Quang cảnh phiên thảo luận Tổ 2. Ảnh: Nguyễn Phúc
Theo Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, việc sửa đổi luật là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm phù hợp với thực tiễn vận hành ở địa phương, xử lý các vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đáp ứng các nhu cầu pháp lý thường xuyên ở cơ sở.
Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi luật lần này cần được tiếp cận đa chiều từ cả góc độ người thụ hưởng, người thực hiện và cơ chế huy động nguồn lực xã hội, với mục tiêu nâng cao hiệu quả trợ giúp pháp lý cho các nhóm yếu thế trong xã hội như người cao tuổi, người neo đơn, người không nơi nương tựa, trẻ em và những người gặp khó khăn trong thực hiện các thủ tục pháp lý.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Tổ.
Một trong những nội dung cần đặc biệt lưu ý là mở rộng đối tượng được hưởng trợ giúp pháp lý. Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung nhóm người có mức sống trung bình nhưng rơi vào biến cố tài chính nghiêm trọng, không chỉ giới hạn ở hộ nghèo hoặc cận nghèo. Thực tế cho thấy, dù tỷ lệ hộ nghèo hiện chỉ còn khoảng 1,3%, song số hộ cận nghèo cao gấp nhiều lần, cùng với tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra, đòi hỏi chính sách phải bao trùm hơn để hỗ trợ kịp thời.
Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mở rộng phạm vi trợ giúp pháp lý đối với trẻ em trong tất cả các vụ việc hình sự, dân sự liên quan đến quyền lợi của các em, thay vì chỉ bó hẹp trong một số điều kiện nhất định như hiện nay. Đối với người lao động, cần bổ sung các trường hợp bị sa thải, tranh chấp lao động tập thể để bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này.
Nhấn mạnh vai trò của đội ngũ thực hiện trợ giúp pháp lý, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần nâng cao chất lượng, vị thế pháp lý và chế độ đãi ngộ đối với trợ giúp viên pháp lý, bao gồm chuẩn hóa chức danh, bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và cơ chế nghề nghiệp tương xứng, qua đó tạo nền tảng nâng cao chất lượng dịch vụ.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị đơn giản hóa hồ sơ, cải cách quy trình thanh toán, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp, tổ chức xã hội, quỹ từ thiện tham gia tài trợ cho hoạt động trợ giúp pháp lý, giảm áp lực cho ngân sách nhà nước. Cần quy định rõ việc sử dụng định danh điện tử, tư vấn trực tuyến, nộp hồ sơ điện tử, bảo đảm giá trị pháp lý tương đương hồ sơ giấy nhằm rút ngắn thời gian, chi phí đi lại cho người dân, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, miền núi, đồng bào dân tộc thiểu số.
"Đề nghị thiết lập hệ thống kiểm soát chất lượng độc lập đối với các vụ việc trợ giúp pháp lý, trong đó bắt buộc phải lấy ý kiến đánh giá mức độ hài lòng của người dân tương tự như các chỉ số đánh giá năng lực điều hành ở địa phương hiện nay", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.
Về kỹ thuật lập pháp, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của Luật Trợ giúp pháp lý với Bộ luật Tố tụng hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự và Luật Luật sư, tránh tình trạng luật này cho phép nhưng luật khác lại tạo rào cản thủ tục.
Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội cũng gợi mở việc cân nhắc mở rộng phạm vi đại diện tố tụng trong các vụ việc hành chính, đặc biệt là tranh chấp đất đai phức tạp, bởi đây là lĩnh vực người dân có nhu cầu hỗ trợ rất lớn, nếu không được xử lý tốt dễ dẫn đến khiếu kiện kéo dài.
Lê Bảo