Chuyên gia gợi ý thời điểm người 'làm công ăn lương' nên sử dụng đòn bẩy tài chính

5 giờ trướcBài gốc

Trong nhiều năm qua, thu nhập từ tiền lương của người lao động tăng chậm hơn đáng kể so với tốc độ leo thang của giá tài sản, đặc biệt là bất động sản và các kênh đầu tư tài chính.

Trước thực tế đó, không ít người làm công ăn lương đã lựa chọn sử dụng đòn bẩy tài chính như một cách rút ngắn con đường tích sản: vay mua nhà, vay đầu tư chứng khoán, thậm chí vay tiêu dùng để “đánh” cơ hội.

Đòn bẩy tài chính có thể giúp một người sở hữu tài sản sớm hơn, nhưng cũng có thể đẩy họ vào vòng xoáy áp lực nợ nần nếu thu nhập không đủ vững hoặc chu kỳ kinh tế đảo chiều.

KHI THU NHẬP KHÔNG THEO KỊP GIÁ TÀI SẢN

Về bản chất, đòn bẩy tài chính là việc sử dụng vốn vay để gia tăng quy mô đầu tư so với số vốn tự có. Với người làm công ăn lương – nhóm có thu nhập tương đối ổn định nhưng khó đột biến – đòn bẩy ngày càng trở thành một lựa chọn phổ biến, thậm chí mang tính tất yếu.

Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam giai đoạn 2019–2024 tăng trung bình khoảng 7–9% mỗi năm. Trong khi đó, giá căn hộ tại Hà Nội và TP.HCM có thời điểm tăng 10–15%/năm, thậm chí cao hơn ở phân khúc trung – cao cấp. Khoảng cách giữa thu nhập và giá tài sản ngày càng nới rộng khiến việc “mua nhà bằng tiền tích cóp” trở nên xa vời với nhiều người trẻ.

Sự chênh lệch này thể hiện rõ qua thời gian tích lũy để mua nhà. Nếu như năm 2014, một gia đình có thể tích lũy đủ để mua một căn hộ 70m² sau gần 18 năm (dành toàn bộ thu nhập), thì đến giữa năm 2025, với giá nhà đã lên tới 5,3 tỷ đồng, thời gian này đã kéo dài lên tới gần 27 năm.

Nếu tuân theo nguyên tắc chi phí nhà ở không vượt quá ⅓ thu nhập, con số này có thể lên tới 80 năm. Ngay cả những ngành có thu nhập thuộc nhóm cao nhất cả nước cũng khó theo kịp.

Không chỉ bất động sản, các kênh đầu tư như chứng khoán, vàng hay ngoại tệ cũng chứng kiến những chu kỳ tăng mạnh. Điều này tạo ra tâm lý phổ biến: nếu không dùng đòn bẩy, người làm công ăn lương rất dễ bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua tích sản.

Theo một vị chuyên gia, đòn bẩy tài chính không phải là một công thức huyền bí hay sự may rủi, mà là khả năng sử dụng nguồn lực sẵn có để tối ưu hóa kết quả mà không cần phải tăng gấp đôi nỗ lực. Đó có thể là việc sử dụng vốn vay, hệ thống, hoặc con người để đạt được nhiều hơn với ít hơn.

Ví dụ, khi bạn đầu tư vào bất động sản, bạn không cần phải có 100% số tiền trong tay để sở hữu một tài sản có giá trị lớn. Bạn chỉ cần có một phần vốn ban đầu, còn lại có thể vay từ ngân hàng hoặc đối tác. Điều này giúp bạn làm việc ít hơn nhưng thu lại lợi ích lớn hơn, và quan trọng hơn, bạn có thể sử dụng đòn bẩy để mở rộng quy mô và tăng trưởng tài sản một cách nhanh chóng.

“Tuy nhiên, để thành công với đòn bẩy tài chính, bạn cần có kiến thức vững vàng, khả năng đánh giá rủi ro và chiến lược rõ ràng. Nếu không, đòn bẩy có thể trở thành con dao hai lưỡi, khiến bạn phải đối mặt với thất bại khi không kiểm soát được nguồn lực. Bí mật để làm giàu nhanh chóng không nằm ở việc làm việc nhiều hơn, mà là biết cách sử dụng đòn bẩy tài chính một cách thông minh và hiệu quả”, vị chuyên gia này chia sẻ.

