Chương trình GDPT 2018 trong giai đoạn mới: Bài học từ thực tiễn

6 giờ trướcBài gốc

Học sinh Trường THCS Đống Đa (Kim Liên, Hà Nội).

Dù còn những khó khăn, các nhà trường đang chủ động triển khai nhiều giải pháp cụ thể, hướng tới phát triển phẩm chất, năng lực người học và nâng cao chất lượng giáo dục.

Nhiều chuyển biến ở người dạy, người học

Trường THCS Đống Đa (Kim Liên, Hà Nội) đã thực hiện đúng định hướng đổi mới, đáp ứng yêu cầu phát triển phẩm chất và năng lực học sinh theo tinh thần của Chương trình GDPT 2018. Khẳng định điều này, cô Đào Thị Cúc – Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết mục tiêu của chương trình được nhà trường quán triệt đầy đủ trong công tác chỉ đạo chuyên môn và tổ chức dạy học.

Mục tiêu giáo dục không chỉ dừng lại ở việc trang bị kiến thức, mà hướng tới hình thành và phát triển các phẩm chất, năng lực cốt lõi cho học sinh, phù hợp với định hướng giáo dục toàn diện trong bối cảnh xã hội hiện đại.

Về nội dung, cô Đào Thị Cúc nhận định chương trình có nhiều điểm mới, mang tính mở, tăng cường tính thực tiễn, tạo điều kiện cho giáo viên linh hoạt lựa chọn nội dung phù hợp với đối tượng học sinh của nhà trường. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy một số môn học vẫn còn nặng về dung lượng kiến thức, đặc biệt là các môn tích hợp, gây áp lực nhất định cho cả giáo viên và học sinh.

Về phương pháp dạy học, nhà trường đã chỉ đạo các tổ chuyên môn đổi mới theo hướng lấy học sinh làm trung tâm, tăng cường tổ chức các hoạt động học tập tích cực như thảo luận nhóm, trải nghiệm, dự án, STEM. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và các công cụ số, đặc biệt trong bối cảnh sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), đã bước đầu được giáo viên khai thác nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.

Công tác đánh giá học sinh cũng có sự chuyển biến theo hướng đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh, kết hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kỳ, chú trọng nhận xét. Tuy nhiên, việc xây dựng công cụ và tiêu chí đánh giá năng lực, phẩm chất vẫn còn là thách thức đối với một bộ phận giáo viên trong quá trình triển khai.

Ông Hà Trung Thành – Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Khoen On (Khoen On, Lai Châu), cho biết quá trình triển khai Chương trình GDPT 2018 đã ghi nhận nhiều chuyển biến rõ nét ở cả học sinh và giáo viên.

Ở học sinh, năng lực tự học, hợp tác, giao tiếp được hình thành rõ hơn thông qua các hoạt động nhóm, trải nghiệm và dự án. Các em bước đầu biết vận dụng kiến thức vào những tình huống thực tế đơn giản như tính toán, đo đạc, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông. Kỹ năng trình bày, thuyết trình có tiến bộ dù còn hạn chế về ngôn ngữ; chất lượng học tập nhìn chung chuyển biến tích cực.

Về phẩm chất, học sinh có ý thức chăm học, trách nhiệm, kỷ luật tốt hơn, biết hỗ trợ bạn, đồng thời dần hình thành sự nhân ái, trung thực, tự tin. Thái độ học tập cũng tích cực hơn, nhiều em chủ động phát biểu, trao đổi; hứng thú học tập tăng lên nhờ nội dung gắn với thực tiễn địa phương và đời sống vùng miền núi.

Đối với giáo viên, nhận thức và tư duy dạy học đã chuyển từ truyền thụ kiến thức sang tổ chức hoạt động học, xác định rõ vai trò hướng dẫn, hỗ trợ học sinh. Phương pháp dạy học được đổi mới theo hướng tăng cường làm việc nhóm, gắn với thực tiễn, tổ chức các hoạt động trải nghiệm – khám phá – vận dụng. Nội dung dạy học được điều chỉnh linh hoạt phù hợp điều kiện địa phương, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo.

Công tác kiểm tra, đánh giá chú trọng nhận xét, động viên, hướng tới sự tiến bộ của học sinh, đa dạng hóa hình thức đánh giá. Bên cạnh đó, giáo viên cũng chủ động tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn, đáp ứng yêu cầu đổi mới.

