Chuyển đổi tư duy đột phá để phát triển công nghệ chiến lược quốc gia

2 giờ trướcBài gốc

Phát triển công nghệ chiến lược và các sản phẩm ứng dụng đi kèm hiện là yêu cầu cấp thiết để Việt Nam tự chủ, bứt phá trở thành nước công nghiệp hiện đại. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra với tốc độ vũ bão, năng lực nội sinh của một quốc gia không còn chỉ được đo đếm bằng quy mô tài nguyên, dòng vốn đầu tư hay nguồn lao động giá rẻ. Yếu tố quyết định vị thế quốc gia trên trường quốc tế chính là khả năng làm chủ công nghệ lõi, từ đó tạo ra các sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu chiến lược là đưa nước ta trở thành nước phát triển, có nền công nghiệp hiện đại, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 21/2026 và Quyết định số 808. Đây được xem là bộ đôi giải pháp đồng bộ, có ý nghĩa vạch đường và thay đổi căn bản tư duy quản lý khoa học, tạo đòn bẩy vững chắc cho toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nước nhà.

Thay đổi cách tiếp cận từ bài toán thực tế

Theo ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH&CN), Quyết định 21/2026/QĐ-TTg về danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm ưu tiên đã xác lập một khung pháp lý hoàn toàn mới để thay thế cho Quyết định số 1131 trước đây. Khung chính sách này đóng vai trò là kim chỉ nam, định hướng dòng vốn đầu tư, hoạt động nghiên cứu khoa học cho các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và hệ thống trường đại học trên cả nước. Điểm cốt lõi mang tính đột phá của quy định mới nằm ở phương thức tiếp cận thị trường. Thay vì chạy theo các xu hướng công nghệ thế giới một cách cảm tính và máy móc, danh mục ưu tiên lần này được xây dựng xuất phát thẳng từ các yêu cầu thực tế, các bài toán lớn của nền kinh tế trong từng ngành và từng lĩnh vực trọng điểm.

ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học, Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ KH&CN).

Việc lựa chọn dựa trên bài toán cụ thể giúp quốc gia dứt điểm tình trạng đầu tư theo phong trào, tránh việc phân bổ nguồn lực dàn trải nhưng cuối cùng lại không hình thành được năng lực thực chất hay sản phẩm thương mại hóa có giá trị thực tế. Trong danh mục được phê duyệt tại Quyết định số 21/2026, Chính phủ tập trung dồn lực vào những mũi nhọn có khả năng tạo động lực phát triển mạnh mẽ. Có thể kể đến các công nghệ đỉnh cao như robot, công nghệ lượng tử, an ninh mạng, vi sinh tiên tiến, năng lượng mới, vật liệu mới, công nghệ hàng không vũ trụ và hệ thống giao thông đường sắt hiện đại. Đây đều là những lĩnh vực có tính chất nền tảng, tạo tiền đề để Việt Nam từng bước làm chủ, tự sản xuất sản phẩm nội địa và thay thế dần hàng nhập khẩu trong các ngành công nghiệp trọng yếu, bảo đảm an ninh kinh tế quốc gia.

Cụ thể hóa công nghệ chiến lược bằng chuỗi hành động

Ông Minh cho biết: Kinh nghiệm thực tiễn từ quá trình quản lý và triển khai khoa học công nghệ nhiều năm qua cho thấy, nếu chỉ dừng lại ở việc ban hành danh mục ưu tiên mà thiếu đi các nhiệm vụ cụ thể, thiếu chủ thể thực hiện rõ ràng và thiếu cơ chế đánh giá đầu ra nghiêm túc thì chính sách rất dễ bị bỏ ngỏ hoặc chậm đi vào cuộc sống. Nhằm giải quyết triệt để nút thắt lớn này, Thủ tướng Chính phủ đã tiếp tục ban hành Quyết định số 808 để cụ thể hóa các mục tiêu định hướng. Nếu như Quyết định số 21/2026 đóng vai trò trả lời cho câu hỏi Việt Nam cần ưu tiên những gì, thì Quyết định số 808 chính là câu trả lời chi tiết cho việc các ưu tiên đó được triển khai bằng nhiệm vụ gì, gắn với bài toán nào, do ai thực hiện và hướng tới kết quả đầu ra cụ thể ra sao.

Mô hình triển khai theo chuỗi khép kín được quy định tại văn bản này yêu cầu bóc tách rõ ràng từ bài toán lớn của thực tiễn, xác định sản phẩm mục tiêu, bóc tách công nghệ lõi cần làm chủ cho đến việc lựa chọn đơn vị thực hiện và tìm kiếm thị trường tiêu thụ cụ thể. Cách tiếp cận này giúp khắc phục triệt để tình trạng nghiên cứu khoa học tách rời với đời sống và nhu cầu của thị trường. Nhằm hỗ trợ các kết quả nghiên cứu không bị xếp xó trong phòng thí nghiệm, Bộ KH&CN được giao trọng trách kiến tạo những hạ tầng nền tảng vững chắc.

Máy bay trực thăng lên thẳng không người lái - sản phẩm của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Ảnh: NP

Năng lực tự chủ không thể hình thành từ một vài đề tài đơn lẻ hay các nỗ lực manh mún, mà cần một hệ thống đồng bộ bao gồm hạ tầng tính toán dữ liệu lớn phục vụ cho trí tuệ nhân tạo, hệ thống phòng thí nghiệm và trung tâm thử nghiệm đạt chuẩn quốc gia. Bên cạnh đó, việc xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chặt chẽ cùng các cơ chế bảo hộ sở hữu trí tuệ mạnh mẽ sẽ là bệ đỡ vững chắc để sản phẩm công nghệ đi thẳng vào thị trường.

Huy động sức mạnh tổng hợp từ doanh nghiệp dẫn dắt

Quy định mới thể hiện rõ tư duy huy động sức mạnh của toàn xã hội, khẳng định đây không phải nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống. Trong mối quan hệ hữu cơ này, Bộ KH&CN giữ vai trò điều phối, hướng dẫn, kết nối và hoàn thiện cơ chế để kiến tạo một hệ sinh thái thuận lợi. Các bộ, ngành và địa phương đóng vai trò là chủ thể trực tiếp đặt hàng bài toán lớn trong phạm vi quản lý, đồng thời mở rộng không gian thử nghiệm chính sách cho các sản phẩm mới.

Đặc biệt, doanh nghiệp được xác định giữ vai trò trung tâm, chủ trì triển khai, đầu tư nguồn lực và thương mại hóa sản phẩm để mở rộng thị trường. Trong khi đó, các viện nghiên cứu và trường đại học sẽ đóng vai trò cung cấp nền tảng tri thức, kết quả nghiên cứu nguồn và đào tạo lực lượng nhân sự chất lượng cao. Sự phối hợp chặt chẽ này giúp dịch chuyển toàn diện phương thức phát triển, từ nghiên cứu phân tán sang triển khai có trọng tâm, từ hỗ trợ riêng lẻ sang hỗ trợ đồng bộ theo chuỗi giá trị.

Đây chính là tiền đề vững chắc để hình thành năng lực công nghệ nội sinh, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm sự phụ thuộc vào nước ngoài và trực tiếp thúc đẩy các ngành công nghiệp mới phát triển bền vững dựa trên tri thức và dữ liệu.

Nam Phong

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/chuyen-doi-tu-duy-dot-pha-de-phat-trien-cong-nghe-chien-luoc-quoc-gia-252520.html