Chuyện chưa kể kỳ tích 3.000km cao tốc

7 giờ trướcBài gốc

Từ định hướng chiến lược của Đảng, Nhà nước, sự quan tâm của Quốc hội, sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự đồng lòng của người dân các địa phương, mục tiêu 3.000km được thực hiện thắng lợi với tư duy đột phá, bằng chính "bàn tay, khối óc" của người Việt.

Thênh thang đường về

Ba năm qua, các tuyến cao tốc: Cao Bồ - Mai Sơn, Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Diễn Châu - Bãi Vọt lần lượt hoàn thành, đưa vào khai thác. Quãng đường về thăm quê tại phường Thành Vinh, tỉnh Nghệ An của anh Phạm Hồng Phương, một cán bộ văn phòng làm việc tại Hà Nội trở nên thuận tiện hơn bao giờ hết.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn kiểm tra tiến độ thi công cao tốc Vạn Ninh - Cam Lộ ngày 29/5/2025.

Nếu trước đây, thời gian di chuyển mất đến 6 tiếng và có thể hơn thế vào dịp lễ, Tết thì nay, chỉ còn 4 - 4,5 tiếng. "Mỗi đoạn tuyến được nối thông, đường về nhà lại thênh thang hơn, nhanh hơn, an toàn hơn, thời gian bên gia đình cũng vì thế được nhiều hơn", anh Phương chia sẻ.

Tại miền Tây, đường lên TP.HCM của anh Phạm Hồng Sơn (trú tại TP Cần Thơ) cũng không còn vất vả như trước khi tuyến cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ và cầu Mỹ Thuận 2 đã sớm hoàn thành.

Trước khi cao tốc mở ra, từ quê lên TP.HCM theo QL1, thời gian di chuyển bằng ô tô mất khoảng 3,5 - 4 giờ. Hiện tại, lưu thông trên trục cao tốc TP.HCM - Trung Lương - Mỹ Thuận - Cần Thơ với chiều dài quãng đường chỉ còn lại khoảng 120km, thời gian di chuyển khoảng 2 giờ.

Chứng kiến sự hân hoan của người dân trong những buổi lễ khánh thành, ông Nguyễn Thế Minh, Phó cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng (Bộ Xây dựng) cho hay, cao tốc mở tới đâu, diện mạo của các địa phương có dự án đi qua và cuộc sống của người dân đang đổi khác đến đó.

Từ năm 2021 đến nay, hệ thống đường bộ cao tốc Việt Nam chứng kiến sự phát triển thần tốc, với kỳ tích chưa từng có.

Nếu từ năm 2001 - 2020, cả nước mới có 1.163km đường bộ cao tốc được đưa vào khai thác thì đến hết năm 2025, cả nước có 3.345km tuyến chính đường cao tốc và 458km nút giao, đường dẫn được đưa vào khai thác, vượt mục tiêu 3.000km được Chính phủ đề ra.

Chỉ tính 5 năm qua, hệ thống cao tốc bứt phá về quy mô, tốc độ và hiệu quả đầu tư, tổng chiều dài được hoàn thành, thông xe hơn 2.000km, tốc độ xây dựng khoảng 400km/năm, gấp hơn 4 lần giai đoạn trước.

Tháo gỡ những điểm nghẽn lớn nhất

Theo ông Minh, kết quả trên khẳng định sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy, cách làm và hiệu quả trong thực thi chính sách đầu tư công, thể hiện tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm trong quản lý, điều hành phát triển hạ tầng quốc gia.

Thứ trưởng Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) Nguyễn Xuân Sang khảo sát và làm việc với các đơn vị về tiến độ thi công cao tốc Cao Lãnh - Lộ Tẻ và Lộ Tẻ - Rạch Sỏi ngày 17/8/2024.

Trong đó, 4 giải pháp then chốt đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ về tiến độ và hiệu quả đầu tư.

Thứ nhất là quyết tâm chính trị và sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương.

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Đảng, Quốc hội và Chính phủ thể hiện quyết tâm chính trị rất cao, coi phát triển kết cấu hạ tầng, đặc biệt là đường bộ cao tốc là một trong ba đột phá chiến lược, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc để tổ chức thực hiện đồng bộ, hiệu quả.

Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành hàng loạt nghị quyết, cơ chế và chương trình hành động cụ thể, thành lập Ban Chỉ đạo Nhà nước các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc tiến độ và tháo gỡ khó khăn tại hiện trường. Các bộ, ngành và địa phương chủ động cụ thể hóa chủ trương của Trung ương, tổ chức, chỉ đạo triển khai thực hiện một cách đồng bộ, quyết liệt, hiệu quả.

Thứ hai, các cơ chế, chính sách đặc thù được ban hành kịp thời, tháo gỡ "nút thắt" lớn nhất của các dự án như: Cho phép chỉ định thầu; tăng tỷ lệ vốn Nhà nước tham gia vào các dự án PPP, tạo động lực thu hút nhà đầu tư tư nhân; cấp mỏ khoáng sản làm vật liệu xây dựng cho nhà thầu; Phân cấp cho các địa phương làm cơ quan chủ quản; được sử dụng ngân sách địa phương để đầu tư.

