Chinh phục phần Viết (6.0 điểm) trong đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông

2 giờ trướcBài gốc

Hai câu hỏi này có thể kết nối trực tiếp với ngữ liệu phần Đọc hiểu hoặc mang tính độc lập. Nguyên tắc cốt lõi mà các sĩ tử "2K8" cần nằm lòng là: Nếu câu viết đoạn văn yêu cầu nghị luận văn học, thì câu viết bài văn sẽ là nghị luận xã hội và ngược lại.

Để bứt phá điểm số, các em cần đáp ứng trọn vẹn hai tiêu chí: Kỹ năng (hình thức, lập luận) và nội dung (kiến thức, tư duy). Hãy cùng bỏ túi cẩm nang thực chiến dưới đây:

Đoạn văn 2.0 điểm cần tinh gọn và sâu sắc

Khác với các bài kiểm tra trên lớp, đoạn văn 2.0 điểm là yêu cầu bắt buộc và bất biến trong kỳ thi Tốt nghiệp. Ví dụ, đề minh họa 2025 cho: "Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích hình ảnh Hà Nội qua cảm nhận của nhân vật trữ tình anh trong đoạn trích ở phần Đọc hiểu" ("Một thân cây một tàng lá một bông hoa" của Hoàng Phủ Ngọc Tường).

Tương tự, đề chính thức 2025: "Viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) phân tích tình cảm của Lê dành cho Sơn trong văn bản ở phần Đọc hiểu" ("Những vùng trời khác nhau" - Nguyễn Minh Châu).

Từ "tọa độ" hai đề thi trên, các em cần lưu ý: Cả hai đề đều chỉ yêu cầu nghị luận một khía cạnh, một chi tiết hoặc một sắc thái tình cảm cụ thể (hình ảnh Hà Nội, tình cảm của Lê dành cho Sơn). Với dung lượng giới hạn khoảng 200 chữ, tuyệt đối không sa đà vào phân tích toàn bộ văn bản và không biến đoạn văn thành một bài văn thu nhỏ.

Cơ cấu điểm số cho câu này là: Kỹ năng (0.5 điểm) nếu xác định đúng vấn đề, đảm bảo hình thức đoạn văn khoảng 200 chữ; sáng tạo (0,25 điểm) khi diễn đạt tinh tế, sáng tạo, có tư duy đột phá; nội dung được triển khai hợp lý, thuyết phục (1.25 điểm).

Các em nên chọn cấu trúc diễn dịch để triển khai vấn đề. Nêu bật ngay vấn đề nghị luận ngay câu mở đoạn, sau đó dùng hệ thống lý lẽ và bằng chứng để làm sáng tỏ. Khi trích dẫn, các em nên "nhặt" cụm từ/từ khóa đắt giá và đặt trong ngoặc kép, không nên chép lại cả câu dài gây loãng mạch văn. Khi làm bài, các em hãy kết nối với các câu hỏi ở phần Đọc hiểu, vì đó chính là những "nấc thang" gợi mở, làm nền tảng vững chắc để tạo lập văn bản.

Các sĩ tử "2K8" hãy rèn viết đoạn văn mỗi ngày. Hãy tham khảo đoạn văn (đề thi tốt nghiệp 2025) sau đây:

"Trong truyện "Những vùng trời khác nhau", nhà văn Nguyễn Minh Châu đã khắc họa thật xúc động tình cảm chân thành của Lê dành cho đồng đội tên Sơn. Trước hết, ta dễ dàng nhận thấy Lê luôn tin tưởng tuyệt đối Sơn qua lời khẳng định: "Tớ rất tin... Tớ rất tin cậu!". Giữa bom đạn của cuộc chiến sinh tử, điều đó là điểm tựa để họ sát cánh cùng nhau bảo vệ quê hương. Không chỉ vậy, Lê và Sơn còn có sự gắn bó, quý trọng đồng đội lẫn nhau. Những chi tiết thấm đẫm tình đồng chí, tình anh em keo sơn như "chia nhau tấm giát nằm", cùng mặc "vài tấm áo sặc mùi thuốc đạn", chia nhau cả "bầu trời Tổ quốc trên đầu". Đặc biệt, Lê còn coi Sơn là "người đồng chí thân thiết nhất trong đời lính". Anh cảm nhận được tình yêu Hà Nội trong Sơn qua "từng gốc cây, từng mảnh tường", "từng sắc mây trên nóc phố" một cách tinh tế. Trong đời lính, phải chăng sự thấu hiểu và đồng cảm của hai người cùng lý tưởng tạo nên sức mạnh mà không có bom đaạn nảo hủy diệt? Bằng ngòi bút đậm chất trữ tình và sự quan sát tinh tế, Nguyễn Minh Châu đã ngợi ca một tình bạn cao đẹp nơi chiến trường. Ở đó, người lính không chỉ cùng chung chiến hào mà còn hòa chung tâm hồn, cùng hướng về một bầu trời Tổ quốc thiêng liêng." (257 chữ)

Bứt phá bài văn 4.0 điểm với tư duy và phản biện

Điểm chung của các đề thi tốt nghiệp hiện nay là đều hướng tới câu hỏi nghị luận xã hội ở phần bài văn 4.0 điểm, đặt trong một bối cảnh cụ thể.

Đề minh họa 2025:"Hiện nay, nhiều người hào hứng đón nhận lợi ích của trí tuệ nhân tạo nhưng không ít người lo lắng về sự phụ thuộc của con người vào nó. Từ góc nhìn của người trẻ, anh/chị hãy viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ về vấn đề trên.

