Có nhất thiết phải cúng giao thừa vào “giờ đẹp”?
Giao thừa từ lâu đã trở thành một trong những nghi lễ thiêng liêng và quan trọng nhất trong đời sống văn hóa người Việt. Đây không chỉ là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, mà còn là dịp để mỗi gia đình khép lại một chu kỳ đã qua, tạ ơn tổ tiên, trời đất và cầu mong bình an, thuận hòa cho năm mới.
Chuyên gia phong thủy, KTS Phạm Cương cho rằng, ở tầng sâu văn hóa – tâm linh, lễ cúng giao thừa mang ý nghĩa “tống cựu – nghinh tân”, tiễn năm cũ và đón năm mới bằng sự trang nghiêm, thành kính. “Đó là khoảnh khắc cả gia đình cùng hướng về điều thiện lành, cùng nhìn lại những gì đã trải qua và tự đặt ra một khởi đầu mới cho bản thân trong năm tới”, ông nói.
Cúng giao thừa là nét văn hóa đẹp của người Việt. (Ảnh Tiền phong, ảnh minh họa).
Dưới góc nhìn phong thủy hiện đại, giao thừa còn là một “nghi thức tâm lý” quan trọng. Việc dọn dẹp nhà cửa, lau chùi bàn thờ, chuẩn bị lễ vật, sum họp đầy đủ các thành viên… chính là cách để mỗi người sắp đặt lại không gian sống và điều chỉnh tâm thế. Khi không gian gọn gàng, lòng người an tĩnh, đó cũng là tiền đề cho một năm mới khởi đầu chỉn chu, có kỷ luật và nhiều hy vọng.
Năm 2026, mùng 1 Tết Bính Ngọ rơi vào ngày 17/02/2026 dương lịch, vì vậy thời khắc giao thừa là đêm 16/02/2026 chuyển sang rạng sáng 17/02/2026. Theo phong tục phổ biến, nhiều gia đình lựa chọn cúng trong giờ Tý (23h–01h), đặc biệt ưu tiên đúng 0h – thời điểm chuyển năm rõ rệt nhất theo cảm nhận xã hội.
Tuy nhiên, theo KTS Phạm Cương, quan niệm phải chọn đúng “giờ Hoàng đạo” mới cát lành là chưa thật sự chính xác. “Giao thừa là thời khắc giao hội giữa năm cũ và năm mới, vì vậy cúng trong giờ Tý của ngày mùng 1 là phù hợp nhất. Nếu quá đặt nặng việc chọn cung, chọn sao mà làm mất đi ý nghĩa đoàn viên, an hòa của nghi lễ thì không còn trọn vẹn”, ông phân tích.
Ông cũng cho rằng việc chọn giờ đẹp thực chất giúp gia chủ tạo sự trang nghiêm và cảm giác trọn vẹn – giống như một “mốc khởi động” cho cả năm. Nhưng giờ giấc chỉ là phần nghi thức, không phải điều kiện quyết định sự “được – mất”. “Tâm thành quan trọng hơn việc tuyệt đối hóa giờ. Nghi lễ sinh ra để con người an, chứ không phải để con người căng thẳng”, chuyên gia nhấn mạnh.
Trong trường hợp không thể cúng đúng 0h vì lý do sức khỏe, công việc hay gia đình có người già, trẻ nhỏ, các gia đình hoàn toàn có thể linh hoạt:
Cúng trong khoảng giờ Tý (23h–01h), không cần chính xác từng phút.
Có thể làm lễ sớm hơn vào buổi tối khi mọi việc đã tươm tất, giữ tinh thần trang nghiêm, không vội vã.
Nếu bất khả kháng, có thể cúng giản lược với hương, hoa, nước sạch và lời khấn ngắn gọn, miễn bảo đảm sự thành kính và an toàn.
Nghi lễ truyền thống cúng giao thừa ở Việt Nam
Theo KTS Phạm Cương, điều đầu tiên cần chú ý là khâu chuẩn bị không gian. Nhà cửa nên được dọn dẹp gọn gàng, bàn thờ sạch sẽ, hạn chế tiếng ồn, đặc biệt lưu ý an toàn khi sử dụng nhang, nến và vàng mã.
Mâm cúng mặn hay chay tùy thuộc vào gia đình. (Ảnh minh họa).
