Chuyên gia y tế cảnh báo nguy cơ đột quỵ gia tăng trong giao mùa

6 giờ trướcBài gốc

Mùa chuyển từ xuân sang hè thường kéo dài từ tháng 2 đến hết tháng 4, là giai đoạn thời tiết thất thường. Sáng ấm, chiều trở lạnh, hôm nắng, mai mưa phùn, sàn nhà lúc nào cũng ẩm ướt, tường nhà “rỉ nước”, không khí ẩm sệt, oi oi.

Không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt, những biến động khí tượng này còn làm tăng rõ rệt các bệnh hô hấp, cơ xương khớp, dị ứng và đặc biệt là các biến cố mạch máu não cấp tính, hay còn gọi là đột quỵ.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam

Trao đổi với PV Tri thức và Cuộc sống, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cho biết, người cao tuổi, người có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, người thường xuyên hút thuốc, uống rượu bia là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

“Giao mùa là một “điểm nhấn” nguy hiểm cho hệ tuần hoàn, nơi mà chỉ một thay đổi nhiệt độ, độ ẩm, áp suất nhỏ cũng có thể làm “bùng” một cơn đột quỵ, nếu cơ thể đã có sẵn các yếu tố nguy cơ”, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nói.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng phân tích, mùa giao mùa là thời điểm giao thoa giữa khối không khí lạnh biến tính và các đợt áp thấp nóng phía Tây. Khi không khí lạnh đi qua vịnh Bắc Bộ, nó hút rất nhiều hơi nước, sau đó tràn vào đất liền, gặp bề mặt lạnh như sàn nhà, gạch men, tường, gương… tạo thành hiện tượng “nồm ẩm”. Sàn nhà lúc nào cũng ướt, tường nhà ẩm sệt, hơi nước ngưng tụ trên mọi bề mặt.

Trong thời gian này, nhiệt độ có thể tăng nhanh lên 30–34°C trong một buổi sáng, nhưng chỉ sau vài giờ lại có thể giảm xuống 15–18°C khi có đợt không khí lạnh tăng cường. Độ ẩm thường ở mức 85–98%, khiến mồ hôi không bốc hơi, cơ thể khó tản nhiệt, tim phải làm việc nhiều hơn để duy trì huyết áp và tuần hoàn.

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, nhiều bệnh viện đột quỵ lớn tại Hà Nội như Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện 108 ghi nhận rõ ràng: số bệnh nhân đột quỵ não tăng trong các đợt giao mùa, đặc biệt khi nhiệt độ thay đổi đột ngột, trời lạnh, ẩm, sương mù. Một số nghiên cứu cho thấy nguy cơ đột quỵ có thể tăng từ 10% đến 80% tùy mức độ cực đoan của thời tiết giao mùa. Người bệnh thường được đưa vào viện vào buổi sáng sớm hoặc khi thời tiết chuyển lạnh, sau một đợt mưa, hoặc khi có đợt không khí lạnh tăng cường.

Chuyên gia y tế phân tích, khi nhiệt độ giảm nhanh, cơ thể phản ứng bằng cách co các mạch máu ngoại vi để giữ nhiệt cho các cơ quan trung tâm. Điều này làm tăng huyết áp đột ngột, gây vỡ các mạch máu nhỏ trong não – dẫn đến đột quỵ xuất huyết, hoặc làm bong tróc mảng xơ vữa động mạch, gây tắc mạch máu não – đột quỵ nhồi máu não.

Trong khi đó, độ ẩm cao, mồ hôi không bay hơi, tim phải bơm máu nhiều hơn để tản nhiệt, gây mệt tim, tăng áp lực lên thành mạch, làm máu đặc lại, dễ hình thành cục máu đông. Ngoài ra, khi áp suất khí quyển thay đổi mạnh, các mảng xơ vữa trên thành động mạch dễ mất ổn định, gây bong tróc, rơi vào dòng máu, làm tắc mạch máu não.

Đề cập các yếu tố nguy cơ “đẩy” người bệnh vào đột quỵ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho biết, người từ 65 tuổi trở lên, đặc biệt có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, xơ vữa động mạch, rung nhĩ. Người đã từng có cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA) hoặc đã đặt stent động mạch vành, động mạch não. Người thường xuyên uống rượu, hút thuốc, béo phì, ít vận động, ăn nhiều muối, ít chất xơ. Trẻ nhỏ dưới 4 tuổi, do cơ chế điều nhiệt chưa hoàn thiện, dễ bị sốc nhiệt khi nhiệt độ thay đổi nhanh.

Chuyên gia y tế cũng cảnh báo về 3 thời điểm dễ đột quỵ trong mùa giao mùa. Cụ thể, sáng sớm (6–9 giờ): Khi vừa thức dậy, cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ sang hoạt động, huyết áp thường tăng mạnh. Nếu người bệnh ra khỏi giường quá nhanh, tiếp xúc với không khí lạnh, nguy cơ đột quỵ rất cao; Đi vệ sinh ban đêm: rời khỏi chăn ấm đi vào nhà vệ sinh ẩm, lạnh, không mặc đủ ấm, dễ gây co mạch đột ngột, huyết áp “vọt” lên; Tắm rửa, đặc biệt ban đêm: tắm nước quá lạnh, hoặc tắm vào lúc nhiệt độ đang thấp, dễ làm cơ thể sụt nhiệt, gây co mạch não, dễ dẫn đến đột quỵ.

Nhận diện sớm đột quỵ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng nhắc đến quy tắc BE FAST cứu sống hàng ngàn người. Theo đó, trong các tháng giao mùa, việc phổ biến kiến thức về đột quỵ cho cộng đồng là vô cùng quan trọng. Quy tắc BE FAST là công cụ đơn giản, dễ nhớ, giúp nhận diện đột quỵ trong những phút đầu tiên, từ đó đưa người bệnh đi cấp cứu kịp thời.