Trao đổi với phóng viên, ông Trần Trung Đức, chuyên gia tư vấn tài chính cá nhân cho rằng: “Về bản chất, đòn bẩy tài chính không xấu. Nó chỉ trở nên nguy hiểm khi người sử dụng đánh giá sai khả năng trả nợ và kỳ vọng lợi nhuận quá lạc quan. Với người làm công ăn lương, rủi ro càng lớn vì nguồn thu nhập thường không linh hoạt khi thị trường biến động”.

Thực tế cho thấy, trong giai đoạn thị trường thuận lợi, đòn bẩy tài chính có thể mang lại hiệu ứng tích cực rõ rệt. Một khoản vay mua nhà khi lãi suất thấp, giá bất động sản tăng đều và thu nhập ổn định có thể giúp người lao động sở hữu tài sản giá trị lớn hơn rất nhiều so với khả năng tích lũy thuần túy.

Tương tự, việc vay ký quỹ (margin) trong đầu tư chứng khoán từng giúp không ít nhà đầu tư cá nhân gia tăng nhanh chóng quy mô tài sản khi thị trường đi lên.

CON DAO HAI LƯỠI VÀ GIỚI HẠN CẦN KIỂM SOÁT

Tuy nhiên, mặt trái của đòn bẩy chỉ bộc lộ rõ khi các điều kiện thuận lợi không còn. Lãi suất tăng, thị trường đảo chiều, dòng tiền bị gián đoạn hoặc thu nhập suy giảm có thể khiến áp lực trả nợ trở nên nặng nề. “Chỉ cần một biến số thay đổi, toàn bộ cấu trúc tài chính cá nhân có thể bị phá vỡ”, ông Đức nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, rủi ro lớn nhất của đòn bẩy tài chính đối với người làm công ăn lương nằm ở sự lệch pha giữa kỳ hạn vay và dòng tiền trả nợ. Nhiều khoản đầu tư mang tính dài hạn nhưng lại được tài trợ bằng các khoản vay ngắn hoặc trung hạn, với áp lực trả nợ định kỳ cố định.

Khi tài sản chưa kịp sinh dòng tiền, người vay buộc phải dùng thu nhập hàng tháng để bù đắp, làm gia tăng gánh nặng tài chính và giảm khả năng ứng phó với các cú sốc bất ngờ như mất việc, ốm đau hay biến động kinh tế.

Một rủi ro khác là tâm lý “đòn bẩy chồng đòn bẩy”. Khi tài sản tăng giá, nhiều người có xu hướng tiếp tục vay thêm để mở rộng đầu tư, dựa trên kỳ vọng thị trường sẽ tiếp tục đi lên.

Cách tiếp cận này có thể tạo hiệu ứng giàu lên nhanh chóng trong ngắn hạn, nhưng cũng khiến mức độ tổn thương của bảng cân đối tài chính cá nhân tăng mạnh khi thị trường đảo chiều. “Đòn bẩy giống như tăng tốc trên đường trơn. Bạn đi nhanh hơn, nhưng cũng rất khó phanh khi gặp chướng ngại”, ông Đức ví von.

Từ góc độ quản trị tài chính cá nhân, các chuyên gia cho rằng đòn bẩy chỉ nên được sử dụng khi đáp ứng đồng thời ba điều kiện then chốt. Thứ nhất, tỷ lệ nợ trên thu nhập phải ở mức an toàn. Nhiều khuyến nghị cho rằng tổng nghĩa vụ trả nợ hàng tháng không nên vượt quá 30–40% thu nhập ổn định.

Thứ hai, tài sản hình thành từ vốn vay cần có khả năng bảo toàn hoặc gia tăng giá trị trong dài hạn, tránh các khoản đầu tư mang tính đầu cơ ngắn hạn. Thứ ba, người vay phải có quỹ dự phòng đủ lớn, ít nhất từ 6–12 tháng chi tiêu, để chống đỡ các cú sốc bất ngờ.

