Chuyên gia lý giải vì sao không nên chọn điều hòa giá rẻ, công nghệ cũ

một giờ trướcBài gốc

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Việt Dũng, Khoa Năng lượng nhiệt, Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội đã phân tích những lý do người tiêu dùng không nên lựa chọn điều hòa giá rẻ, sử dụng công nghệ cũ, đồng thời đưa ra những khuyến nghị để lựa chọn thiết bị tiết kiệm năng lượng và hiệu quả hơn.

Điều hòa công nghệ cũ dễ thành gánh nặng chi phí

- Trong bối cảnh thời tiết nắng nóng khiến nhu cầu sử dụng điều hòa tăng cao, ông đánh giá như thế nào về chênh lệch mức tiêu thụ điện giữa điều hòa thường và điều hòa Inverter?

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng: So với điều hòa thông thường, điều hòa Inverter thế hệ mới có thể tiết kiệm khoảng 30-40% điện năng tiêu thụ. Tuy nhiên, hiệu quả tiết kiệm này phụ thuộc vào điều kiện sử dụng. Công nghệ Inverter phát huy tối đa khả năng tiết kiệm điện khi điều hòa vận hành ổn định ở chế độ non tải. Ví dụ, trong phòng ngủ hoặc ở phòng sinh hoạt chung của gia đình, khi số lượng người không phải quá nhiều và thay đổi nhiệt độ liên tục, thì việc lắp điều hòa Inverter khá phù hợp.

PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng, Khoa Năng lượng nhiệt, Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội

Tuy nhiên, nếu như điều hòa biến tần (Inverter) dùng ở trong điều kiện đầy tải, sẽ không tiết kiệm điện bằng điều hòa không biến tần có cùng năng suất lạnh. Ví dụ, cùng máy 12.000 BTU - máy biến tần và không biến tần dùng ở trong phòng tiếp dân của cơ quan hành chính, luôn đông người và thiết bị chạy đầy tải, hoặc trong các trạm BTS… khi đó, điều hòa không biến tần sẽ tiết kiệm điện hơn điều hòa biến tần. Bởi vì, điều hòa biến tần phải mất chi phí điện năng để cải tạo tần số điện. Tức là bộ biến đổi tần số của điều hòa là một bộ tiêu thụ năng lượng.

Do đó, ở chế độ non tải, điều hòa Inverter sẽ tiết kiệm điện hơn điều hòa thường. Còn với các điều hòa khác, nếu chạy ở toàn tải sẽ tiết kiệm hơn. Vì vậy, tùy vào công năng sử dụng của môi trường, phòng lắp điều hòa, chúng ta chọn lựa cái thiết bị nào cho phù hợp.

- Hiện, nhiều công nghệ điều hòa mới đã được ứng dụng nhằm nâng cao hiệu quả tiết kiệm năng lượng. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về những công nghệ nổi bật và hiệu quả thực tế của các dòng điều hòa này?

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng: Hiện nay, cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ, nhiều công nghệ mới đã được tích hợp vào điều hòa nhằm nâng cao hiệu quả tiết kiệm năng lượng, như công nghệ Inverter kết hợp cảm biến, AI và các tính năng điều khiển thông minh.

Ví dụ, trong không gian rộng như văn phòng hay nhà ở, nếu làm mát toàn bộ căn phòng sẽ tiêu tốn nhiều điện năng hơn. Trong khi đó, các dòng điều hòa thông minh có thể nhận diện vị trí có người sử dụng để tập trung luồng gió lạnh vào khu vực đó. Nhờ vậy, người dùng vẫn cảm thấy mát mẻ, dễ chịu nhưng hệ thống chỉ vận hành với công suất phù hợp, qua đó tiết kiệm điện đáng kể. Có thể nói, xu hướng hiện nay là điều hòa ngày càng được “thông minh hóa” để tối ưu cả hiệu cả điều kiện tiện nghi lẫn mức tiêu thụ năng lượng.

Nói cách khác, công nghệ biến tần của điều hòa hiện nay đã được hoàn thiện hơn rất nhiều. Trước hết, hệ thống này được kết hợp với các cảm biến thông minh và đặc biệt là ứng dụng AI để tối ưu khả năng làm lạnh theo đúng nhu cầu thực tế của không gian sử dụng, từ đó giúp tiết kiệm điện năng hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, công nghệ động cơ điện sử dụng trong điều hòa Inverter cũng đã có bước tiến lớn. Nhiều dòng máy hiện nay sử dụng động cơ DC nam châm vĩnh cửu, cho hiệu suất vận hành có thể đạt tới 95-98%, cao hơn đáng kể so với trước đây, qua đó góp phần giảm tiêu thụ điện năng.