Thứ ba là giải pháp huy động và giải ngân nguồn lực tài chính quyết liệt, linh hoạt. Mô hình hợp tác công - tư được mở rộng theo hướng linh hoạt hơn, huy động thêm vốn tín dụng và nguồn lực xã hội, áp dụng cơ chế chia sẻ rủi ro hợp lý giữa Nhà nước và doanh nghiệp.

Chỉ trong hai năm 2023-2024, vốn đầu tư công bố trí cho lĩnh vực giao thông tăng gấp đôi so với giai đoạn 2016-2020 và tỷ lệ giải ngân đạt trên 95% kế hoạch, là mức cao nhất trong 10 năm trở lại đây.

Giải pháp quan trọng cuối cùng là các chủ đầu tư, nhà thầu và tư vấn giám sát đã đổi mới mạnh mẽ phương thức tổ chức thi công, thực hiện phương châm "3 ca, 4 kíp, xuyên lễ, xuyên Tết", huy động tối đa nguồn lực, triển khai đồng bộ trên toàn tuyến.

Thần tốc về đích

Bền bỉ gắn bó với các công trường giao thông lớn, những ngày chạy đua tại dự án cao tốc Bắc - Nam đoạn Vũng Áng - Bùng vẫn để lại trong ông Vũ Đức Nhận, Phó tổng giám đốc Công ty CP Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành nhiều kỷ niệm.

Vũng Áng - Bùng được ông Nhận ví như một "bài toán nâng cao", hội tụ đầy đủ các thách thức: Thời tiết khắc nghiệt, bị chia cắt bởi 5 nhánh sông lớn, tổng chiều dài chỉ 25km nhưng có tới 18 cầu trên tuyến, khối lượng đào đắp lên tới hàng chục triệu m3...

Ưu tiên số 1 là thông tuyến, tranh thủ thời gian vàng tăng tốc tiến độ, Phương Thành đã đưa ra quyết định táo bạo, tăng kíp, huy động thiết bị, nhân lực gấp ba lần, đẩy sớm thời gian hoàn thành cầu Quảng Sơn 3, tạo thuận lợi cho công tác điều phối đất đắp.

Theo kế hoạch thi công, cây cầu này giữ vị trí chiến lược trong vận chuyển đất. Phương án thiết kế xác định phải làm một cầu tạm qua sông Rào Nan phục vụ vận chuyển điều phối đất đắp.

Nhận thấy làm cầu tạm sẽ mất rất nhiều thời gian, Phương Thành chuyển đổi mục tiêu thông xe cầu Quảng Sơn 3 ngay trong năm đầu tiên, huy động máy móc thiết bị, con người làm xuyên lễ, xuyên Tết thi công chỉ trong 9 tháng thay vì 24 tháng như dự kiến.

Tại cầu Sông Gianh - cây cầu dài nhất dự án còn là những quyết định "cân não" giữa "an toàn" và "chạy đua". Quyết định táo bạo được đưa ra từ kinh nghiệm thực tiễn đã tạo "bàn đạp" quan trọng trong tiến trình bứt tốc dự án. Cầu Sông Gianh thần tốc về đích chỉ thi công trong gần 20 tháng so với 30 tháng như thông thường.

"Cân não" đến phút chót

Là nhà thầu thi công gói thầu 11-XL (chiều dài 23,5km) dự án cao tốc Hoài Nhơn - Quy Nhơn, với Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn, cuộc đua gỡ "điểm nghẽn" căng thẳng đến những ngày cuối trước khi thông tuyến.

Từ năm 2021 đến nay, hệ thống đường bộ cao tốc Việt Nam chứng kiến sự phát triển thần tốc với kỳ tích chưa từng có. (Trong ảnh: Cao tốc Mai Sơn - QL45). Ảnh: Tạ Hải.

Đại tá Nguyễn Tuấn Anh, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Xây dựng Trường Sơn cho biết, thi công dự án, đoạn tuyến qua 2,5km rừng được đánh giá là điểm "yết hầu" quyết định tiến độ. Ở đây có 2,6 triệu m3 đào phục vụ điều phối đất để đắp, lấy đá xay nghiền làm vật liệu thi công lớp móng mặt.

Thế nhưng, đến tháng 11/2024, tức gần 2 năm sau ngày khởi công, chủ trương chuyển mục đích sử dụng rừng mới được Quốc hội thông qua. Tới tháng 2/2025, nhà thầu được nhận mặt bằng thì trời mưa bì bõm, kéo dài đến tận tháng 3.

Quá trình triển khai, các máy được huy động đều có công suất lớn nhưng chỉ sau một thời gian "còng lưng" rã đá, máy thì gãy gầu, máy đứt xích, xe ô tô vận chuyển thì thủng lốp bởi vấp phải đá cứng. Nhiều nhà vận chuyển sợ quá còn "bỏ chạy".

Tổng lực bước vào "trận đánh" quyết định, từng bước sắp xếp lại mọi thứ với chiến thuật "xa trước, gần sau", "dễ trước khó sau", ưu tiên tháo gỡ các "điểm nóng".