Đề chính thức 2025: "Từ kết quả đọc hiểu văn bản "Những vùng trời khác nhau" và những hiểu biết về bối cảnh đất nước đang có nhiều thay đổi lớn lao, anh/chị hãy viết bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ) với chủ đề: vùng trời quê hương nào cũng là bầu trời Tổ quốc".

Điểm khác là đề minh họa không kết nối với ngữ liệu Đọc hiểu, còn đề chính thức lấy cảm hứng từ văn bản Đọc hiểu để mở rộng ra vấn đề xã hội. Với dạng này, bài làm cần lấy câu chuyện của Lê và Sơn để làm bằng chứng.

Cơ cấu điểm số gồm 3 phần: Đảm bảo cấu trúc bài văn 3 phần (mở - thân - kết), diễn đạt mạch lạc, đúng chính tả (1,0 điểm); ý tưởng đột phá, dẫn chứng thời sự, góc nhìn sắc sảo (0,5 điểm); giải thích, phân tích, chứng minh và rút ra bài học thuyết phục (2,5 điểm).

Cốt lõi của Chương trình 2018 là phát triển năng lực và tôn trọng sự khác biệt của từng học sinh. Nên bài viết cần có những ý tưởng đột phá, cách diễn đạt tinh tế, giàu hình ảnh hoặc có những dẫn chứng thời sự để tạo điểm nhấn riêng cho bài viết. Không nên viết quá ngắn khiến ý bị hời hợt, cũng không nên quá dài gây lan man. Chữ viết và hình thức trình bày sạch đẹp là một ưu điểm.

Quy trình lập luận thực chiến dựa trên đề thi chính thức 2025 như sau:

Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận: miền quê cụ thể nào cũng là một phần máu thịt, không thể tách rời của Tổ quốc.

Thân bài: Nên triển khai theo quy trình dưới đây, trình bày thành hệ thống luận điểm, lý lẽ sắc bén và bằng chứng xác thực.

Bước 1: Giải thích được vấn đề nghị luận: Vùng trời quê hương: chỉ miền quê cụ thể, thuộc về nguồn cội, thường gắn bó với đời sống tâm hồn của mỗi người; Bầu trời Tổ quốc: chỉ toàn bộ lãnh thổ đất nước rộng lớn, thiêng liêng, thuộc về chủ quyền của dân tộc. Khẳng định sự thống nhất giữa các miền quê cụ thể với đất nước rộng lớn, bất kì miền quê nào trên đất nước này cũng đều là Tổ quốc Việt Nam.

Bước 2: Phân tích, chứng minh được vấn đề nghị luận:

-Vì sao mọi vùng quê đều là Tổ quốc? Đất nước được dệt thành từ trăm miền văn hóa. Mỗi vùng quê đều mang đặc điểm chung về ngôn ngữ, lịch sử, truyền thống. Khi con người sẵn sàng đi bất cứ đâu để sống, cống hiến và chiến đấu, thì nơi đó chính là quê hương.

- Ý nghĩa của vấn đề: Sự gắn kết này tạo nên sức mạnh tổng hợp để đất nước chuyển mình. Sự đa dạng của các vùng miền làm phong phú sắc màu dân tộc, đưa khái niệm "Tổ quốc" vốn trừu tượng trở nên gần gũi, hiện hữu. Đồng thời, nó mở ra không gian rộng lớn để mỗi cá nhân phát huy nội lực.

-Hệ thống bằng chứng: Cần đưa vào các dẫn chứng thực tế mang tính thời sự (ví dụ: Tình nghĩa đồng bào cả nước hướng về miền Bắc, miền Trung trong thiên tai bão lũ; hình ảnh những chiến sĩ nhà giàn DK1, biên cương hải đảo coi đồn là nhà, biển đảo là quê hương). Đừng quên liên hệ ngược lại tinh thần của nhân vật Lê và Sơn trong phần Đọc hiểu để tạo sự liên kết chặt chẽ cho toàn bài.

Bước 3. Mở rộng, nâng cao được vấn đề nghị luận và rút ra bài học:

-Mở rộng/Phản biện: Khái niệm "quê hương" có thể dịch chuyển theo dòng lịch sử (liên hệ thực tế việc sáp nhập các đơn vị hành chính để tinh gọn bộ máy). Đồng thời, thẳng thắn phê phán tư duy cục bộ, địa phương hay nạn phân biệt vùng miền còn tồn tại để hướng tới lời kêu gọi đoàn kết.

-Bài học hành động: Trong thời đại mới, mỗi người trẻ cần nâng tầm nhận thức, mở rộng tầm nhìn, chuyển hóa lòng yêu nước thành những hành động thiết thực để cống hiến cho quê hương, xứ sở.

Kết bài: Khẳng định lại tầm quan trọng và tính vĩnh cửu của vấn đề nghị luận.

Cốt lõi của Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 là phát triển năng lực và tôn trọng bản sắc cá nhân. Do đó, giám khảo luôn đánh giá cao những bài viết thể hiện tiếng nói chân thành, tư duy phản biện sắc sảo, tránh lối viết hô hào khẩu hiệu sáo rỗng.

Để làm chủ dung lượng và kiểm soát tốt thời gian trong phòng thi, không có cách nào khác ngoài việc "rèn bút" mỗi ngày. Hãy luyện viết ít nhất một đề mỗi ngày, biến kỹ năng thành bản năng để tự tin bứt phá trong kỳ thi quyết định sắp tới!

Ths Trần Văn Tâm

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/chinh-phuc-phan-viet-60-diem-trong-de-thi-tot-nghiep-trung-hoc-pho-thong-179260523153331692.htm