Tuy nhiên, bên cạnh ưu điểm về tiết kiệm điện, các công nghệ mới cũng đặt ra một số vấn đề cần cân nhắc, chẳng hạn như độ bền của thiết bị, trong một số trường hợp có thể không còn “bền bỉ” như các dòng điều hòa cơ truyền thống trước đây.

- Nhiều người tiêu dùng vẫn có thói quen lựa chọn các dòng điều hòa giá rẻ, sử dụng công nghệ cũ. Tuy nhiên, nghịch lý là điều hòa có thể làm mát không gian sống nhưng cũng dễ làm “nóng” chi phí nếu chọn sai. Ông có khuyến cáo gì đối với người tiêu dùng khi chọn mua và sử dụng điều hòa?

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng: Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng lớn, áp lực về nguồn cung điện và chi phí năng lượng sẽ ngày càng gia tăng. Vì vậy, nếu lựa chọn các dòng điều hòa công nghệ cũ, hiệu suất thấp thì tuy giá mua rẻ nhưng chi phí vận hành hàng tháng có thể cao hơn rất nhiều.

Tôi cho rằng, người tiêu dùng nên ưu tiên các sản phẩm có dán nhãn năng lượng có nhiều sao, tính năng tiết kiệm điện thông minh. Đồng thời, cần lựa chọn công suất điều hòa phù hợp với diện tích phòng, sử dụng đúng cách và bảo dưỡng định kỳ để vừa bảo đảm hiệu quả làm mát, vừa tiết kiệm điện năng trong quá trình sử dụng lâu dài.

Đối với tất cả hộ gia đình, chúng ta phải nhìn vào câu chuyện không phải hôm nay - chỉ vì thời tiết nóng trước mắt lựa chọn ngay một chiếc điều hòa giá rẻ, mà phải nhìn trong nhiều năm tiếp theo - đó là tiền điện và chi phí vận hành có thể khiến tổng chi phí của một chiếc điều hòa tăng lên đáng kể theo thời gian.

Trong bối cảnh thời tiết nắng nóng khiến nhu cầu sử dụng điều hòa tăng cao

Đặc biệt, các quy định pháp luật của Việt Nam ngày càng tiệm cận với tiêu chuẩn và lộ trình hội nhập quốc tế. Vì vậy, sẽ có những loại môi chất lạnh (gas điều hòa) từng bước bị loại bỏ do không còn phù hợp với yêu cầu về môi trường. Nếu người dân lựa chọn các dòng điều hòa cũ sử dụng những loại gas đã nằm trong lộ trình loại trừ, về lâu dài có thể gặp khó khăn trong việc sửa chữa, bảo dưỡng hoặc thay thế vật tư.

Bên cạnh đó, xu hướng sắp tới cũng sẽ đặt ra yêu cầu thu hồi, tái chế điều hòa sau khi hết vòng đời sử dụng nhằm bảo đảm các tiêu chuẩn về giảm phát thải khí nhà kính và phát triển bền vững. Điều này không chỉ áp dụng đối với các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh điều hòa, mà theo xu hướng và mô hình quản lý của nhiều quốc gia trên thế giới, ngay cả người tiêu dùng cũng sẽ có trách nhiệm tham gia vào quá trình thu hồi, xử lý và tái chế thiết bị sau khi hết thời gian sử dụng.

Đến lúc đó, sẽ phát sinh thêm một vấn đề khác. Nếu người dân sử dụng các dòng điều hòa cũ, kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc, thì chi phí thu hồi, xử lý sau khi hết vòng đời sử dụng có thể sẽ khá lớn và người sử dụng phải tự chi trả. Vì vậy, việc chỉ quan tâm đến chi phí đầu tư ban đầu mà bỏ qua chi phí vận hành, bảo dưỡng và thu hồi, tái chế thiết bị khi hết vòng đời sẽ không còn phù hợp. Về lâu dài, khoản tiết kiệm từ việc mua điều hòa giá rẻ khó có thể bù đắp được các chi phí phát sinh sau này.

Và đó là tương lai không còn xa. Theo Quyết định của Thủ tướng 496/2024/QĐ-TTg ngày 11/6/2024 ban hành Kế hoạch quốc gia về quản lý loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn, chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát đã đề cập phấn đấu tới năm 2030 nâng hiệu suất thiết bị lên 50% so với năm 2022, tăng cường thu hồi tái chế, tiêu hủy môi chất lạnh theo lộ trình cụ thể. Người dân, doanh nghiệp sẽ sớm phải thích ứng với các yêu cầu mới về tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và trách nhiệm tái chế thiết bị sau sử dụng.

Đẩy mạnh tuyên truyền về nhãn năng lượng

- Thưa ông, hiện nay, hầu hết các thiết bị gia dụng trên thị trường đều được dán nhãn năng lượng. Việc này vừa giúp người tiêu dùng dễ dàng lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện, vừa thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm phát thải. Ông nhận định gì về điều đó?

