Chủ quyền năng lượng - Bài 2: Thiết lập trật tự mới

4 giờ trướcBài gốc

Bể chứa dầu tại nhà máy khai thác dầu ở Ichihara, tỉnh Chiba, miền đông Nhật Bản. Ảnh tư liệu: Kyodo/ TTXVN

Cuộc khủng hoảng hiện nay đang trở thành chất xúc tác mạnh mẽ nhất thúc đẩy các quốc gia rà soát lại toàn bộ chiến lược phát triển. Từ nguồn cung, loại hình năng lượng đến hạ tầng và dự trữ, mọi cấu phần của hệ thống đều được đặt lại trong một bài toán mới, nơi an ninh năng lượng là ưu tiên chiến lược.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh: con đường nhanh nhất để đạt được an ninh năng lượng không phải là khai thác thêm dầu khí, mà là tăng tốc phát triển năng lượng tái tạo. Theo ông, các nguồn năng lượng như gió và mặt trời có lợi thế cốt lõi, không thể bị phong tỏa hay trở thành công cụ gây sức ép địa chính trị.

Ông Ahmed Albayrak, cộng tác viên nghiên cứu tại Trung tâm Phát triển Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thuộc Viện Lowy (Australia), đánh giá cú sốc hiện nay không làm chậm lại quá trình chuyển dịch năng lượng, mà ngược lại đang củng cố xu hướng chuyển sang các hệ thống ít phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Đồng quan điểm, Giáo sư Marc Fontecave - chuyên gia năng lượng tại Collège de France và thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp, nêu rõ cuộc khủng hoảng hiện nay cần được nhìn nhận không chỉ như những cú sốc ngắn hạn, mà còn là lời cảnh báo mạnh mẽ buộc các quốc gia phải tái cấu trúc chiến lược năng lượng của mình. Chính các cuộc khủng hoảng này, bên cạnh những thách thức, lại đang trở thành động lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Ngày càng nhiều quốc gia tăng tốc chuyển dịch năng lượng với lộ trình rõ ràng và nhất quán.

Tham tán Thương mại Việt Nam tại Thái Lan Lê Hữu Phúc cũng cho rằng trong dài hạn, yếu tố “an ninh” đang dần thay thế “chi phí” trở thành tiêu chí quan trọng nhất trong lựa chọn chiến lược năng lượng. Việc tự chủ nguồn cung, đặc biệt là năng lượng tái tạo, không chỉ mang ý nghĩa môi trường mà còn là vấn đề chủ quyền. Trên thực tế, trong 5 năm qua, năng lượng mặt trời và gió tại các nước đang phát triển tăng trưởng trung bình 23%/năm. Các công ty công nghệ ứng dụng AI trong lĩnh vực này đang nổi lên mạnh mẽ.

Nhà máy điện mặt trời Phước Ninh. Ảnh minh họa: Công Thử/TTXVN

Đặc biệt, trong bối cảnh mới, các nền kinh tế đang thúc đẩy những bước đi mang tính quyết định nhằm tái định hình vị thế trong hệ thống năng lượng toàn cầu.

Tại châu Âu, khái niệm “chủ quyền năng lượng” nổi lên như một ưu tiên hàng đầu. Ủy ban châu Âu thúc đẩy kết hợp năng lượng tái tạo với điện hạt nhân nhằm xây dựng hệ thống cung ứng ổn định, phát thải thấp và ít phụ thuộc bên ngoài. Điển hình như Italy với các chiến lược dài hạn nhằm biến nước này thành trung tâm năng lượng Địa Trung Hải và hành lang năng lượng xanh cho châu Âu.

Theo ông Alexandru Fordea, nhà phân tích địa kinh tế thuộc Trung tâm nghiên cứu quốc tế (CeSI), Italy đã thực hiện một quá trình chuyển đổi chiến lược rất nhanh và toàn diện, kết hợp linh hoạt các biện pháp trong nước và đối ngoại nhằm nâng cao an ninh nguồn cung, giảm thiểu rủi ro, hướng tới mục tiêu dài hạn về năng lượng xanh và chuyển đổi cấu trúc thị trường.

Trong khi đó, Australia lựa chọn hướng đi khác, tập trung vào công nghệ lưu trữ năng lượng và khai thác khoáng sản chiến lược như lithium và đất hiếm để chiếm lĩnh vị trí thượng nguồn trong chuỗi cung ứng toàn cầu..

Trung Quốc đưa mục tiêu xây dựng “quốc gia năng lượng mạnh” vào Quy hoạch 5 năm lần thứ 15, chuyển dịch từ sự phụ thuộc vào tài nguyên nhập khẩu sang tự chủ về công nghệ cốt lõi với lợi thế về cấu trúc rất nổi bật về công nghệ và chi phí trên toàn cầu.