Cụ thể: B (Balance – Thăng bằng): Đột nhiên mất thăng bằng, chóng mặt, đi loạng choạng, vấp ngã mà không có nguyên nhân rõ ràng; E (Eyes – Mắt): Mất thị lực một bên mắt, nhìn mờ, nhìn đôi, như có một “màn sương” che phủ một bên mắt; F (Face – Mặt): Một bên mặt bị xệ, không thể cười đều, miệng méo, nước mắt, nước bọt chảy ra một bên; A (Arms – Tay): Một tay hoặc một chân yếu, tê, không thể nâng lên, hoặc khi nâng lên được rồi lại “rụng” xuống; S (Speech – Lời nói): Nói ngọng, khó nói, lặp lại câu đơn giản không được, hoặc không hiểu lời nói của người khác; T (Time – Thời gian): Nếu có bất kỳ một trong các dấu hiệu trên, cần gọi ngay 115 hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ càng sớm càng tốt. Mỗi phút trôi qua là nguy cơ di chứng, tàn phế hoặc tử vong tăng lên.

Đưa ra lời khuyên xử trí đúng khi gặp người nghi bị đột quỵ, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cho rằng, cần giữ người bệnh ở tư thế nằm nghiêng một góc 45°, đầu hơi cao, để tránh sặc nếu nôn; Nới lỏng quần áo, giữ không khí thoáng nhưng kín gió, tránh để người bệnh bị lạnh thêm; Ghi chép thời điểm bắt đầu triệu chứng, loại thuốc đang dùng, bệnh nền (tăng huyết áp, đái tháo đường, rung nhĩ, stent, v.v.), để cung cấp cho đội cấp cứu.

Đặc biệt lưu ý không tự ý cho uống thuốc hạ huyết áp, an cung ngưu hoàng hoàn, hay bất kỳ loại thuốc gì, vì có thể làm nặng thêm tình trạng, đặc biệt nếu là đột quỵ xuất huyết; Không cạo gió, châm cứu, xoa dầu nóng, vuốt huyệt vì sẽ làm mất thời gian, dễ nhiễm trùng, và không cứu được bệnh; Không cho người bệnh ăn, uống bất kỳ thứ gì, vì người bệnh có thể khó nuốt, dễ sặc.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng cũng đưa ra cách phòng bệnh giao mùa và giảm nguy cơ đột quỵ. Trong đó, kiểm soát môi trường nhà ở cần lưu ý đóng cửa, bật điều hòa ở chế độ “Dry” hoặc dùng máy hút ẩm, không nên mở cửa để “gió ẩm” vào nhà, lau sàn bằng khăn khô, ưu tiên nước ấm pha muối, giúp hơi nước bốc nhanh hơn, đặt túi hút ẩm, than hoạt tính, vôi sống ở các góc nhà, gầm tủ, gầm giường để giảm độ ẩm, khử mùi mốc.

Cùng với đó cần giữ ấm cơ thể đúng cách như mặc nhiều lớp áo mỏng, dễ tháo ra khi trời ấm, giữ ấm cổ, ngực, bàn chân; Không mặc quần áo ẩm, ướt, giày ẩm đi ngủ, tránh để cơ thể bị ướt lạnh lâu trong nhà; Ăn uống hợp lý, uống đủ nước; Ưu tiên ăn nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu vitamin C, vitamin E, kẽm, omega-3, giảm muối, bớt đồ ăn nhanh, nhiều dầu mỡ; Uống nước ấm, chia nhỏ, không đợi đến khi khát mới uống, giúp máu không bị đặc, giảm nguy cơ hình thành cục máu đông.

Cùng với đó cần vận động vừa phải, tránh tập quá sớm trong sương mù. Người già nên tập trong nhà: đi bộ tại chỗ, dưỡng sinh, yoga, đạp xe tại chỗ.Tránh tập thể dục ngoài công viên, sân thượng, đường phố khi sương mù, bụi mịn cao vào buổi sáng.

Trẻ em và người già nên tiêm vắc xin đầy đủ: cúm, phế cầu, sởi, thủy đậu… để giảm nguy cơ viêm nhiễm làm nặng thêm bệnh tim mạch, hô hấp. Người có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch cần đo huyết áp, đường huyết thường xuyên tại nhà, tuân thủ đúng phác đồ điều trị, không tự ý ngưng thuốc khi trời lạnh hoặc ẩm.

Mùa giao mùa ở Hà Nội là “điểm nóng” nguy cơ đột quỵ, đặc biệt với người có bệnh nền. Biến động nhiệt độ, độ ẩm, áp suất khí quyển, ô nhiễm không khí và lối sống bận rộn, stress, ít vận động tạo nên một “cú đánh” nặng nề lên hệ tuần hoàn.

Việc hiểu rõ cơ chế co mạch, tăng huyết áp, cô đặc máu do lạnh và ẩm, cùng với việc nhận diện sớm đột quỵ bằng quy tắc BE FAST, kiểm soát huyết áp, điều chỉnh lối sống, giữ nhà ở khô ráo, ăn uống hợp lý, sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ tai biến.

Với người dân, đặc biệt là người cao tuổi, giao mùa là lúc cần sống “chậm”, ngủ đủ, uống đủ nước, ăn ít muối, đo huyết áp thường xuyên, luôn sẵn sàng số điện thoại 115 trong điện thoại – những hành động đơn giản nhưng có thể cứu sống chính bản thân và người thân trong gia đình.

Hải Ninh

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống : https://kienthuc.net.vn/chuyen-gia-y-te-canh-bao-nguy-co-dot-quy-gia-tang-trong-giao-mua-post1609457.html