Chuyển đổi giao thông xanh tại Hà Nội: Cần chuẩn bị kỹ lưỡng, lộ trình rõ ràng

2 giờ trướcBài gốc

Đó là một trong những thông điệp quan trọng được đúc rút từ Hội thảo "Kinh nghiệm quốc tế trong việc thúc đẩy chuyển đổi giao thông xanh" do Hội Truyền thông thành phố Hà Nội phối hợp Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS) tổ chức ngày 17/3 tại Hà Nội.

Tại hội thảo, các cơ quan quản lý, chuyên gia và các bên liên quan cũng đã thảo luận về những yếu tố chính sách, công nghệ và thị trường có thể hỗ trợ quá trình phát triển hệ thống giao thông bền vững.

Từ trái qua: TS. Phạm Sỹ Thành - Giám đốc CESS; bà Nguyễn Thị Xuân Thúy - Giảng viên, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia tư vấn chính sách công nghiệp Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO); bà Lê Thanh Thủy - Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường và ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông, Sở Xây dựng.

Điện hóa hoàn toàn: Nhiều chính phủ thận trọng

Theo bà Phạm Thị Thanh Hà - Chủ tịch Hội Truyền thông thành phố Hà Nội, tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đang là vấn nạn tại nhiều thành phố lớn của Việt Nam. Do đó, việc xây dựng các chính sách để giảm phát thải từ giao thông là cần thiết hơn bao giờ hết. Bên cạnh việc tăng cường giao thông công cộng, thì chuyển đổi giao thông xanh là giải pháp dài hạn và căn cơ.

Bà Phạm Thị Thanh Hà - Chủ tịch Hội Truyền thông thành phố Hà Nội.

Chia sẻ kinh nghiệm từ Trung Quốc, nơi được xem như một điển hình về chuyển đổi giao thông xanh với sự trỗi dậy mạnh mẽ của xe năng lượng mới (NEV), TS. Phạm Sỹ Thành - Giám đốc CESS nhấn mạnh: Thành công này là kết quả của một quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng, dài hơi, với tầm nhìn hơn 20 năm, bắt đầu từ quy hoạch quốc gia tổng thể với lộ trình và ưu tiên chuyển đổi rõ ràng. Trong đó, việc đầu tiên cần làm là cải thiện hiệu suất của phương tiện sử dụng động cơ đốt trong, tiếp theo hoặc song song với đó là chuyển đổi sang phương tiện năng lượng mới. Và cuối cùng hướng đến giao thông thông minh để đạt được trạng thái "xanh tối ưu".

Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, giảng viên Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội, chuyên gia tư vấn chính sách công nghiệp Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO), cho rằng bất cứ chính sách giao thông nào cũng cần phải được phát triển đồng bộ với chiến lược công nghiệp ô tô – xe máy, nhằm tránh làm ảnh hưởng, suy yếu nền công nghiệp trong nước.

Bài học từ Nhật Bản hay Đức cho thấy chính phủ cực kỳ thận trọng trong việc điện hóa hoàn toàn để bảo vệ năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp ô tô nội địa, vốn đang tạo hàng triệu việc làm. Kinh nghiệm từ Singapore cũng gợi ý rằng quản lý việc sử dụng xe hiệu quả thông qua hạ tầng giao thông thông minh sẽ mang lại lợi ích thực chất hơn là chỉ hạn chế quyền sở hữu, giúp thị trường ô tô tránh được những cú sốc không đáng có.

Đề án vùng phát thải thấp: khó nhất là giám sát và thực thi

Theo bà Lê Thanh Thủy - Phó trưởng phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường - cơ quan đầu mối xây dựng đề án vùng phát thải thấp trong Vành đai 1, Hà Nội đã học hỏi tất cả các kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là kinh nghiệm từ Trung Quốc. "Năm 2021, chúng tôi đã nghiên cứu kiểm soát khí thải xe máy bằng cách đo kiểm khoảng 5.000 xe để đánh giá phát thải", bà Thanh Thủy thông tin.

