Chuyển đổi xanh: 'Luật chơi mới' doanh nghiệp cần thích ứng

3 giờ trướcBài gốc

Chuyển đổi xanh - yêu cầu cấp bách

Sáng 27/3, Thời báo Ngân hàng tổ chức Tọa đàm “Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực”. Tham dự tọa đàm có đại diện lãnh đạo một số vụ, cục của Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, các chuyên gia, đại diện ngân hàng thương mại, doanh nghiệp trong lĩnh vực chuyển đổi xanh.

Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng

Phát biểu khai mạc tọa đàm, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng biên tập Thời báo Ngân hàng cho biết, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là năm đầu tiên triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Đây là giai đoạn mở đầu cho một chu kỳ phát triển mới, với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh và tính bền vững của nền kinh tế.

Tuy nhiên, những tháng đầu năm 2026 cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho nền kinh tế, đặc biệt cuộc xung đột tại Trung Đông hiện tại đang đẩy giá nhiên liệu tăng cao, buộc các quốc gia trên thế giới phải khẩn trương ứng phó.

"Cuộc xung đột này càng nhấn mạnh thêm một yêu cầu cấp thiết hiện nay, đó là việc sử dụng tiết kiệm, hiệu quả các nguồn tài nguyên thiên nhiên nói chung, năng lượng hóa thạch nói riêng. Bởi chỉ có như vậy, nền kinh tế mới có thể tăng trưởng và phát triển bền vững trong bối cảnh tài nguyên thiên nhiên đang dần cạn kiệt như hiện nay" - Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng nói.

Nhận diện rõ thách thức này, ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, trong đó nhấn mạnh: “Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia”.

Tọa đàm “Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực”

Để hiện thực hóa mục tiêu, một trong những giải pháp quan trọng được Nghị quyết 70 đề ra là “đẩy mạnh tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, thực hiện linh hoạt cam kết quốc tế về giảm phát thải…”.

Điều này đòi hỏi không chỉ nền kinh tế, mà từng doanh nghiệp phải thay đổi tư duy phát triển, chuyển sang mô hình sản xuất - kinh doanh tiết kiệm năng lượng, tối ưu chi phí và từng bước chuyển đổi xanh. "Chuyển đổi xanh vì thế không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách trong hiện tại, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững hơn" - ông Nguyễn Xuân Hải nói.

Tại tọa đàm, TS. Phạm Phan Dũng, chuyên gia kinh tế năng lượng đã chỉ ra một thực tế, chuyển đổi năng lượng không chỉ là yêu cầu tất yếu, mà còn là điều kiện để đảm bảo an ninh kinh tế và duy trì sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong dài hạn.

Trong bối cảnh giá năng lượng tăng thời gian gần đây, doanh nghiệp đang chịu áp lực kép: Chi phí đầu vào gia tăng trong khi yêu cầu về tiêu chuẩn xanh từ các thị trường xuất khẩu ngày càng khắt khe. Điều này khiến chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để duy trì năng lực cạnh tranh.

TS. Phạm Phan Dũng, chuyên gia kinh tế năng lượng

Theo TS. Phạm Phan Dũng, hiệu quả của các giải pháp tiết kiệm năng lượng thể hiện rõ ở ba khía cạnh: Giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất - chất lượng sản phẩm và giảm phát thải. Quan trọng hơn, đây là yếu tố giúp doanh nghiệp giữ vững khả năng tiếp cận các thị trường quốc tế, đặc biệt là những thị trường có tiêu chuẩn môi trường cao như EU.

Từ góc độ thực tiễn, chuyển đổi xanh không chỉ là thay đổi nguồn năng lượng mà còn bao gồm đổi mới công nghệ, tối ưu quy trình và thu hồi năng lượng trong sản xuất. Những giải pháp cụ thể như chuyển từ bóng đèn sợi đốt sang LED, sử dụng điều hòa inverter hay thu hồi nhiệt trong dây chuyền công nghiệp cho thấy chuyển đổi xanh hoàn toàn có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ, nhưng mang lại hiệu quả tích lũy lớn về lâu dài.