Về lễ vật, không cần cầu kỳ hay phô trương. Tinh thần cốt lõi là “đủ lễ – sạch sẽ – thành kính”. Mâm cúng có thể gồm: hương, hoa tươi, đèn hoặc nến, nước sạch, trầu cau; mâm cơm mặn hoặc chay tùy điều kiện mỗi gia đình. Theo truyền thống Việt, bánh chưng, bánh dày tượng trưng cho âm dương – trời đất; mâm ngũ quả tượng trưng cho ngũ hành, là những hình ảnh mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Về trình tự, nhiều gia đình thực hiện cúng ngoài trời trước (tại sân hoặc ban công) để kính cáo trời đất, sau đó vào trong nhà thắp hương bàn thờ gia tiên, mời tổ tiên về chứng giám và phù hộ độ trì. Lời khấn nên mộc mạc, rõ ràng: tạ ơn năm cũ, cầu sức khỏe, gia đạo êm ấm, công việc hanh thông.
Đặc biệt, chuyên gia nhấn mạnh giá trị của “lời nguyện”. Theo ông, khi cầu điều gì, mỗi người nên gắn với cam kết thay đổi bản thân. “Nếu xin sức khỏe, hãy nguyện rèn luyện thân thể. Nếu xin tài lộc, hãy nguyện làm việc chăm chỉ và chính trực. Lời nguyện chính là phần cốt lõi của nghi thức tâm linh”, ông chia sẻ.
Cuối cùng, ông lưu ý các gia đình không nên đốt quá nhiều vàng mã, không nên đặt nặng hình thức mâm cao cỗ đầy. Giao thừa trước hết là dịp đoàn viên, để mỗi thành viên trong gia đình cảm nhận sự ấm áp, sum họp và cùng nhau bước sang năm mới bằng tâm thế an nhiên, thiện lành.
Dưới đây là gợi ý mâm cúng:
Mâm cúng giao thừa ngoài trời: Bánh chưng, bánh tét + Bánh dày; Mâm ngũ quả; Hoa tươi; Đèn/nến; Trầu cau; Gà trống luộc nguyên con, hoặc thủ lợn; Xôi gấc; Rượu, nước, trà; Chè và bánh kẹo; Tiền vàng mã; Một số món ăn truyền thống của dân tộc hoặc đặc trưng của vùng miền.
Mâm cúng giao thừa trong nhà nên có bánh chưng, bánh tét + bánh dày; Mâm ngũ quả; Hoa tươi; Đèn/nến; Trầu cau; Gà trống luộc nguyên con, hoặc thủ lợn; Xôi gấc; Rượu, nước, trà; Chè và bánh kẹo; Một chút tiền vàng mã; Một số món ăn truyền thống của dân tộc hoặc đặc trưng của vùng miền.
Các bước tỉa chân nhang đúng tín ngưỡng
Bước 1: Xin phép tổ tiên, thần linh
Gia chủ tắm rửa sạch sẽ, ăn mặc chỉnh tề, thắp hương xin phép trước khi dọn bàn thờ, với ý niệm kính mời tổ tiên, thần linh tạm lánh để con cháu lau dọn.
Bước 2: Đọc văn khấn bao sái
Thành tâm đọc văn khấn xin được bao sái, tỉa chân nhang để bàn thờ sạch sẽ, trang nghiêm.
Bước 3: Lau dọn bàn thờ
Có thể di chuyển đồ thờ như bình hoa, chén nước, đèn… nhưng hạn chế xê dịch bát hương, bài vị. Lau bài vị bằng nước ấm hoặc nước gừng pha rượu (không dùng nước lạnh). Nếu có thờ Phật và gia tiên, lau bài vị Phật trước rồi mới đến gia tiên.
Bước 4: Tỉa chân nhang
Rút bớt chân nhang trong bát hương, để lại số lẻ (3, 5, 7, 9…) và chọn những chân nhang thẳng, đẹp.
Bước 5: Xử lý tro và hoàn tất
Chân nhang đã tỉa đem hóa, tro có thể thả sông hoặc bón cây, không vứt bừa bãi. Sau cùng thắp hương kính báo đã hoàn thành việc dọn dẹp.
Lam Giang (theo Súc khỏe đời sống)