Chuyển hóa dòng vật liệu trong chính sách phát triển xanh: Hướng đi phù hợp

2 giờ trướcBài gốc

Ông Cung Trọng Cường cho biết: Phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu hướng chủ đạo trong chiến lược phát triển bền vững của nhiều quốc gia. Tại Việt Nam, kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 đã tạo hành lang chính sách quan trọng thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải. Thành phố Huế cũng xác định tăng trưởng kinh tế phải gắn với bảo tồn tài nguyên và môi trường, tránh đánh đổi các giá trị dài hạn lấy lợi ích ngắn hạn. Trong bối cảnh đó, việc Huế tiếp cận phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn trên cơ sở nghiên cứu phân tích chuyển hóa dòng vật liệu là một hướng đi có tính khoa học và thực tiễn cao.

Thành phố Huế đã từng bước triển khai các chính sách và chương trình hành động liên quan đến phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn, đặc biệt trong giai đoạn 2018 - 2022. Các hoạt động tập trung vào quản lý chất thải rắn, cải thiện môi trường đô thị và thí điểm các mô hình nông nghiệp hữu cơ, hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị xanh, thông minh và phát triển bền vững. Tuy nhiên, các chính sách trong giai đoạn này chủ yếu mang tính đơn lẻ, chưa được tích hợp trong một chiến lược tổng thể về kinh tế tuần hoàn.

Trong thời gian này, thành phố cũng đã ký kết chương trình hợp tác với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) nhằm tiếp cận các phương pháp tiên tiến và xây dựng nền tảng cho việc chuyển đổi mô hình phát triển. Đặc biệt, chương trình hợp tác toàn diện giữa UNDP và tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là thành phố Huế) đã xác định ba trụ cột trọng tâm, bao gồm: Ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học; phát triển đô thị carbon thấp thông minh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Trong khuôn khổ hợp tác này, thành phố Huế đã triển khai các nghiên cứu và mô hình thí điểm, trong đó nổi bật là nghiên cứu phân tích chuyển hóa dòng vật liệu, cung cấp cơ sở khoa học để nhận diện các dòng vật chất, năng lượng và phát thải trong hệ thống đô thị. Kết quả nghiên cứu không chỉ hỗ trợ xác định các lĩnh vực ưu tiên mà còn đóng vai trò nền tảng cho việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách phát triển kinh tế tuần hoàn phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương. Điều này cho thấy sự chuyển dịch từ cách tiếp cận thử nghiệm sang cách tiếp cận dựa trên bằng chứng, góp phần nâng cao hiệu quả và tính khả thi của các chính sách phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn tại Huế.

Phân tích chuyển hóa dòng vật liệu là một phương pháp tiếp cận hệ thống nhằm lượng hóa các dòng vật chất, năng lượng, nước và phát thải trong một hệ thống đô thị. Qua đó, giúp các địa phương đánh giá hiệu quả việc sử dụng tài nguyên và xác định các điểm nóng môi trường. Trong bối cảnh thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, cách tiếp cận này được sử dụng như một công cụ khoa học quan trọng để hỗ trợ việc hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng.

Cách này còn giúp thành phố chuyển từ tiếp cận chính sách mang tính kinh nghiệm sang tiếp cận dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Cụ thể, các chính sách và chương trình hành động có thể được thiết kế dựa trên các nguyên tắc: Ưu tiên các lĩnh vực can thiệp dựa trên phân tích định lượng về dòng vật chất và phát thải; nâng cao hiệu quả của việc phân bổ và sử dụng nguồn lực, đặc biệt là đầu tư công và bảo đảm tính liên kết hệ thống; tránh tình trạng triển khai các mô hình phát triển xanh rời rạc, thiếu đồng bộ.

Kế hoạch số 284/KH-UBND ngày 4/7/2025 của UBND thành phố Huế về triển khai kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2035 trên địa bàn thành phố được xây dựng trên cơ sở chiến lược quốc gia về kinh tế tuần hoàn và kết quả nghiên cứu phân tích chuyển hóa vật chất. Kế hoạch xác định mục tiêu hình thành hệ thống sản xuất và tiêu dùng bền vững, phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn trong các ngành ưu tiên, đồng thời đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về năng lượng tái tạo, quản lý chất thải và giảm phát thải khí nhà kính.

Giai đoạn 2021 - 2025, thành phố đã triển khai chương trình sản xuất sạch hơn (Cleaner Production - CP) tại hơn 120 doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực công nghiệp chế biến, thực phẩm, vật liệu và dịch vụ công nghiệp. Kết quả cho thấy, việc áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản trị đã góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, với mức giảm tiêu thụ năng lượng đạt khoảng 8- 12%, giảm tiêu hao nước từ 10 - 20% tùy theo ngành và giảm lượng chất thải rắn công nghiệp phát sinh từ 5 - 15% thông qua việc cải tiến quy trình và tối ưu hóa vận hành.

Tuy nhiên, quá trình này cũng ra không ít đặt thách thức, nhất là việc chuyển từ giai đoạn “định hướng và thí điểm” sang giai đoạn “triển khai ở quy mô hệ thống”. Nếu các mô hình kinh tế tuần hoàn tiếp tục được triển khai rời rạc theo từng dự án đơn lẻ thì nguy cơ “xanh hóa hình thức” và hiệu quả mang lại không cao.

Giai đoạn 2026 - 2030, thành phố cần một cách tiếp cận quản trị mạnh mẽ hơn, dựa trên dữ liệu, ưu tiên rõ ràng và cơ chế điều phối liên ngành. Trong đó, quan trọng nhất là cần thể chế hóa cách tiếp cận nghiên cứu dòng vật liệu trong hoạch định và đánh giá chính sách. Thành phố có thể cân nhắc việc phân tích chuyển hóa vật liệu - năng lượng như là công cụ thường xuyên trong quy trình xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và lựa chọn danh mục đầu tư công. Điều này giúp bảo đảm các quyết định phát triển phù hợp với sức chịu tải tài nguyên và mục tiêu giảm phát thải.

Bên cạnh đó, cần ưu tiên các trụ cột kinh tế tuần hoàn có tác động lớn đến năng suất và phát thải. Trong bối cảnh yêu cầu tăng trưởng nhanh, các lĩnh vực như xây dựng, đô thị, nông nghiệp, thực phẩm, quản lý chất thải và giao thông cần được lựa chọn là “đòn bẩy,” thay vì dàn trải nguồn lực cho quá nhiều lĩnh vực cùng lúc. Cần xem kinh tế tuần hoàn là công cụ nâng cao chất lượng tăng trưởng. Các chính sách cần chuyển trọng tâm từ “khuyến khích xanh” sang “kiến tạo giá trị kinh tế từ tuần hoàn” thông qua việc khuyến khích doanh nghiệp áp dụng sản xuất sạch hơn, tái chế, tái sử dụng và đổi mới sáng tạo dựa trên tài nguyên thứ cấp.

Ngoài ra, kế hoạch về chuyển đổi giao thông điện cần được coi là mô hình mẫu để tiếp tục phát triển các chương trình chuyên đề khác. Đồng thời, đặt chuyển đổi số đúng vai trò là công cụ hỗ trợ thực thi...

Xin cảm ơn ông!

Nguồn Thừa Thiên Huế : https://huengaynay.vn/e-magazine/chuyen-hoa-dong-vat-lieu-trong-chinh-sach-phat-trien-xanh-huong-di-phu-hop-166109.html