Chuyện chưa kể về những người lính làm khoa học vào trận trong đại dịch COVID-19

một giờ trướcBài gốc

Một bữa ăn đơn giản trong những ngày chống dịch.

Có những thời khắc, mọi công trình khoa học, mọi bài báo hay đề tài nghiệm thu bỗng trở nên nhỏ bé trước nỗi đau của con người. Tháng 8/2021, khi đại dịch COVID-19 bùng phát dữ dội ở phía Nam, đó cũng là lúc những nhà khoa học mặc áo lính của Học viện Kỹ thuật Quân sự như chúng tôi bước vào một “trận chiến” đặc biệt.

TP Hồ Chí Minh khi ấy đang ở đỉnh điểm của làn sóng dịch do biến thể Delta gây ra. Số ca tử vong tăng nhanh đến mức hệ thống hỏa táng dân sự quá tải nghiêm trọng. Những container lạnh xếp dài trong đêm, tiếng còi xe cứu thương vang lên liên tục, nỗi đau phủ kín cả thành phố.

Chiều 08/8/2021, với trách nhiệm là Trưởng Trung tâm Công nghệ, Học viện Kỹ thuật Quân sự, tôi đã nhận lệnh khẩn cấp từ Thiếu tướng Nguyễn Lạc Hồng: “Phải nghiên cứu, thiết kế và chế tạo lò hỏa táng. Càng nhanh càng tốt”!

Đó là nhiệm vụ chưa từng có tiền lệ. Không có tài liệu kỹ thuật. Không có mẫu tham khảo. Không có thời gian thử nghiệm theo quy trình thông thường. Nhưng phía trước là yêu cầu cấp bách của đất nước.

“Đây không còn là câu chuyện làm được hay không, mà là có dám làm hay không” – một đồng nghiệp nói.

Những người lính làm khoa học giữa “cuộc chiến không tiếng súng”

Ngay trong đêm, nhóm nghiên cứu chúng tôi bắt tay vào công việc với tốc độ chưa từng có. Người tìm tài liệu về nhiệt động học và công nghệ đốt; người dựng sơ đồ nguyên lý; người tính toán nhiệt lượng; người liên hệ chuyên gia tư vấn. Tất cả cùng lao vào cuộc chạy đua với thời gian.

Từ những dữ liệu ít ỏi, nhóm nghiên cứu dần hình thành cấu trúc kỹ thuật của lò hỏa táng MTA-K1: hệ thống hai buồng đốt, nhiệt độ buồng sơ cấp trên 850°C, buồng thứ cấp hơn 1.050°C nhằm xử lý hoàn toàn khí thải, bảo đảm không màu, không mùi, đạt tiêu chuẩn môi trường. Toàn bộ hệ thống được đặt trong container 20 feet, có thể lắp đặt nhanh trong điều kiện khẩn cấp.

Chỉ sau ba ngày, phương án thiết kế sơ bộ đã hoàn thành và được Bộ Quốc phòng chấp thuận triển khai.

Tối 12/8/2021, năm cán bộ khoa học lên chuyến bay chở hàng vào phía Nam.
Không có hành khách nào khác ngoài họ và những bản vẽ kỹ thuật.

Nhà máy Z751 ở Biên Hòa trở thành “đại bản doanh” của nhiệm vụ đặc biệt này.

Từ 13 đến 20/8, nhóm nghiên cứu chúng tôi làm việc liên tục ba ca mỗi ngày. Thiết kế song song với chế tạo. Vừa vẽ, vừa hàn cắt, vừa hiệu chỉnh kỹ thuật. Trong điều kiện giãn cách xã hội, vật tư thiếu hụt nghiêm trọng, nhiều thiết bị không thể mua đúng chủng loại, họ buộc phải thay đổi thiết kế để thích nghi với thực tế.

Ảnh chụp lúc 3h sáng ngày 19/8/2021 tại Nhà máy Z751.

Đó là khoa học trong thời chiến. Ánh đèn nhà xưởng không bao giờ tắt. Tiếng máy hàn, tiếng búa, tiếng quạt gió vang lên suốt ngày đêm như nhịp thở của một chiến tuyến đặc biệt. Mỗi người chỉ ngủ hai đến ba giờ mỗi ngày. Không ai còn nhớ hôm nay là thứ mấy.

Khi khoa học gắn với lòng nhân ái...

Ngày 21/8/2021, lò hỏa táng MTA-K1 đầu tiên hoàn thành.

Thử nghiệm thành công. Nhiệt độ đạt chuẩn. Khí thải đạt yêu cầu môi trường. Sau quá trình thiêu hóa chỉ còn lại tro trắng. Nhưng thử thách lớn nhất vẫn còn ở phía trước.

