Trước thực tế đó, nhiều địa phương vùng cao đã và đang chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa, rà soát các điểm có nguy cơ sạt lở, xây dựng phương án ứng phó nhằm hạn chế thấp nhất thiệt hại có thể xảy ra.
Một điểm phía trên ta-luy bị nứt và tụt đất nguy cơ sạt lở ảnh hưởng đến 12 hộ dân thôn Pác Nặm, xã Bằng Thành.
Lo lắng khi mùa mưa đến
Tại thôn Pác Nặm, xã Bằng Thành, phía dưới mái ta-luy dương có vết nứt kéo dài hàng trăm mét dọc tuyến đường tỉnh 258C hiện có 12 hộ dân sinh sống trong khu vực được xác định có nguy cơ sạt lở cao, với khối lượng đất đá ước tính lên tới hàng nghìn mét khối. Địa hình đồi dốc, nền đất yếu cùng lượng mưa lớn trong năm 2025 đã khiến một phần đất bị nứt, sụt lún, tiềm ẩn nguy cơ sạt trượt nghiêm trọng khi xuất hiện mưa lớn kéo dài.
Trước nguy cơ đó, các hộ dân sinh sống phía dưới khu vực ta-luy luôn trong tâm trạng thấp thỏm mỗi khi mùa mưa đến. Ông Phạm Văn Nhất, người dân thôn Pác Nặm, cho biết: Mỗi khi trời mưa lớn kéo dài, cả gia đình gần như thức trắng đêm vì lo đất đá từ trên cao có thể đổ xuống bất cứ lúc nào. Thời gian gần đây, những trận mưa kéo dài đến nửa đêm khiến nhiều hộ dân phải sơ tán xuống khu vực nhà chợ trung tâm thôn để ở tạm.
“Bà con mong các cấp, ngành và chính quyền địa phương quan tâm bố trí nguồn kinh phí hỗ trợ xây dựng kè chắn hoặc có phương án di dời để người dân sớm ổn định cuộc sống”, ông Nhất chia sẻ.
Theo ông Hoàng Văn Tiền, Phó Chủ tịch UBND xã Bằng Thành, hiện toàn xã có gần 100 điểm có nguy cơ sạt lở, ảnh hưởng đến 247 hộ dân. Địa phương đã tổ chức rà soát, thống kê các khu vực nguy hiểm; lập danh sách các hộ dân cần theo dõi và xây dựng phương án sơ tán khi xuất hiện mưa lớn kéo dài.
“Các tổ xung kích phòng, chống thiên tai đã được kiện toàn, sẵn sàng hỗ trợ người dân khi có tình huống xảy ra. Tuy nhiên, về lâu dài, địa phương rất cần sự quan tâm hỗ trợ của tỉnh để có nguồn lực khắc phục các điểm sạt lở, đồng thời bố trí khu tái định cư nhằm bảo đảm nơi ở an toàn cho người dân”, ông Tiền cho biết.
Không chỉ tại xã Bằng Thành, khu vực Khuổi Bốc, thôn Nặm Vằm, xã Nghiên Loan, hiện cũng có hơn 20 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ sạt lở cao. Người dân cho biết, những năm gần đây xuất hiện nhiều vết nứt trên sườn đồi, nước ngầm chảy mạnh sau các đợt mưa lớn.
Anh Hầu Văn Súa, người dân thôn Nặm Vằm, nói: Cứ mỗi khi có mưa lớn là gia đình rất lo lắng vì tình huống xấu có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Nhiều lần chúng tôi phải di chuyển trong đêm đến khu vực nhà bạt do UBND xã dựng tạm để tránh trú.
Người dân nơi đây mong muốn Nhà nước tiếp tục quan tâm, bố trí nguồn lực đầu tư khu tái định cư để các hộ dân có nơi ở an toàn, yên tâm lao động, sản xuất.
Lãnh đạo UBND xã Nghiên Loan kiểm tra, nắm tình hình khu vực sạt lở tại thôn Nặm Vằm.
Theo ông Phạm Minh Tuân, Phó Chủ tịch UBND xã Nghiên Loan, toàn xã hiện có 24 điểm nguy cơ sạt lở cao, tiềm ẩn ảnh hưởng đến khoảng 280 hộ dân. Trong đó có hai khu dân cư tập trung tại Khuổi Bốc (thôn Nặm Vằm) và thôn Tân Hợi, với gần 60 hộ đồng bào dân tộc Mông, Dao sinh sống trong khu vực có nguy cơ bị tác động.
Ngoài việc thường xuyên kiểm tra thực địa tại các khu vực nguy hiểm, địa phương còn chủ động bố trí lực lượng theo dõi trong các đợt mưa lớn, đồng thời chuẩn bị sẵn địa điểm sơ tán tạm thời cho người dân khi cần thiết.
Chủ động rà soát, xây dựng phương án bảo đảm an toàn
Thực tế cho thấy, nhiều khu dân cư tại các xã vùng cao phía Bắc của tỉnh được hình thành từ lâu, nằm ven chân núi hoặc trên các sườn đồi có địa hình dốc. Theo thống kê của các ngành chức năng, khu vực phía Bắc hiện có 15 xã với 26 vị trí có nguy cơ sạt trượt lớn, bao gồm các tuyến đường giao thông, bờ dốc dân sinh và nhiều điểm có khả năng xảy ra sạt lở quy mô lớn.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, nguy cơ mất an toàn do thiên tai đang hiện hữu nếu không có các giải pháp ứng phó kịp thời. Trước tình hình đó, chính quyền các địa phương vùng cao đã chủ động triển khai nhiều giải pháp phòng ngừa theo phương châm “bốn tại chỗ”, tăng cường công tác kiểm tra, cảnh báo và sẵn sàng phương án sơ tán dân khi cần thiết.
Tuy nhiên, bên cạnh các giải pháp trước mắt, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục quan tâm đầu tư các công trình phòng, chống sạt lở; gia cố ta-luy, ổn định dân cư; đồng thời bố trí nguồn lực hỗ trợ di dời các hộ dân đang sinh sống trong vùng đặc biệt nguy hiểm.
Cùng với sự vào cuộc của chính quyền, ý thức chủ động của người dân cũng đóng vai trò quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai. Nhiều hộ dân đã thường xuyên kiểm tra khu vực xung quanh nhà ở, khơi thông dòng chảy, chủ động phương án di chuyển người và tài sản khi có mưa lớn, đồng thời phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong việc theo dõi, xử lý các tình huống phát sinh.
Mùa mưa năm nay được dự báo còn nhiều diễn biến phức tạp, nguy cơ sạt lở đất vẫn hiện hữu tại nhiều địa phương vùng cao. Vì vậy, việc chủ động nhận diện nguy cơ, chuẩn bị các phương án ứng phó từ sớm, từ xa và nâng cao ý thức cộng đồng là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của người dân, góp phần ổn định đời sống và phát triển bền vững khu vực miền núi.
Văn Lạ - Lê Hoàng