Được biết, năm 2025, thành phố điều chỉnh và ban hành nghị quyết 57 thay thế 47. Trước mắt, trong giai đoạn thí điểm, Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất: Giai đoạn 1: Xung quanh khu vực Hồ Hoàn Kiếm; Giai đoạn 2: Mở rộng khu vực phường Hoàn Kiếm và phường Cửa Nam; Giai đoạn 3: Mở rộng khu vực vành đai 1.

Đề án được thiết kế theo hướng thực hiện thí điểm giai đoạn đầu, sau đó đánh giá, điều chỉnh và mở rộng phạm vi trong các giai đoạn tiếp theo.

Tuy nhiên, bà Thúy chia sẻ, đề án cũng phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức.

Theo đó, thứ nhất là thách thức về chuyển đổi phương tiện giao thông bởi Hà Nội hiện có số lượng phương tiện cá nhân rất lớn, trong đó xe máy vẫn là phương tiện đi lại chủ yếu của người dân. Do vậy, việc từng bước hạn chế phương tiện phát thải cao cần có lộ trình hợp lý và các chính sách hỗ trợ chuyển đổi, tránh gây tác động đột ngột đến đời sống người dân.

Thứ hai, đề án yêu cầu phối hợp liên ngành rất cao. Việc triển khai vùng phát thải thấp liên quan đến nhiều lĩnh vực như giao thông, quy hoạch đô thị, công an, công thương, xây dựng… Do đó cần cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương.

Thứ ba, hạ tầng giao thông công cộng và phương tiện xanh cần tiếp tục hoàn thiện. Để vùng phát thải thấp hoạt động hiệu quả, cần đồng thời phát triển metro, xe buýt sạch, xe đạp điện công cộng và các giải pháp giao thông bền vững khác, tạo điều kiện cho người dân thay đổi phương thức đi lại.

Thứ tư, yêu cầu về dữ liệu và công nghệ giám sát phát thải.

Bà Lê Thanh Thủy - Phó Trưởng phòng Quản lý Môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Cụ thể, việc vận hành vùng phát thải thấp đòi hỏi hệ thống giám sát giao thông, camera, dữ liệu khí thải và nền tảng quản lý số, trong khi hiện nay vẫn cần tiếp tục hoàn thiện về hạ tầng và cơ chế quản lý dữ liệu.

Thành phố tính toán các phương án giao thông nằm trong điều kiện và khả năng thực thi, tránh việc đưa ra những chính sách quá tham vọng mà không làm được. Các chính sách kỹ thuật và quy hoạch giao thông sẽ đi kèm với các phương án hỗ trợ (subsidies) cho cả người tiêu dùng và nhà sản xuất để người dân dễ dàng tiếp cận. Hiện nay, các sở chuyên ngành đang phối hợp chặt chẽ theo hướng tiếp cận đa mục tiêu, lồng ghép mục tiêu môi trường vào chính sách giao thông và huy động nguồn ngân sách phù hợp.

"Hà Nội có quyết tâm chính trị rất cao. Chúng tôi phối hợp đa ngành với Công an Thành phố, quy hoạch đô thị và đội ngũ nhà khoa học từ các trường đại học lớn như Đại học Quốc gia, Đại học Bách khoa để xây dựng chính sách dựa trên bằng chứng khoa học. Khó nhất là khâu giám sát và thực thi. Chúng tôi đang xây dựng hệ thống giám sát đánh giá dựa trên các công cụ khoa học và chuyển đổi số. Mục tiêu là đến 01/05/2026 sẽ có chính sách thí điểm để dần hoàn thiện, thay vì đòi hỏi một kết quả hoàn hảo ngay lập tức như Bắc Kinh", bà Thủy cho biết.

