Chuyển dịch tâm điểm

7 giờ trướcBài gốc

Một tháng sau khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, tâm điểm diễn biến không còn là những hoạt động giao tranh quyết liệt của bên này nhằm vào bên kia mà đã chuyển dịch sang tình hình eo biển Hormuz và khả năng Washington - Tehran đàm phán về giải pháp chính trị giúp nhanh chóng chấm dứt xung đột.

Iran đã biến việc kiểm soát an ninh ở eo biển Hormuz thành một trong những vũ khí công hiệu nhất trong cuộc xung đột. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vừa tuyên bố chính thức đóng cửa eo biển và trong đề nghị 5 điểm đối ứng đề nghị 15 điểm của Mỹ về chấm dứt chiến sự, Iran nêu yêu cầu được công nhận chủ quyền đối với Hormuz trong khi Washington đòi Tehran bảo đảm tự do và an toàn hàng hải cho tàu thuyền đi qua eo biển này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã 2 lần nới hạn tối hậu thư yêu cầu Iran mở eo biển Hormuz (để đổi lấy việc Mỹ không tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Tehran). Mỹ đã triển khai thêm binh lính đến khu vực vùng Vịnh, không kích đảo Kharg của Iran và công khai đe dọa đánh chiếm đảo này cũng như cho binh lính đổ bộ vào Iran. Cho tới nay, Iran bất chấp mọi phát ngôn từ phía Mỹ.

Tàu chở hàng M/R Mayuree Naree mang cờ Thái Lan bị tấn công tại eo biển Hormuz gần đây Ảnh: HẢI QUÂN HOÀNG GIA THÁI LAN

Bất ổn ở eo biển Hormuz đẩy giá dầu lửa và khí đốt thế giới lên cao, làm gián đoạn chuỗi cung ứng nhiều mặt hàng và tác động rất tiêu cực tới kinh tế và thương mại thế giới. Liên hợp quốc đã thành lập nhóm xử lý khủng hoảng liên quan đến Hormuz, còn Anh và Pháp nỗ lực tập hợp khoảng 30 quốc gia trên thế giới thành liên minh bảo đảm an toàn cho tàu thuyền thông thương qua eo biển này. Mỹ và Israel xem ra từ đầu đã không tính đến khả năng Iran chơi con chủ bài Hormuz nên giờ bị động ứng phó và chưa tìm ra giải pháp. Tâm điểm mới này của cuộc chiến là một trong những nguyên do quyết định khiến ông Donald Trump nay phải nỗ lực lôi kéo Iran ngồi vào bàn đàm phán.

Trong khi Iran tuyên bố không có thương thảo gì với Mỹ mà chỉ mới nhận đề xuất 15 điểm của Mỹ thì ông Donald Trump và cộng sự lại tuyên cáo rằng Mỹ và Iran đã bắt đầu đàm phán với nhau. Một vài đồng minh của Mỹ trong NATO cũng vội vã xác nhận điều này.

Sau tất cả những gì đã xảy ra và hệ lụy tiêu cực tai hại của chúng, sự thật là cả Mỹ và Iran hiện đều muốn có giải pháp chính trị hòa bình. Cả hai đều nhắm tới hồi kết vừa giúp họ giữ được thể diện vừa không bị coi là yếu thế - tức là bên nào cũng có thể tuyên bố là đã thắng cuộc chiến này. Ông Donald Trump gấp gáp với giải pháp chính trị còn hơn cả Iran trong khi Israel không muốn Mỹ và Iran hòa đàm. Mỹ vượt trội Iran về quân sự nhưng Iran lại chiếm lợi thế hơn Mỹ trong vấn đề eo biển Hormuz. Hơn nữa, chiến sự dai dẳng gây khó khăn và khó xử cho Mỹ nhiều hơn so với Iran.

Suy xét một cách khách quan và theo logic thì Iran chưa sẵn sàng hòa đàm với Mỹ nhưng chủ ý giữ dư địa cho đàm phán. Hai bên đều đưa ra điều kiện, yêu cầu và đòi hỏi tối đa. Hai bên không tin nhau nên chưa thể hòa đàm thực chất và chưa thể đạt được thỏa thuận có hiệu lực lâu bền. Iran không thể không phòng ngừa việc ông Donald Trump nói rồi lại thay đổi và kịch bản Mỹ hòa đàm trong khi Israel tiếp tục tấn công. Do đó, cả chuyện hòa đàm lẫn chuyện eo biển Hormuz đều sẽ còn tiếp tục bế tắc.

Houthi tham chiến

Quân đội Israel hôm 28-3 cho biết đã đánh chặn một tên lửa phóng từ Yemen về phía Israel. Sau đó, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn đã lên tiếng xác nhận. Theo AP, đây là vụ tấn công đầu tiên của nhóm này kể từ khi xung đột mới nhất tại Trung Đông bùng phát. Trong tuyên bố nhận trách nhiệm, tướng Yahya Saree, người phát ngôn quân sự của Houthi, cho biết lực lượng này đã phóng một loạt tên lửa đạn đạo nhắm vào "các mục tiêu quân sự nhạy cảm" ở miền Nam Israel.

Vụ tấn công trên diễn ra một ngày sau khi Houthi cảnh báo về khả năng "can thiệp quân sự trực tiếp" nếu có thêm các liên minh tham gia cùng Mỹ và Israel chống lại Iran hoặc nếu biển Đỏ bị sử dụng làm nơi triển khai hoạt động quân sự nhằm vào Iran. Theo AP, động thái leo thang này làm dấy lên lo ngại Houthi có thể tiếp tục nhắm vào các tàu thương mại đi qua biển Đỏ, khiến hoạt động vận tải biển toàn cầu thêm hỗn loạn. Chuỗi cung ứng hiện chịu áp lực lớn do Iran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên của thế giới.

Trước đó, Iran đã cảnh báo về khả năng mở thêm mặt trận tại eo biển Bab al-Mandeb ở biển Đỏ nếu đối phương khiêu khích ở miền Nam nước này. "Eo biển Bab al-Mandeb được xem là một trong những tuyến hàng hải chiến lược của thế giới và Iran vừa có quyết tâm vừa có năng lực tạo ra một mối đe dọa đáng kể đối với khu vực này" - hãng tin Tasnim dẫn nguồn tin quân sự Iran cho biết hôm 25-3.

Trong thời gian diễn ra xung đột giữa Israel và nhóm vũ trang Hamas ở Dải Gaza, các cuộc tấn công của Houthi nhằm vào tàu thuyền đã làm đảo lộn hoạt động vận tải qua biển Đỏ. Theo AP, lực lượng này đã tấn công hơn 100 tàu thương mại bằng tên lửa và máy bay không người lái trong giai đoạn từ tháng 11-2023 đến tháng 1-2025.

Hoàng Phương

NGẢI SA

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/chuyen-dich-tam-diem-196260328212118919.htm