Ukraine. Trước đây, nền kinh tế tạo ra hàng trăm nghìn việc làm mỗi tháng.

Nhưng hiện nay: Nền kinh tế Mỹ chỉ tạo thêm 116.000 việc làm trong cả năm 2025, mức thấp nhất kể từ năm 2002 (ngoại trừ thời kỳ suy thoái). Trên thực tế, nền kinh tế đã mất việc làm trong 9 tháng qua, sau nhiều năm không có tháng nào mất việc làm.

Tàu chở nhiên liệu di chuyển qua eo biển Hormuz lúc chưa bị phong tỏa - Ảnh: Getty

Việc mất việc làm và giá xăng tăng vọt là “một cú đánh kép rất mạnh vào nền kinh tế” - David Kelly, chiến lược gia trưởng toàn cầu tại JPMorgan Asset Management cho biết. “Nhưng tôi vẫn tin rằng nền kinh tế sẽ vượt qua được khó khăn này” - vị chuyên gia này nhấn mạnh.

Một rủi ro liên quan thứ hai là chiến tranh và giá năng lượng tăng vọt gây ra tình trạng thị trường gấu (thị trường sụt giảm) với chứng khoán Mỹ giảm 20% so với mức cao trước đó.

Một cú sụt giảm thị trường có thể làm giảm chi tiêu — ngay cả đối với các gia đình giàu có đang gánh vác nền kinh tế hiện nay.

“Tôi thậm chí không nghĩ rằng giá dầu phải lên tới 120 đô la hoặc 150 đô la một thùng. Nếu nó chỉ giữ ở mức 100 đô la và đẩy thị trường chứng khoán xuống thấp hơn, nó có thể tác động tiêu cực đến người tiêu dùng có thu nhập và tài sản cao hơn” - Ed Yardeni, chủ tịch của công ty tư vấn đầu tư Yardeni Research nói với CNN trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại.

Yardeni vẫn tin rằng Mỹ sẽ tránh được suy thoái. Nhưng rủi ro về tác động tiêu cực đến tài sản là một lý do khiến ông đã nâng tỷ lệ dự đoán về một “sự sụp đổ” của thị trường, bao gồm cả suy thoái kinh tế từ 5% lên 20%.

“Chỉ cần thêm một cú sốc nữa”

Một con đường thứ ba dẫn đến suy thoái kinh tế là thông qua một cú sốc lớn đối với niềm tin kinh doanh.

Thật dễ hiểu tại sao các nhà tuyển dụng, những người vốn đã lưỡng lự về việc tuyển dụng hay mở rộng, lại bị cản trở bởi việc giá dầu tăng liên tục.

“Báo cáo việc làm tuần trước không khả quan, và có nguy cơ việc tuyển dụng sẽ giảm mạnh hơn nữa” - Kelly của JPMorgan cho biết. “Chúng ta dễ bị tổn thương hơn lúc này. Chỉ cần thêm một cú sốc nữa thôi là chúng ta sẽ rơi vào tình thế khó khăn. Không giống như năm 2022, khi giá xăng tăng vọt lên 5 đô la/gallon, Mỹ - chứ không phải Nga - có tiếng nói lớn trong việc quyết định khi nào cuộc chiến này kết thúc.

Anh Duy

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/quoc-te/thoi-su-quoc-te/chien-tranh-o-trung-dong-co-the-gay-ra-suy-thoai-kinh-te-nhu-the-nao_190002.html