Then chốt là xác định lộ trình cụ thể cho từng loại phương tiện

Ở góc độ triển khai, ông Nguyễn Quang Huy - Phó trưởng phòng Quản lý vận tải và An toàn giao thông, Sở Xây dựng cho biết: Sở đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các phòng ban thực hiện các nhóm giải pháp chính trong Quý 1 năm 2026 về Phát triển hạ tầng và hỗ trợ chuyển đổi phương tiện, như: Tổ chức vận tải hành khách công cộng, khuyến khích sử dụng các loại xe cơ giới theo quy định tại Nghị quyết 57; Rà soát các khu vực đủ điều kiện phát triển không gian đi bộ, xe đạp gắn với danh lam thắng cảnh; bố trí các điểm dừng đỗ, trung chuyển kết nối giao thông công cộng với phương tiện cá nhân; tăng cường tổ chức giao thông và chia sẻ thông tin; Phát triển hệ thống trạm nạp năng lượng sạch công cộng và hạ tầng thu gom, xử lý pin xe điện thải bỏ; Xây dựng văn hóa giao thông, khuyến khích hạn chế xe cá nhân.

Không thực hiện đầu tư mới và đăng ký mới có kiểm soát các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch; thực hiện thải bỏ phương tiện cũ hết hạn; Cấm lưu thông xe tải có khối lượng trên 3.500kg sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong vùng phát thải thấp; Cấm lưu thông xe mô tô, xe hai bánh sử dụng nhiên liệu hóa thạch hoạt động kinh doanh vận tải dựa trên nền tảng ứng dụng công nghệ (xe ôm công nghệ); Đối với xe mô tô, xe máy cá nhân: cấm lưu thông theo khung giờ hoặc thời điểm quy định khi áp dụng các quy chuẩn khí thải của Chính phủ và Thành phố; Đối với xe ô tô: cấm xe không đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 4 (theo quy chuẩn quốc gia năm 2025) lưu thông.

Thiết lập hệ thống giám sát: Sử dụng camera an ninh, camera giám sát giao thông tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI); kiểm soát qua mã QR tích hợp hệ thống thu phí không dừng ETC; ứng dụng iHanoi và VNeID để tiếp nhận thông tin vi phạm; lắp đặt các trạm đo cảm biến chất lượng không khí; Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường tuần tra, xử lý vi phạm hành chính đối với các phương tiện không đáp ứng yêu cầu…

TS Phạm Sỹ Thành - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc (CESS).

"Hà Nội có cơ hội "đi tắt" và đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi giao thông xanh. Tuy nhiên, việc xác định lộ trình cụ thể cho từng loại phương tiện vẫn là yếu tố then chốt quyết định sự thành công", TS Phạm Sỹ Thành nói và gợi ý: Lộ trình của Việt Nam có thể chấp nhận giảm thu để đổi lấy chuyển đổi. Bởi trong bối cảnh nguồn lực hạn chế, chính quyền có thể ưu tiên chuyển đổi giao thông xanh bằng cách giảm một phần nguồn thu từ thuế để hỗ trợ lộ trình chuyển đổi. Khi ngành xe điện và giao thông công cộng phát triển, nguồn thu sẽ quay trở lại bù đắp sau.

Cạnh đó, cần tận dụng các nguồn kinh phí sẵn có đó là Chính phủ có thể hỗ trợ các thành phố thí điểm bằng nguồn kinh phí lấy từ ngân sách dành cho Khoa học công nghệ hoặc Môi trường; Xây dựng các quỹ chuyên biệt thay vì một quỹ chung thì nên có các quỹ cho từng ngành cụ thể (như quỹ xe điện, quỹ pin) vì phần lớn chi phí chuyển đổi đến từ các chính sách hỗ trợ trong ngành; cần cơ chế đặc biệt cho thành phố thí điểm: Cần có sự đồng thuận để một địa phương cụ thể chấp nhận giảm thu nhằm tạo hỗ trợ cho người tham gia, đổi lại là sự tăng trưởng chung và sự hỗ trợ bù đắp từ Trung ương.

An An

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/chuyen-doi-giao-thong-xanh-tai-ha-noi-can-chuan-bi-ky-luong-lo-trinh-ro-rang-192260317162549944.htm