Cô Phạm Thị Thanh Hà - Trường Tiểu học Hiến Nam (Phố Hiến, Hưng Yên), nhận định việc triển khai Chương trình GDPT 2018 đến nay nhìn chung đạt được nhiều kết quả tích cực. Về mục tiêu, chương trình đã xác định rõ định hướng phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học, thay cho cách tiếp cận thiên về truyền thụ kiến thức trước đây. Đây là hướng đi đúng đắn, tiến bộ, phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.

Cô Phạm Thị Thanh Hà và học sinh Trường Tiểu học Hiến Nam trong giờ học.

Một số “điểm nghẽn” cần tháo gỡ

Tuy nhiên, theo cô Phạm Thị Thanh Hà, trong thực tế, mức độ thấm nhuần mục tiêu Chương trình GDPT 2018 giữa các cơ sở giáo dục chưa đồng đều. Ở một số nơi, mục tiêu vẫn dừng ở khẩu hiệu hoặc văn bản chỉ đạo, chưa được chuyển hóa đầy đủ thành hoạt động dạy học cụ thể.

Sự chênh lệch giữa các nhóm học sinh có xu hướng rõ hơn, nhất là với học sinh yếu hoặc nhút nhát; một bộ phận học sinh còn thiếu kỹ năng tự học, phụ thuộc nhiều vào giáo viên và gia đình. Trong khi đó, khối lượng công việc của giáo viên tăng lên đáng kể, từ soạn bài, hoàn thiện hồ sơ đến đánh giá, minh chứng; một số giáo viên vẫn e ngại đổi mới, thiếu tự tin khi áp dụng phương pháp dạy học mới.

Trong quá trình triển khai, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Khoen On cũng còn nhiều “điểm nghẽn” cần tháo gỡ. Trước hết là vấn đề đội ngũ: Dù đủ về số lượng nhưng chưa bảo đảm cơ cấu bộ môn, thiếu giáo viên ở các môn như Tin học, Giáo dục thể chất nên phải bố trí dạy chéo. Một bộ phận giáo viên còn hạn chế về chuyên môn, lúng túng trong ứng dụng công nghệ thông tin, thiết kế hoạt động học và tổ chức dạy học phát triển năng lực; đồng thời thiếu giáo viên đảm nhiệm các môn tích hợp như Khoa học tự nhiên.

Liên quan đến các môn tích hợp, nội dung kiến thức ở các môn như Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lí vẫn gây khó khăn khi xây dựng kế hoạch dạy học do một môn có 2 - 3 giáo viên đảm nhiệm, dẫn đến phân bổ số tiết chưa hợp lý, có thời điểm quá tải. Công tác kiểm tra, đánh giá cũng còn lúng túng trong việc xây dựng ma trận, bản đặc tả và đề kiểm tra phù hợp yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực.

Bên cạnh đó, nhiều học sinh dân tộc thiểu số chưa thành thạo tiếng Việt, còn nói ngọng, ảnh hưởng đến tiếp thu kiến thức, tham gia hoạt động nhóm và thuyết trình; nền tảng kiến thức tiểu học chưa vững; kỹ năng tự học, tự quản của học sinh bán trú còn hạn chế.

Về cơ sở vật chất, nhà trường còn thiếu phòng học bộ môn, phải sử dụng phòng ghép; một số phòng chưa đáp ứng đủ trang thiết bị cần thiết; hạ tầng công nghệ thông tin chưa ổn định, thiết bị thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho dạy học tích hợp và ứng dụng công nghệ. Sách giáo khoa môn Giáo dục địa phương chưa có bản in, việc sử dụng bản mềm còn hạn chế.

Ngoài ra, sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường chưa thực sự hiệu quả khi một bộ phận phụ huynh chưa nhận thức đầy đủ về đổi mới giáo dục, điều kiện kinh tế khó khăn khiến việc hỗ trợ học tập tại nhà còn hạn chế, đồng thời việc huy động nguồn lực xã hội hóa cũng gặp nhiều trở ngại.

Giờ học tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Khoen On. Ảnh: NTCC

Đồng bộ giải pháp, kiên định mục tiêu

Từ góc nhìn thực tiễn, cô Phạm Thị Thanh Hà đề xuất tiếp tục bồi dưỡng đội ngũ giáo viên theo hướng thực chất, trọng tâm là nâng cao năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động dạy học, đánh giá năng lực học sinh. Đồng thời, cần giảm áp lực hồ sơ, sổ sách hành chính để giáo viên có thêm thời gian, không gian tập trung cho chuyên môn; điều chỉnh nội dung chương trình, sách giáo khoa phù hợp hơn với thực tiễn giảng dạy và năng lực tiếp nhận của học sinh.

