Chưa thi hành án dân sự phát sinh khi đang chấp hành án, phạm nhân có bị xem xét việc xếp loại cải tạo?

2 giờ trướcBài gốc

Ông Phạm Nhất (TP Đà Nẵng) hỏi: Em tôi là Phạm Thanh bị Tòa án kết án 8 năm tù về tội “Cưỡng đoạt tài sản” và bị bắt vào tháng 9/2020. Trong thời gian chấp hành án tù tại trại giam, em tôi đã chấp hành nghiêm bản án, không vi phạm kỷ luật, có công đóng góp cho trại giam như: ủng hộ Quỹ Tấm lòng vàng 20 triệu đồng, đóng góp bằng hiện vật cho trại như: Dụng cụ, máy móc tập thể dục thể thao, phòng gym và thường xuyên giúp đỡ những phạm nhân già yếu có hoàn cảnh khó khăn, nên luôn được xếp loại khá trong 28 tháng liên kề. Kể từ khi bắt đầu thi hành án cho đến đợt đặc xá ngày 2/9/2024, em tôi đều đạt loại khá tại các đợt được quản giáo đội họp bình bầu phạm nhân được đặc xá năm 2024.

Tuy nhiên, trong thời gian em tôi đang chấp hành án tù thì phát sinh việc một người khác khởi kiện dân sự đòi tài sản đối với em tôi. Bản án dân sự phúc thẩm năm 2023, Tòa án tuyên buộc em tôi phải trả hơn 10 tỉ đồng cho người khởi kiện.

Khi xét giảm án, trại giam cho rằng em tôi chưa thi hành bản án dân sự nên xếp hạnh kiểm trung bình, không được đặc xá. Vậy, việc trại giam cho rằng em tôi chưa thi hành bản án dân sự phát sinh sau khi đã đi chấp hành án tù để xếp hạnh kiểm như vậy có đúng không?.

Luật sư Phạm Thảo (Đoàn Luật sư TP Đà Nẵng) trả lời:

Hai trong số các điều kiện để được đặc xá được quy định tại Điều 11 Luật Đặc xá (đã được sửa đổi, bổ sung) gồm: có nhiều tiến bộ, có ý thức cải tạo tốt và đủ số kỳ được xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá hoặc tốt theo quyết định của Chủ tịch nước trong mỗi lần đặc xá; người bị kết án phạt tù đã thi hành xong nghĩa vụ trả lại tài sản, bồi thường thiệt hại, nghĩa vụ dân sự khác theo bản án, quyết định của Tòa án.

Cán bộ VKSND tối cao kiểm sát việc trả căn cước công dân cho những phạm nhân được đặc xá dịp 30/4/2025 tại Trại giam Bình Điền.

Trường hợp phải thi hành nghĩa vụ đối với tài sản không thuộc sở hữu của Nhà nước thì phải được người được thi hành án đồng ý hoãn thi hành án hoặc không yêu cầu thi hành án, thể hiện qua quyết định đình chỉ thi hành án của cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền hoặc văn bản đề nghị của người được thi hành án.

Về nguyên tắc, việc xếp loại phạm nhân (tốt, khá, trung bình, kém) không chỉ dựa trên việc chấp hành nội quy hay lao động trong trại giam mà còn dựa trên thái độ ăn năn hối cải và trách nhiệm dân sự. Một trong những tiêu chuẩn để được xếp loại khá theo khoản 1 Điều 20 Nghị định 118/2024/NĐ-CP là tích cực khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội của mình gây ra, tức là đã thực hiện xong hình phạt bổ sung là phạt tiền, bồi thường thiệt hại hoặc nghĩa vụ dân sự khác, nộp án phí theo bản án, quyết định của Tòa án. Như vậy có thể hiểu, các nghĩa vụ dân sự phải thi hành theo các quy định này là những hậu quả do hành vi vi phạm pháp luật gây ra cần được khắc phục.

Đối chiếu trường hợp cụ thể, bản án dân sự buộc vợ chồng em ông phải trả hơn 10 tỉ đồng không phát sinh từ hành vi phạm tội đã bị xét xử trong bản án hình sự, nên có thể xác định không nằm trong nghĩa vụ khắc phục hậu quả của hành vi phạm tội theo các quy định nêu trên. Vì vậy, nếu cơ sở mà trại giam viện dẫn để hạ bậc xếp loại là do chưa hoàn thành nghĩa vụ dân sự theo bản án hình sự đã tuyên thì là chưa hợp lý.

Tuy nhiên, pháp luật không phân biệt bản án hình sự hay dân sự độc lập khi đánh giá thái độ chấp hành pháp luật của phạm nhân. Theo khoản 2 Điều 19 Nghị định 118/2024/NĐ-CP, tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù bao gồm việc nghiêm chỉnh chấp hành quy định của pháp luật, bản án, quyết định của Tòa án và nội quy, quy định của cơ sở giam giữ phạm nhân. Do đó, nếu căn cứ vào quy định này thì trại giam vẫn có thể xem xét, đánh giá là phạm nhân chưa chấp hành tốt quy định của pháp luật.

Nhìn tổng thể các quy định, trại giam vẫn có cơ sở pháp lý để hạ xếp loại phạm nhân, tuy nhiên, việc áp dụng trong trường hợp này có thể là khá cứng nhắc. Trong trường hợp này, gia đình ông Phạm Thanh có thể làm đơn kiến nghị, khiếu nại về việc xem xét xếp loại cải tạo lại.

Trong đó, nhấn mạnh nghĩa vụ dân sự không liên quan đến bản án hình sự, không phải là hậu quả của hành vi phạm tội; đồng thời nêu rõ quá trình cải tạo tốt, được tập thể đánh giá cao và hoàn cảnh hiện nay không có khả năng thi hành (nếu có). Trường hợp có điều kiện, có thể thi hành bản án hoặc một phần bản án để chứng minh ý thức chấp hành pháp luật.

Xuân Nha

Nguồn BVPL : https://baovephapluat.vn/tu-van-phap-luat/luat-su-cua-ban/chua-thi-hanh-an-dan-su-phat-sinh-khi-dang-chap-hanh-an-pham-nhan-co-bi-xem-xet-viec-xep-loai-cai-tao-196882.html