“Luật chơi mới” trong thương mại toàn cầu

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường cho hay, các rào cản thương mại xanh đang ngày càng gia tăng và trở thành “luật chơi mới” trong thương mại toàn cầu. Các cơ chế như điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), quy định chống phá rừng hay các tiêu chuẩn môi trường khắt khe từ các thị trường nhập khẩu lớn đã và đang tạo ra áp lực trực tiếp đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Ngay cả khi còn trong giai đoạn chuyển tiếp, yêu cầu báo cáo phát thải cũng đã là gánh nặng đáng kể đối với doanh nghiệp. Đáng chú ý, các rào cản này không chỉ xuất phát từ mục tiêu môi trường mà còn mang yếu tố bảo hộ thương mại, buộc các quốc gia xuất khẩu phải thích ứng nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường

Cùng với đó, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng cũng đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh. Người tiêu dùng ngày càng đề cao trách nhiệm môi trường, coi việc lựa chọn sản phẩm thân thiện với sinh thái và đa dạng sinh học là một chuẩn mực đạo đức. Những sản phẩm không đáp ứng các tiêu chí này có nguy cơ bị tẩy chay, qua đó tạo sức ép trực tiếp lên doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, chuyển đổi xanh đồng thời tạo ra những động lực mới để nâng cao hiệu quả kinh tế. Việc giảm cường độ phát thải và tiêu hao năng lượng trên mỗi đồng GDP không chỉ là cam kết chính trị (Net Zero, NDC) mà còn là giải pháp tiết kiệm trực tiếp cho từng hộ gia đình và doanh nghiệp. Thực tế năm 2023 cho thấy, dù kinh tế tăng trưởng nhưng tốc độ tăng tiêu thụ năng lượng đã thấp hơn các năm trước, mở ra cơ hội tăng trưởng bền vững hơn.

Bên cạnh đó, việc áp dụng các tiêu chuẩn công trình xanh (như LEED, Lotus, Edge) giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí vận hành về điện, nước và vật liệu, từ đó trực tiếp nâng cao biên lợi nhuận và năng lực cạnh tranh lâu dài. Kinh tế tuần hoàn cũng mở ra không gian phát triển mới khi biến chất thải thành tài nguyên.

Tuy nhiên, để thực hiện chuyển đổi xanh phải triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. TS. Phạm Phan Dũng cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay lại nằm ở nguồn lực tài chính. Doanh nghiệp có nhu cầu chuyển đổi nhưng thiếu vốn để thực hiện. Việc đổi mới công nghệ, chuyển sang sử dụng năng lượng sạch hay tối ưu hóa hệ thống sản xuất đều đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, trong khi phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn dài hạn.

Dù vậy, nếu chỉ dựa vào nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, quá trình này sẽ diễn ra chậm và thiếu đồng bộ. Do đó, chính sách cần đóng vai trò dẫn dắt và kích hoạt thị trường, tập trung vào ba trụ cột: Hỗ trợ đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính và hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong đó, việc ưu tiên tín dụng xanh, định hướng dòng vốn cho các dự án chuyển đổi năng lượng, cùng với xây dựng danh mục ngành nghề ưu tiên là yếu tố then chốt để ngân hàng có cơ sở triển khai.

Tọa đàm được tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa các nhà quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và các tổ chức tín dụng. Qua đó, làm rõ thực trạng chuyển đổi xanh của nền kinh tế nói chung và cộng đồng doanh nghiệp nói riêng, nhận diện những khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai; đồng thời thảo luận các giải pháp thúc đẩy tín dụng xanh, huy động hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.Với sự tham gia của các nhà khoa học, nhà quản lý và đại diện doanh nghiệp, tọa đàm mang lại nhiều góc nhìn thiết thực, góp phần gợi mở các giải pháp chính sách để thúc đẩy tiến trình chuyển đổi xanh trong trong thời gian tới.

Quỳnh Nga

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/chuyen-doi-xanh-luat-choi-moi-doanh-nghiep-can-thich-ung-449037.html