Chính sách mới có hiệu lực tháng 4/2026

3 giờ trướcBài gốc

Khơi thông nguồn lực từ tài sản trí tuệ

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT) 2025, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng khi lần đầu tiên luật hóa các vấn đề liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời tái cấu trúc khung pháp lý theo hướng cân bằng giữa bảo hộ và khai thác.

Một trong những điểm đáng chú ý là việc xác lập nguyên tắc: chủ thể quyền SHTT phải là con người. AI không được công nhận là tác giả hay nhà sáng chế. Tuy nhiên, luật giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế xác lập quyền đối với các sản phẩm có sự tham gia của AI, một khoảng trống pháp lý trước đây.

Ở chiều ngược lại, luật mở ra không gian cho phát triển công nghệ khi cho phép tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu sở hữu trí tuệ đã công bố để nghiên cứu, thử nghiệm và huấn luyện AI. Điều kiện đi kèm là không được gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu.

Khung giới hạn quyền sở hữu trí tuệ cũng được điều chỉnh toàn diện theo hướng cân bằng hơn với lợi ích công cộng. Luật bổ sung cơ chế xử lý xung đột giữa các quyền trên cùng một đối tượng, cho phép tòa án chấm dứt quyền phát sinh sau nếu gây cản trở quyền đã được xác lập trước.

Đáng chú ý, với việc bổ sung Điều 8a, quyền sở hữu trí tuệ lần đầu được thừa nhận rõ ràng như một loại tài sản có thể tham gia giao dịch thương mại: góp vốn, thế chấp, đầu tư. Tuy nhiên, đi kèm là yêu cầu về cơ chế quản trị nội bộ đối với tài sản sở hữu trí tuệ, cho thấy xu hướng quản trị tài sản vô hình ngày càng được chuẩn hóa.

Luật cũng thúc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Một khung pháp lý cho số hóa toàn diện được thiết lập, bao gồm hạ tầng số, dịch vụ công trực tuyến, cơ sở dữ liệu về quyền và giao dịch, cũng như ứng dụng dữ liệu lớn và AI trong xử lý nghiệp vụ, qua đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả quản lý.

Về thủ tục, luật chuyển mạnh sang hướng đơn giản hóa và linh hoạt: mở rộng nộp đơn điện tử cho toàn bộ quy trình, thay cách tiếp cận liệt kê hồ sơ bằng nguyên tắc chung, đồng thời tăng trách nhiệm của người nộp đơn đối với tính trung thực của thông tin.

Trong bối cảnh vi phạm sở hữu trí tuệ trên môi trường số gia tăng, luật bổ sung quy định riêng đối với doanh nghiệp trung gian và nền tảng số, yêu cầu triển khai các biện pháp bảo vệ quyền, phối hợp với cơ quan chức năng và chủ thể quyền khi phát hiện vi phạm.

Phạm vi bảo hộ được mở rộng đáng kể, bao gồm kiểu dáng công nghiệp riêng phần, sản phẩm phi vật lý như giao diện đồ họa (GUI), biểu tượng (icon), tín hiệu cáp mã hóa. Đồng thời, luật làm rõ ranh giới bảo hộ quyền tác giả khi loại trừ các đối tượng như ý tưởng, khẩu hiệu độc lập, và siết chặt quy định với nhãn hiệu chứa yếu tố “Việt Nam” nhằm tránh bị chiếm dụng.

Tăng tốc chuyển giao công nghệ, ưu tiên công nghệ lõi

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, đặt trọng tâm vào việc cập nhật thực tiễn công nghệ mới, đồng thời tăng cường vai trò điều tiết và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nền kinh tế.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc điều chỉnh lại khái niệm chuyển giao công nghệ theo hướng mở rộng. Hoạt động này không còn chỉ giới hạn ở việc chuyển quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng, mà được xác định là quá trình gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm đưa công nghệ vào ứng dụng thực tiễn. Cùng với đó, luật lần đầu bổ sung khái niệm “công nghệ xanh” với các tiêu chí cụ thể như tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và thân thiện môi trường, qua đó định hướng phát triển bền vững.

Về chính sách, luật thiết lập hệ thống ưu tiên đối với chuyển giao công nghệ. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm công nghệ chiến lược, công nghệ xanh và công nghệ phục vụ dự án quan trọng quốc gia. Đồng thời khuyến khích chuyển giao công nghệ từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài sang doanh nghiệp trong nước, đi kèm với các ưu đãi về thuế, đầu tư, đất đai và tín dụng cho các dự án có nội dung chuyển giao, đào tạo nhân lực và phát triển năng lực nghiên cứu.