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng: Năm 2008, Chương trình dán nhãn năng lượng được Bộ Công Thương bắt đầu triển khai trên tinh thần tự nguyện, nhằm giúp tuyên truyền phổ biến kiến thức đến doanh nghiệp và người dân về các sản phẩm sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Từ 1/7/2013 đến nay, theo lộ trình, việc dán nhãn năng lượng đã chuyển từ tự nguyện sang bắt buộc, nhiều mặt hàng từ điện tử, điện lạnh đến xe cơ giới đã phải dán nhãn tiêu thụ năng lượng. Đây là nhãn chứa thông tin về loại năng lượng sử dụng, hiệu suất năng lượng và các thông tin cơ bản để người tiêu dùng có sự so sánh đối chiếu với các sản phẩm cùng loại trên thị trường.

Căn cứ theo các mức tiết kiệm từ 1 sao đến 5 sao, “nhiều sao hơn - tiết kiệm hơn”, người tiêu dùng có thể dễ dàng chọn mua sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Bởi các sản phẩm đã được đánh giá theo các tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) do Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng. Giữa thiết bị 1 sao và thiết bị 5 sao hiện nay có sự chênh lệch gần 40% lượng điện tiêu thụ.

Theo tôi, chương trình dán nhãn năng lượng thời gian qua đã được triển khai rất hiệu quả và đạt nhiều kết quả tích cực. Nhờ có nhãn năng lượng, người tiêu dùng đã quan tâm hơn đến hiệu suất sử dụng điện của thiết bị, từ đó từng bước thay đổi thói quen lựa chọn các sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Đơn cử, trong lĩnh vực điều hòa không khí gia dụng, tỷ lệ điều hòa biến tần tăng từ khoảng 20% trên tổng doanh số thiết bị vào năm 2012 tới trên 80% vào năm 2025. Đây cũng là động lực để doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền để người dân hiểu rõ hơn ý nghĩa và lợi ích thực sự của nhãn năng lượng, không chỉ ở góc độ tiết kiệm chi phí điện mà còn góp phần bảo vệ môi trường, giảm áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia và hướng tới phát triển bền vững. Bên cạnh đó, khung pháp lý của nhà nước cũng cần phải xem xét để nâng cao hiệu suất năng lượng tối thiểu của điều hòa gia dụng.

- Để hạn chế tình trạng sử dụng các thiết bị gia dụng cũ, công nghệ lạc hậu, trong đó có điều hòa tiêu tốn nhiều điện năng, theo ông cần có những giải pháp và chính sách gì nhằm định hướng người tiêu dùng chuyển sang các sản phẩm tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường hơn?

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng: Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý của Nhà nước, đặc biệt là hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, để tạo thành một ‘hàng rào kỹ thuật’ và cơ chế sàng lọc thị trường. Qua đó, các thiết bị chất lượng thấp, tiêu tốn nhiều năng lượng hoặc công nghệ lạc hậu sẽ từng bước bị loại bỏ.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy các doanh nghiệp cung cấp và sản xuất thiết bị tăng cường nội địa hóa sản xuất nhằm giảm chi phí vận chuyển, hạ giá thành sản phẩm công nghệ cao xuống mức phù hợp hơn với khả năng chi trả của người tiêu dùng. Khi giá thành hợp lý hơn, các thiết bị tiết kiệm năng lượng, công nghệ tiên tiến sẽ dần thay thế các sản phẩm cũ, kém hiệu quả. Đây cũng là xu hướng và quy luật chung không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới.

Bên cạnh các giải pháp về tiêu chuẩn kỹ thuật và công nghệ, cũng cần tăng cường các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi sang thiết bị tiết kiệm năng lượng, như cơ chế tín dụng ưu đãi, chương trình đổi cũ lấy mới hoặc khuyến khích tiêu dùng xanh.

Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức của người tiêu dùng theo hướng không chỉ quan tâm đến giá mua ban đầu mà phải tính đến tổng chi phí trong suốt vòng đời sản phẩm, bao gồm tiền điện, chi phí bảo trì và xử lý sau sử dụng. Khi người dân hiểu rõ lợi ích kinh tế lâu dài của các thiết bị hiệu suất cao, thị trường sẽ tự tạo ra động lực thúc đẩy các sản phẩm công nghệ lạc hậu dần bị thay thế.

Xin cảm ơn ông!

PGS.TS Nguyễn Việt Dũng, Khoa Năng lượng nhiệt, Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, điều hòa sử dụng công nghệ inverter có thể giúp tiết kiệm 30-40% điện năng so với điều hòa thông thường.

Quỳnh Nga (thực hiện)

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/chuyen-gia-ly-giai-vi-sao-khong-nen-chon-dieu-hoa-gia-re-cong-nghe-cu-459227.html