Cô cũng mong muốn việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, đặc biệt ở các vùng khó khăn, cần được ưu tiên nhằm bảo đảm điều kiện triển khai chương trình mới một cách đồng đều. Công tác kiểm tra, đánh giá cần tiếp tục được đổi mới theo hướng đồng bộ, thống nhất, giảm áp lực thành tích. Đặc biệt, cần tăng cường quyền tự chủ và khuyến khích sáng tạo của nhà trường, song song với việc hoàn thiện cơ chế giám sát, hỗ trợ kịp thời từ các cấp quản lý.

Thầy Cầm Văn Thân – Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Huy Bắc (Phù Yên, Sơn La), chia sẻ để triển khai hiệu quả Chương trình GDPT 2018 trong giai đoạn mới, đặc biệt khi có định hướng sử dụng một bộ sách giáo khoa thống nhất, nhà trường cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm.

Trước hết là kiên định mục tiêu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, lấy việc “học sinh làm được gì” làm thước đo; đồng thời xác định sách giáo khoa chỉ là công cụ, còn yêu cầu cần đạt của chương trình là căn cứ cốt lõi để tổ chức dạy học, qua đó bảo đảm mục tiêu không thay đổi dù sách giáo khoa có điều chỉnh.

Bên cạnh đó, cần xây dựng kế hoạch giáo dục linh hoạt, chủ động tinh giản, sắp xếp nội dung theo hướng tích hợp và phân hóa thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tiến trình sách giáo khoa, nhằm phát huy tính hiện đại và thực tiễn của chương trình. Việc đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá cũng cần tiếp tục đẩy mạnh theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh thông qua các hình thức như dạy học dự án, trải nghiệm.

Đồng thời, cần chuẩn hóa quy trình đánh giá thường xuyên, đánh giá quá trình với các tiêu chí cụ thể cho từng hoạt động như thuyết trình, làm việc nhóm, sản phẩm học tập, bảo đảm ghi nhận sự tiến bộ của học sinh một cách công bằng, không chỉ dựa vào điểm số. Ngoài ra, cần chú trọng bồi dưỡng năng lực cho giáo viên, khuyến khích vai trò tổ chức, hướng dẫn và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao hiệu quả dạy học trong bối cảnh học liệu được sử dụng thống nhất.

Để triển khai hiệu quả Chương trình GDPT 2018 trong giai đoạn mới, thầy Cầm Văn Thân cũng bày tỏ mong muốn các cấp quản lý sớm ban hành hướng dẫn cụ thể, thống nhất về việc sử dụng sách giáo khoa, giúp nhà trường và phụ huynh chủ động hơn trong chuẩn bị, đồng thời tránh lãng phí và giảm tâm lý hoang mang.

Bên cạnh đó, cần tăng cường các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về dạy học tích hợp ở cấp THCS, nhất là với các môn Lịch sử và Địa lí, Khoa học tự nhiên – những nội dung vẫn là thách thức khi chuyển từ dạy học đơn môn sang tích hợp. Ngoài ra, để thực hiện hiệu quả mục tiêu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tăng cường trải nghiệm và học tập qua dự án, nhà trường đề xuất tiếp tục được đầu tư thêm nguồn lực, cơ sở vật chất và trang thiết bị công nghệ hiện đại.

Sau một quá trình triển khai Chương trình GDPT 2018, học sinh đã tự tin hơn, mạnh dạn trình bày ý kiến và tích cực tham gia các hoạt động học tập; kỹ năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề từng bước được hình thành rõ nét. Nhiều em đã biết vận dụng kiến thức vào các tình huống gần gũi với đời sống.

Với giáo viên, chương trình mới vừa tạo áp lực đổi mới, vừa là động lực phát triển nghề nghiệp. Thầy cô chủ động hơn trong thiết kế bài học, tích cực tìm tòi phương pháp dạy học mới; sinh hoạt chuyên môn cũng được đổi mới theo hướng thực chất hơn. - Cô Phạm Thị Thanh Hà.

Hải Bình

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/chuong-trinh-gdpt-2018-trong-giai-doan-moi-bai-hoc-tu-thuc-tien-post773852.html