Theo Nghị định, phạm vi áp dụng bao gồm nhiều loại tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý như hạ tầng khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao, hạ tầng thương mại, thông tin và truyền thông, công nghệ số, văn hóa, thể thao, du lịch, đô thị, bảo vệ môi trường, đê điều, cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão cùng các loại hạ tầng khác theo quy định của pháp luật.
Việc xây dựng khung quản lý thống nhất được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả khai thác tài sản công, đồng thời tối ưu hóa nguồn lực đầu tư từ ngân sách nhà nước.
Nghị định quy định 4 phương thức chính trong khai thác tài sản kết cấu hạ tầng.
Cụ thể, cơ quan hoặc đơn vị quản lý có thể trực tiếp tổ chức khai thác tài sản; thực hiện chuyển nhượng quyền thu phí sử dụng tài sản; cho thuê quyền khai thác hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng.
Đối với các lĩnh vực có quy định riêng theo pháp luật chuyên ngành, việc khai thác sẽ được thực hiện theo cơ chế tương ứng.
Theo quy định mới, đối với các trường hợp cần thuê đơn vị tư vấn xây dựng đề án khai thác tài sản, chi phí thuê tư vấn được tạm ứng từ nguồn chi thường xuyên của cơ quan quản lý và sẽ được khấu trừ từ khoản thu phát sinh trong quá trình khai thác.
Nghị định cũng xác định cụ thể các nguồn thu phát sinh từ hoạt động khai thác tài sản hạ tầng.
Các khoản thu bao gồm phí và lệ phí theo quy định; doanh thu từ cung cấp dịch vụ sử dụng hạ tầng; tiền thu từ chuyển nhượng quyền thu phí, cho thuê hoặc chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác tài sản; cùng các khoản thu hợp pháp khác theo quy định hiện hành.
Bên cạnh đó, một số trường hợp đặc thù sẽ không thuộc phạm vi áp dụng của quy định khai thác nêu trên, như việc sử dụng tạm thời tài sản hạ tầng phục vụ các hoạt động văn hóa, thể thao, lễ hội; sử dụng chung công trình phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc các hoạt động thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành.
Đáng chú ý, Nghị định đưa ra 9 hình thức xử lý tài sản kết cấu hạ tầng trong trường hợp thay đổi quy hoạch, thay đổi nhu cầu sử dụng hoặc tài sản bị hư hỏng.
Các hình thức xử lý gồm thu hồi; điều chuyển; chuyển giao cho địa phương quản lý; bán; thanh lý; sử dụng tài sản để thanh toán cho nhà đầu tư theo hợp đồng xây dựng - chuyển giao; xử lý tài sản bị mất hoặc bị hủy hoại; xử lý tài sản khi giao doanh nghiệp quản lý và các hình thức khác theo quy định pháp luật.
Đối với hoạt động khai thác hỗn hợp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, thẩm quyền quyết định thuộc Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan trung ương hoặc Chủ tịch UBND cấp tỉnh, trên cơ sở bảo đảm phù hợp với quy định pháp luật hiện hành.
Theo điều khoản chuyển tiếp, các bộ, ngành và địa phương phải hoàn thành việc rà soát, thống kê, phân loại và giao tài sản kết cấu hạ tầng hiện có trong thời hạn hai năm kể từ khi Nghị định có hiệu lực.
Đối với các hợp đồng khai thác đã ký kết hợp pháp trước thời điểm Nghị định có hiệu lực, việc thực hiện sẽ tiếp tục duy trì đến hết thời hạn hợp đồng. Trong trường hợp tài sản đã được quyết định xử lý trước đó nhưng chưa hoàn tất, các nội dung còn lại sẽ tiếp tục được thực hiện theo quy định mới.
Nghị định số 178/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 6/7/2026.
Văn Sơn