Đặc biệt, với người làm công ăn lương, việc đánh giá rủi ro cần thận trọng hơn so với nhóm có thu nhập từ kinh doanh. Thu nhập cố định vừa là lợi thế, vừa là hạn chế. Nó giúp lập kế hoạch trả nợ rõ ràng, nhưng cũng rất khó xoay xở khi có biến cố. Vì vậy, đòn bẩy với nhóm này cần được sử dụng ở mức độ vừa phải, có tính toán dài hạn.

Đối với những người có ý định sử dụng đòn bẩy để mua nhà, chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Trí Hiếu lưu ý một số nguyên tắc.

Trước tiên người vay chỉ nên giới hạn tỷ lệ vay tối đa 80% giá trị căn nhà để duy trì đòn bẩy ở mức hợp lý, tránh áp lực trả nợ quá lớn khi thị trường hoặc lãi suất biến động.

Tiếp đó, tổng số tiền gốc và lãi trả hằng tháng không nên vượt quá 50% thu nhập ròng. “Đây là tỷ lệ Debt to Income thường được các tổ chức tài chính quốc tế khuyến nghị, vừa đảm bảo nghĩa vụ trả nợ vừa giữ lại đủ ngân sách cho chi tiêu sinh hoạt”, theo ông Hiếu.

Vị chuyên gia này cũng lưu ý người vay nên ưu tiên các gói tín dụng có lãi suất cố định dài hạn, tối thiểu 3 - 5 năm đầu, để tránh những cú sốc tăng lãi suất bất ngờ sau thời kỳ ưu đãi. Bên cạnh đó, cần chuẩn bị sẵn quỹ dự phòng bằng 6 - 12 tháng tiền trả nợ để phòng trường hợp mất việc hoặc thu nhập giảm sút vẫn có thể duy trì thanh toán đúng hạn.

Ngoài ra, TS Hiếu khuyến nghị người trẻ cần tính toán kỹ khả năng trả nợ trước khi quyết định vay, tránh tâm lý FOMO khiến dễ rơi vào bẫy vay quá sức. Việc lập bảng thu – chi và thử các kịch bản biến động thu nhập, lãi suất là rất cần thiết để đánh giá mức độ an toàn của khoản vay.

Ông Nguyễn Trí Hiếu cũng đề xuất tổ chức ngân sách cá nhân khoa học hơn bằng cách áp dụng nguyên tắc "6 lọ tài chính" – phân bổ thu nhập hằng tháng vào 6 khoản riêng biệt, bao gồm cả lọ tiết kiệm và đầu tư. Mỗi khoản chi tiêu hay đầu tư chỉ nên nằm trong phạm vi ngân sách đã được xác định để người trẻ chủ động hơn và bền vững hơn trên hành trình tích lũy, sở hữu nhà ở lâu dài.

Ở góc độ vĩ mô, giới phân tích cũng lưu ý rằng việc lạm dụng đòn bẩy tài chính ở quy mô cá nhân có thể tạo ra rủi ro lan tỏa cho toàn hệ thống khi thị trường đảo chiều. Sự gia tăng nhanh của nợ cá nhân trong những năm gần đây đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao kiến thức tài chính cho người lao động, thay vì chỉ tập trung mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng.

Như vậy, đòn bẩy tài chính không phải “liều thuốc thần” cho bài toán tích sản của người làm công ăn lương. Nó chỉ phát huy tác dụng khi được đặt trong một chiến lược tài chính kỷ luật, dựa trên thu nhập bền vững và kỳ vọng lợi nhuận thực tế. Ngược lại, nếu coi đòn bẩy là con đường làm giàu nhanh, thiếu chuẩn bị cho kịch bản xấu, người vay rất dễ rơi vào kịch bản tài sản chưa kịp lớn, áp lực nợ đã vượt tầm kiểm soát.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, lời khuyên chung của các chuyên gia là: hãy coi đòn bẩy tài chính như một công cụ hỗ trợ, không phải nền tảng của quá trình tích sản. Việc tích lũy chậm nhưng bền vững, song song với nâng cao năng lực tài chính cá nhân, vẫn được xem là con đường an toàn hơn đối với đa số người làm công ăn lương.

Nguyễn Lan

Nguồn Thương Gia : https://thuonggiaonline.vn/chuyen-gia-goi-y-thoi-diem-nguoi-lam-cong-an-luong-nen-su-dung-don-bay-tai-chinh-post567634.html