Trao đổi với báo chí trước chuyến thăm, Đại sứ Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam Julien Guerrier cho rằng đây là thời điểm "chín muồi" để hai bên nâng tầm quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện. "Việt Nam sẽ là quốc gia đầu tiên trong khối 10 nước ASEAN mà EU lựa chọn để nâng cấp lên mức độ này. Đây là một mối quan hệ mang tính tiên phong và sẽ trở thành hình mẫu cho các mối quan hệ khác của EU tại khu vực"- ông nhấn mạnh.
Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier trao đổi với báo chí trước chuyến thăm
Theo Đại sứ Guerrier, chuyến thăm diễn ra ngay sau Đại hội Đảng lần thứ XIV thành công, trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều biến động. "Chủ tịch Hội đồng châu Âu chọn đến thăm Việt Nam vào thời điểm này mang tính biểu tượng rất cao. Đây là thông điệp gửi tới thế giới rằng chúng tôi muốn củng cố quan hệ đối tác với các quốc gia như Việt Nam – những nước gắn bó với việc tôn trọng luật pháp quốc tế và hệ thống đa phương", ông nói.
Đại sứ cho biết, sau hành trình 35 năm phát triển quan hệ, từ những hỗ trợ nhân đạo ban đầu vào thập niên 1990, hai bên đã sẵn sàng bước vào một "kỷ nguyên mới", thể hiện qua việc nâng tầm quan hệ đối tác. Đây được coi là "nâng tầm kép", vừa mang tính biểu tượng, vừa đặt nền tảng cho hợp tác thực chất trong nhiều lĩnh vực.
Ba trụ cột hợp tác ưu tiên
Trong khuôn khổ hợp tác mới, EU xác định ba trụ cột sẽ được tập trung thúc đẩy với Việt Nam. Đầu tiên là thương mại. Đại sứ Guerrier cho biết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đã giúp thương mại song phương tăng 40% trong 5 năm. EU kỳ vọng sẽ mở rộng hơn nữa quy mô trao đổi thương mại, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều thách thức.
Thứ hai là chuyển đổi xanh. EU sẽ tăng cường hỗ trợ Việt Nam phát triển năng lượng tái tạo, đảm bảo an ninh năng lượng và thực hiện các quyết sách liên quan trong Nghị quyết Đại hội Đảng vừa qua.
Thứ ba là hòa bình và an ninh, trong đó có mở rộng hợp tác về an ninh hàng hải, quản lý khủng hoảng và thúc đẩy tôn trọng luật pháp quốc tế, bao gồm cả ở Biển Đông.
Ngoài ra, EU muốn thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, và các ngành công nghệ cao như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và tài nguyên thiết yếu.
Hỗ trợ đào tạo và phát triển hạ tầng
Về việc hỗ trợ đào tạo 50.000 kỹ sư công nghệ cao tại Việt Nam, Đại sứ Guerrier cho biết EU sẽ hỗ trợ trên hai khía cạnh. Thứ nhất là đào tạo nghề thông qua Chương trình Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam - EU (VETVET) trị giá hơn 50 triệu euro, với sự tham gia của Pháp và Đức, nhằm đào tạo kỹ sư trẻ và thanh niên trong các lĩnh vực bán dẫn, chuyển đổi số và xanh.
Thứ hai là đầu tư công nghệ cao, thông qua việc ký kết ý định thư hợp tác khoa học - công nghệ với Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam, thúc đẩy trao đổi nghiên cứu sinh và kết nối với Chương trình Horizon Europe của EU.
Về cơ sở hạ tầng, EU đang triển khai đầu tư qua chiến lược "Cửa ngõ Toàn cầu" (Global Gateway), đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng xanh thuộc khuôn khổ Quan hệ đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP). Dự kiến EU sẽ ra mắt một quỹ giao thông xanh dành riêng cho Việt Nam trong năm nay.
Trong khuôn khổ chuyến thăm, Chủ tịch Costa sẽ thăm tuyến metro số 3 tại Hà Nội – dự án nhận được tài trợ từ EU, Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB), Pháp và Ý. "Chúng tôi muốn đóng góp công nghệ an toàn, hiện đại để Việt Nam làm chủ hạ tầng từ đường sắt, cảng biển tới sân bay, khai phóng tiềm năng tăng trưởng"- Đại sứ nói.
Thẻ vàng IUU và kỳ vọng an ninh khu vực
Liên quan đến vấn đề "thẻ vàng IUU", Đại sứ nhận định Việt Nam đã thực hiện một khối lượng công việc đáng kể, như lắp đặt thiết bị giám sát cho tàu cá cao trên 15 m và hoàn thiện khung pháp lý. Thủ tướng Chính phủ Việt Nam cũng đã rất sát sao khi chủ trì họp hàng tuần với các tỉnh ven biển.
"Hiện nay, các đồng nghiệp của chúng tôi tại Brussels đang phân tích báo cáo cập nhật từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam. Tôi hy vọng điều này sẽ cho phép tổ chức một chuyến thanh tra thực địa trong thời gian tới. Hy vọng chúng tôi sẽ ghi nhận đủ tiến bộ để gỡ bỏ "thẻ vàng", nhưng kết quả cuối cùng phụ thuộc vào việc phân tích và kiểm tra thực tế"- ông cho biết.
Về an ninh khu vực, Đại sứ Julien Guerrier nhấn mạnh Biển Đông đặc biệt quan trọng với EU vì 40% lượng hàng nhập khẩu và 25% hàng xuất khẩu của EU đi qua vùng biển này. EU mong đợi Việt Nam đóng vai trò đầy đủ và chủ động vì hòa bình và ổn định, không chỉ trong khu vực lân cận mà trên toàn cầu.
Về an ninh hàng hải, EU đang hợp tác qua Chương trình Tăng cường An ninh với châu Á và tại châu Á (ESIWA), chia sẻ nhận thức về lĩnh vực hàng hải thông qua nền tảng Chia sẻ thông tin khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IORIS) và tăng cường sự hiện diện của hải quân các nước thành viên EU (Pháp, Đức, Ý, Hà Lan) qua các chuyến thăm cảng. EU cũng hợp tác về pháp lý trong việc diễn giải Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) và kêu gọi tôn trọng UNCLOS.
Dương Ngọc