"Hoàn thành cao tốc của Hoài Nhơn - Quy Nhơn thực sự là một kỳ tích, một kỷ lục về thời gian thi công trong các dự án Trường Sơn đã tham gia. Tất cả những gì khó khăn nhất được xử lý chỉ trong 10 tháng", đại tá Nguyễn Tuấn Anh thổ lộ.

Tư duy táo bạo

Tham gia cao tốc đoạn Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, thách thức Tập đoàn Đèo Cả đối diện là bài toán tối ưu tiến độ thi công hầm. Trong đó có hầm số 3 có chiều dài 3,2km là hầm dài thứ 3 cả nước sau hầm Hải Vân, hầm Đèo Cả.

Ông Nguyễn Quang Huy, Tổng giám đốc Tập đoàn Đèo cả nhớ lại: Thời điểm làm việc với Ban QLDA 2 (chủ đầu tư), đơn vị đã tính toán rất kỹ về tiến độ thực hiện hầm số 3 và khẳng định không thể ngắn hơn 48 tháng.

Thế nhưng, trong lần đến thăm, kiểm tra công trường hầm số 3, Thủ tướng Chính phủ đã đặt vấn đề: "Đến tháng 12, tất cả các dự án trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông thông xe mà chỉ còn hầm số 3 ở giữa Quảng Ngãi và Bình Định (cũ) không thông, Đèo Cả nghĩ thế nào?".

Tiếp tục chinh phục thách thức, lãnh đạo tập đoàn đã cam kết với Thủ tướng sẽ hoàn thành tiến độ cùng các dự án khác để thông tuyến cao tốc Bắc - Nam vào tháng 12/2025, rút ngắn khoảng 8 tháng so với kế hoạch.

Trước áp lực tiến độ, thay vì chọn con đường an toàn với công nghệ đào hầm NATM truyền thống, các kỹ sư Đèo Cả đã nghiên cứu, thử nghiệm và thành công phương pháp mới - công nghệ thi công hầm "NATM - hệ Đèo Cả".

Nếu giải pháp thông thường chỉ cho phép một không gian làm việc tại gương hầm, công nghệ "NATM - hệ Đèo Cả" chia hầm thành nhiều không gian nhỏ kết hợp đào nghiêng và phun gia cố ngay sau khi đào. Nhờ đó, mỗi mũi thi công có ít nhất hai không gian hoạt động song song, tốc độ đào tăng lên, đảm bảo an toàn và giảm đáng kể nguy cơ sụt trượt.

Nếu trước đây, mỗi bước đào chỉ từ 1-3m thì khi thi công hầm số 3, Đèo Cả đã cải tiến phương pháp để mỗi bước đào đạt từ 4-6m, nhờ đó đẩy nhanh được tiến độ.

Nỗ lực ngày đêm và tư duy táo bạo đưa đến hiệu quả vượt trội: Ba hầm xuyên núi tại dự án Quảng Ngãi - Hoài Nhơn được thông sớm hơn kế hoạch từ 2-8 tháng, đáp ứng thời gian thông xe theo đúng cam kết.

Tự chủ là tiền đề của sự đột phá

Ông Phạm Hữu Sơn, Chủ tịch HĐQT Tổng công ty Tư vấn thiết kế GTVT cho rằng, kỳ tích có được của hệ thống đường bộ cao tốc còn dựa trên nền tảng quan trọng là sự tự chủ của các doanh nghiệp nhà thầu trong nước.

"Cho đến hiện tại, doanh nghiệp Việt Nam đã đạt được khả năng tự chủ hoàn toàn trong thiết kế và thi công cao tốc.

Tự chủ là tiền đề để Chính phủ có thể áp dụng các cơ chế đột phá (như chỉ định thầu) nhằm tối ưu hóa tiến độ, không cần trải qua các quy trình đấu thầu quốc tế kéo dài", ông Sơn nói.

Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng cho biết, ở những dự án cao tốc đầu tiên như: Nội Bài - Lào Cai, TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nhà thầu trong nước chủ yếu đảm nhận phần việc phụ trợ hoặc phối hợp với tổng thầu, tư vấn nước ngoài, những hạng mục phức tạp như cầu dây văng, hầm xuyên núi... thường do chuyên gia nước ngoài đảm trách.

Từ sau năm 2020, cùng với chủ trương "người Việt Nam làm - dùng vật liệu Việt Nam", năng lực của các doanh nghiệp xây dựng trong nước đã trưởng thành vượt bậc.

Ở các dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông, toàn bộ công tác thi công do doanh nghiệp Việt Nam đảm nhận 100%, không còn nhà thầu nước ngoài.

Các doanh nghiệp đã đầu tư đồng bộ máy đào hầm, trạm trộn bê tông nhựa tự động, máy trải hiện đại, áp dụng mô hình BIM, số hóa quản lý tiến độ, giám sát công trường bằng flycam theo thời gian thực, đáp ứng yêu cầu thi công các hạng mục cầu - hầm có tính chất kỹ thuật phức tạp.

Nam Khánh

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/chuyen-chua-ke-ky-tich-3000km-cao-toc-192260218170349961.htm