Khung pháp lý về quyền chuyển giao công nghệ cũng được làm rõ hơn. Việc chuyển giao phải có sự đồng ý của chủ sở hữu dưới dạng văn bản hoặc hình thức hợp pháp khác; bên nhận được quyền cải tiến, phát triển và khai thác công nghệ theo quy định. Luật đồng thời phân định rõ giữa quyền đối với công nghệ và quyền đối với sản phẩm, thiết bị chứa công nghệ, nhằm hạn chế các tranh chấp phát sinh trong thực tiễn.

Đáng chú ý, luật bổ sung các quy định chuyển tiếp chi tiết đối với hợp đồng, hồ sơ và dự án chuyển giao công nghệ được ký kết trước thời điểm có hiệu lực, qua đó bảo đảm tính liên tục và tránh gián đoạn trong quá trình triển khai.

Bảo đảm quyền của người bị trục xuất

Nghị định 59/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, quy định về xử phạt trục xuất, tạm giữ, áp giải theo thủ tục hành chính và quản lý người nước ngoài vi phạm pháp luật tại Việt Nam. Văn bản này thay thế Nghị định 142/2021 và bãi bỏ một phần quy định tại Nghị định 282/2025, qua đó tái cấu trúc khung pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn.

Một điểm mới đáng chú ý là việc bổ sung quyền của người bị trục xuất. Theo đó, người vi phạm được phép liên hệ, thông báo với cơ quan đại diện ngoại giao hoặc lãnh sự của quốc gia mà mình là công dân, đồng thời có quyền yêu cầu xem xét lại quyết định xử phạt trục xuất. Quy định này thể hiện xu hướng tăng cường yếu tố bảo đảm quyền trong quá trình xử lý hành chính.

Bên cạnh đó, nghị định thiết lập cơ chế xử lý trong trường hợp người vi phạm không có khả năng nộp phạt tiền. Cụ thể, khi không có tài sản hoặc năng lực tài chính để thực hiện nghĩa vụ, đồng thời cần bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, cơ quan chức năng có thể thi hành ngay hình thức trục xuất. Sau khi hoàn tất việc trục xuất, các biện pháp cưỡng chế liên quan cũng được chấm dứt.

Bắt buộc xác thực tên thật tài khoản ngân hàng

Thông tư 30/2025/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, có hiệu lực từ ngày 1/4/2026, bổ sung quy định yêu cầu sử dụng tên thật đối với tài khoản ngân hàng, qua đó siết chặt quản lý hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt.

Theo quy định mới, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán phải kiểm tra, kiểm soát tính hợp pháp của lệnh thanh toán, trong đó thông tin số tài khoản và tên tài khoản phải trùng khớp với tên trên Căn cước công dân hoặc thẻ Căn cước của khách hàng. Đây được xem là bước chuẩn hóa dữ liệu định danh trong hệ thống ngân hàng.

Đồng thời, thông tin tài khoản và tên chủ tài khoản phải được hiển thị đầy đủ trên chứng từ thanh toán, nhằm tăng khả năng minh bạch và truy vết giao dịch trong trường hợp phát sinh rủi ro.

Trong bối cảnh gian lận và mạo danh tài khoản ngày càng gia tăng trên môi trường số, quy định này được kỳ vọng góp phần nâng cao mức độ an toàn của hệ thống tài chính – ngân hàng, đồng thời củng cố niềm tin của người dùng đối với các giao dịch điện tử.

Ở góc độ chính sách, động thái này cho thấy xu hướng chuyển từ “khuyến khích” sang “kiểm soát chặt” trong thanh toán số, khi bài toán không còn là mở rộng quy mô mà là đảm bảo chất lượng và an toàn hệ thống.

Công bố số liệu kinh tế sớm hơn

Nghị định 13/2026/NĐ-CP điều chỉnh lịch công bố nhiều chỉ tiêu kinh tế quan trọng.

Đáng chú ý, số liệu CPI, tỷ lệ thất nghiệp, lao động qua đào tạo… được công bố sớm hơn 3 ngày so với trước. GDP cũng được đẩy lịch công bố từ ngày 6 lên ngày 3.

Việc rút ngắn độ trễ thông tin được kỳ vọng giúp thị trường phản ứng nhanh hơn và nâng cao chất lượng điều hành vĩ mô.

Tăng mức phạt vi phạm phòng cháy, chữa cháy

Nghị định 69/2026/NĐ-CP bổ sung và siết chặt chế tài trong lĩnh vực phòng cháy, chữa cháy.

Trong đó, hành vi trang bị phương tiện chữa cháy, cứu nạn không đạt chuẩn có thể bị phạt tới 40 triệu đồng. Đồng thời, trách nhiệm của người đứng đầu cơ sở cũng được làm rõ hơn trong công tác huấn luyện nghiệp vụ.

Động thái này cho thấy xu hướng chuyển từ “khuyến khích” sang “răn đe” trong quản lý an toàn.

Nhật Hạ

Nguồn Nhà Quản Trị : https://theleader.vn/chinh-sach-moi-co-hieu-luc-thang-4-2026-d45124.html