Chuyển hộ kinh doanh thành doanh nghiệp: Rào cản đang lớn hơn động lực

2 giờ trướcBài gốc

Hộ kinh doanh vẫn gặp nhiều rào cản trong kinh doanh, phần lớn chưa muốn chuyển lên doanh nghiệp

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa công bố kết quả khảo sát các hộ kinh doanh. Kết quả có được sau khi VCCI khảo sát hàng nghìn doanh nghiệp.

Theo đó, tính đến hết năm 2025, Việt Nam có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh và khoảng 10 triệu lao động làm việc trong lĩnh vực này. Doanh thu từ hộ kinh doanh đạt khoảng 32.840 tỷ đồng.

Về cơ cấu, 64,7% hoạt động ở đô thị; 35,3% hoạt động ở khu vực nông thôn; 90,1% hoạt động bán lẻ và 5,3% dịch vụ ăn uống. Hộ kinh doanh có 72% khách hàng chính là cá nhân, 2,7% phục vụ chủ yếu doanh nghiệp/cơ sở kinh doanh khác và 25,3% phục vụ hỗn hợp.

“Hộ kinh doanh không phải khu vực bên lề. Đây là một khối kinh tế đủ lớn để mọi thay đổi chính sách đều tạo tác động hệ thống. Hộ kinh doanh được xem là “mặt tiền thị trường”, tiếp xúc trực tiếp với người tiêu dùng cuối cùng”- báo cáo của VCCI nêu.

Tuy số lượng khá hùng hậu song kết quả kinh doanh của hộ kinh doanh năm 2025 không mấy lạc quan. 73,3% hộ kinh doanh lãi ít, chỉ có 1,9% lãi như kỳ vọng nhưng có tới 2,2% lỗ lớn và 9,3% lỗ ít, còn lại là hòa vốn.

81,5% hộ kinh doanh có doanh thu giảm và 75,4% hộ kinh doanh có lượng khách hàng giảm.

Điều này cho thấy đa số hộ kinh doanh vẫn duy trì được hoạt động nhưng đang vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất thấp, khó tích lũy vốn để tái đầu tư hoặc chống chịu trước cú sốc mới. Khó khăn của hộ kinh doanh không chỉ đến từ việc nội lực hạn chế mà còn do sức cầu của thị trường co hẹp.

Do đó, trong thời gian tới, phần lớn hộ doanh ở trạng thái duy trì hoạt động và có tới 33% thu hẹp hoạt động; 4,4% sẽ giải thể và chỉ có 1,8% cho biết sẽ mở rộng kinh doanh.

Theo khảo sát của VCCI, điểm nghẽn lớn nhất của hộ kinh doanh là các vấn đề pháp lý và tuân thủ, trong khi vấn đề thị trường và chi phí đầu vào tác động không quá lớn. Chẳng hạn như với vấn đề thuế và hóa đơn điện tử, chỉ có 49,8% hộ kinh doanh nắm cơ bản, một tỷ lệ lớn khác là “không biết” và “có nghe nói”.

Cụ thể, các khó khăn lớn nhất hộ kinh doanh gặp phải là: thu thập thông tin khách hàng xuất hóa đơn điện tử, hạch toán chi phí được trừ, theo dõi cập nhật chính sách, hiểu và áp dụng quy định, kê khai và nộp thuế, lưu trữ sổ sách kế toán và lấy hóa đơn đầu vào.

VCCI cho rằng, nếu chỉ một tỷ lệ nhỏ hộ kinh doanh (13,9%) hiểu rõ quy định mới, thì chính sách khó đạt hiệu quả nếu giả định người thực thi đã sẵn sàng.

Mức độ khó khăn có xu hướng gia tăng theo quy mô doanh thu. Ví dụ với thời gian tuân thủ, tỷ lệ đánh giá tác động ở mức lớn/rất lớn tăng từ 61,5% ở nhóm doanh thu dưới 500 triệu đồng lên 77,1% ở nhóm từ 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng và 87,3% ở nhóm từ 3 tỷ đồng trở lên.

Với chính sách thuế mới (thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng), phần lớn hộ kinh doanh đánh giá là tương đối cao, do đó có thể khiến hộ kinh doanh co cụm hoạt động kinh doanh lại.

Thực tế này khiến ý định chuyển đổi lên doanh nghiệp của hộ kinh doanh còn hạn chế. Tỷ lệ hộ kinh doanh có ý định chuyển đổi còn thấp với 84,4% hộ kinh doanh chưa có ý định.

“Rào cản chuyển đổi hiện lớn hơn nhiều so với động lực. 93,4% hộ kinh doanh đánh giá thủ tục thuế khó khăn hơn; trên 91% đánh giá kế toán phức tạp hơn; bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; các khoản thuế phí đóng thêm cao hơn. 88,9% lo ngại thanh tra kiểm tra nhiều hơn”- VCCI cho hay.

Từ thực tế trên, VCCI khuyến nghị, chính sách chuyển đổi hộ kinh doanh lên doanh nghiệp không nên đi theo hướng vận động đại trà mà nên phân tầng khu vực hộ kinh doanh, xác định đúng nhóm có tiềm năng lớn lên, đang cần tư cách pháp lý mới để mở rộng hoạt động, rồi tập trung tạo ra các gói hỗ trợ đủ thực chất để biến nhu cầu tiềm năng thành quyết định chuyển đổi thực tế.

Cùng với đó, cần ưu tiên giảm độ phức tạp của các quy định thuế, kế toán và hóa đơn điện tử theo hướng phù hợp hơn với năng lực thực tế của hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm siêu nhỏ, nhóm học vấn thấp và nhóm lớn tuổi. Bên cạnh đó, cần phát triển các công cụ hỗ trợ tuân thủ chi phí thấp và dễ sử dụng, như phần mềm kế toán đơn giản, hướng dẫn kê khai với ngôn ngữ dễ hiểu và cơ chế hỗ trợ trực tiếp tại địa phương, thay vì giả định đa số hộ kinh doanh có thể tự hấp thụ các quy định mới mà không cần trung gian hỗ trợ…

Hà Linh

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/chuyen-ho-kinh-doanh-thanh-doanh-nghiep-rao-can-dang-lon-hon-dong-luc-post647507.antd