Rạng sáng 23/8, đoàn xe chở lò hỏa táng đến Nghĩa trang Chính sách TP Hồ Chí Minh tại Củ Chi. Trong màn đêm tĩnh lặng, những container lạnh nối dài khiến nhiều người lặng đi.

Các lò hỏa táng MTA-K1 được lắp đặt tại nghĩa trang chính sách TP Hò Chí Minh.

Cứ khoảng mười lăm phút lại có một xe cứu thương chạy vào. Những kỹ sư vốn quen với máy móc, thép và bản vẽ lần đầu đối diện gần như trực tiếp với cái chết ở khoảng cách rất gần.

Có người thức trắng. Có người lặng lẽ khóc. Nỗi ám ảnh ấy không nằm trong bất kỳ giáo trình kỹ thuật nào. Rồi một tối muộn, anh Lê Văn Tám – Giám đốc xưởng cơ khí Z751 – nói một câu giản dị: – “Cứ coi người mất vì COVID-19 như người thân của mình. Mình làm hết sức thì các cụ không trách”.

Câu nói ấy trở thành điểm tựa tinh thần cho cả đoàn công tác. Từ hôm đó, mọi thao tác của chúng tôi đều được thực hiện với tâm thế khác: cẩn trọng hơn, kính cẩn hơn và đầy tính nhân văn.

Thực hiện hỏa táng tại Nghĩa trang Chính sách...

Sáng 05/9/2021, lò MTA-K1 chính thức vận hành. Những dòng khí trắng sạch bay lên trong nắng sớm Củ Chi. Những người đã khuất bắt đầu hành trình trở về với gia đình.

Chúng tôi đứng lặng trước lò hỏa táng đầu tiên do chính mình cùng đồng đội thiết kế. Nước mắt rơi xuống không chỉ vì thương cảm những nạn nhân xấu số, mà còn bởi lần đầu tiên cảm nhận rõ ràng ý nghĩa sâu xa của khoa học.

Khoa học không chỉ nằm trên giấy. Khoa học phải cứu con người trong những thời khắc khắc nghiệt nhất.

Dấu ấn của khoa học kỹ thuật quân đội trong đại dịch

Sau thành công ban đầu, nhóm nghiên cứu tiếp tục cải tiến thiết kế, hoàn thiện quy trình vận hành và mở rộng sản xuất. Đến 13/10/2021, chỉ sau hơn hai tháng kể từ ngày nhận lệnh, 11 hệ thống lò hỏa táng MTA-K1 đã được bàn giao và đưa vào hoạt động tại TP Hồ Chí Minh, Đồng Tháp và Bình Thuận.

Phía sau những con số ấy là hàng nghìn gia đình được đón người thân trở về. Đặc biệt hơn, lần đầu tiên Việt Nam hoàn toàn làm chủ công nghệ thiết kế và chế tạo lò hỏa táng – lĩnh vực trước đó phụ thuộc vào nhập khẩu nước ngoài.

Đó không chỉ là thành công của riêng một đề tài khoa học. Đó là minh chứng
sinh động cho năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm của đội ngũ khoa học kỹ thuật
Quân đội thời điểm đất nước khó khăn nhất, trong đại dịch Covid-19.

Công trình của chúng tôi, sau đó được trao Giải Nhì Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam. Trung tâm Công nghệ được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Nhiều cán bộ tham gia nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ và Bộ Quốc phòng khen thưởng.

Nhưng có lẽ, phần thưởng lớn nhất với chúng tôi không nằm ở bằng khen hay huân chương. Mà là cảm giác đã không đứng ngoài trong những ngày Tổ quốc cần nhất.

Tháng 8/2021 sẽ mãi là ký ức đau buồn của đất nước. Nhưng trong ký ức ấy, có những người lính làm khoa học đã bước vào tâm dịch bằng tri thức, lòng dũng cảm và trái tim nhân hậu.

Họ đã chứng minh rằng: trong bất kỳ hoàn cảnh nào, khoa học kỹ thuật quân đội luôn là một lực lượng xung kích đặc biệt – âm thầm nhưng quyết liệt, lặng lẽ nhưng đầy trách nhiệm vì nhân dân.

Hà Nội, tháng 5 năm 2026
Đại tá, PGS.TS Phạm Quốc Hoàng
(Trưởng Trung tâm Công nghệ - Học viện Kỹ thuật Quân sự)_

Đại tá, PGS.TS Phạm Quốc Hoàng

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/chuyen-chua-ke-ve-nhung-nguoi-linh-lam-khoa-hoc-vao-tran-trong-dai-dich-covid-19-a33411.html