Chuyên gia Lưu Anh, nhà quan sát quản trị toàn cầu, nghiên cứu viên Viện Nghiên cứu Tài chính Trùng Dương thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc cho biết, nước này đang đẩy mạnh tích hợp toàn chuỗi từ tài nguyên, cơ sở hạ tầng đến công nghiệp chế tạo. Hơn nữa, Trung Quốc có lợi thế rõ ràng về khả năng ứng phó khẩn cấp và dự trữ chiến lược. Với những ưu thế toàn diện về sự phối hợp trong ngành năng lượng và đổi mới công nghệ, Trung Quốc đang đẩy nhanh nỗ lực xây dựng một cường quốc năng lượng, đóng vai trò quan trọng trong việc tái cấu trúc bối cảnh năng lượng toàn cầu.

Giáo sư Lật Kế Tổ (Đại học Công nghệ Thái Nguyên) nhấn mạnh Trung Quốc đang chuyển từ mô hình phụ thuộc nhập khẩu sang xây dựng hệ sinh thái năng lượng khép kín, kết hợp tài nguyên, hạ tầng và công nghiệp chế tạo

Không nằm ngoài xu thế chung, các quốc gia Đông Nam Á đang điều chỉnh chiến lược để thích ứng với bối cảnh mới. Indonesia đẩy mạnh chương trình biodiesel B40, tận dụng lợi thế là quốc gia sản xuất dầu cọ lớn nhất thế giới, đồng thời khai thác tiềm năng địa nhiệt. Malaysia và Philippines xem xét phát triển điện hạt nhân như một nguồn điện nền ổn định.

Điểm chung của khu vực là sự chuyển dịch từ tư duy ngắn hạn sang cách tiếp cận hệ thống hơn, trong đó đa dạng hóa nguồn cung, nâng cao dự trữ và đầu tư hạ tầng trở thành những trụ cột chính. Các nước ASEAN cũng đã thảo luận về việc theo đuổi tiến trình chuyển đổi xanh và bảo vệ an ninh năng lượng toàn khối, có sự hợp tác với các đối tác đối thoại của ASEAN.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc các quốc gia tăng cường năng lực dự trữ và khả năng ứng phó khẩn cấp. Indonesia nâng mục tiêu dự trữ lên tương đương 3 tháng tiêu thụ, trong khi Australia đầu tư vào các công nghệ lưu trữ dài hạn. Đây không chỉ là biện pháp phòng ngừa rủi ro, mà còn là công cụ điều tiết thị trường trong những giai đoạn biến động.

Song song với đó, việc phát triển lưới điện thông minh và tích hợp hệ thống năng lượng cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao khả năng phân phối và sử dụng hiệu quả nguồn lực.

Dù xu hướng chuyển dịch là rõ ràng, nhiều chuyên gia cảnh báo cần duy trì sự cân bằng để tránh những cú sốc ngược.

Trung tướng Lumban Sianipar (Học viện Tự cường Dân tộc Indonesia -LEMHANNAS) cho rằng quá trình tái cấu trúc cần được thực hiện thận trọng, tránh gây gián đoạn sản xuất và đời sống. Trong ít nhất một thập niên tới, nhiên liệu hóa thạch vẫn giữ vai trò nhất định như một “mỏ neo” đảm bảo ổn định hệ thống. Điều này cho thấy quá trình chuyển đổi không phải là sự thay thế đột ngột, mà là một lộ trình dài hạn đòi hỏi sự phối hợp giữa công nghệ, chính sách và thị trường.

Cuộc khủng hoảng năng lượng 2026 đang làm thay đổi cách thế giới định nghĩa về an ninh năng lượng. Từ một bài toán kinh tế thuần túy, vấn đề này đã chuyển thành một trụ cột của chiến lược phát triển và cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, an ninh năng lượng không còn được đo bằng trữ lượng tài nguyên, mà bằng năng lực làm chủ công nghệ, khả năng điều phối hệ thống và mức độ tự chủ trước các cú sốc bên ngoài.

Các quốc gia đứng trước một lựa chọn mang tính chiến lược: tiếp tục phụ thuộc vào các giải pháp ngắn hạn hay đầu tư vào những cải cách căn cơ để xây dựng hệ thống bền vững hơn. Trong trật tự mới đang hình thành, lợi thế không còn thuộc về những quốc gia sở hữu nhiều tài nguyên nhất, mà thuộc về những quốc gia có khả năng kiểm soát hệ thống tốt nhất – từ công nghệ, hạ tầng đến chuỗi cung ứng.

Hoàng Châu - Nguyễn Hằng - Phan An (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/phan-tichnhan-dinh/chu-quyen-nang-luong-bai-2-thiet-lap-trat-tu-moi-20260408184445082.htm