Chuyên khảo chủ nghĩa nhân đạo trong văn học Việt Nam

3 giờ trướcBài gốc

Chủ nghĩa nhân đạo, cùng với chủ nghĩa yêu nước là hai mạch nguồn xuyên suốt lịch sử văn học Việt Nam. Những nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc đều mang đậm cảm hứng nhân đạo cao đẹp. Vì vậy, nghiên cứu giá trị nhân đạo là một nhiệm vụ cốt tõi của nghiên cứu văn học. Nhà văn Trần Ngọc Hồ Trường (hội viên Hội Văn học Nghệ thuật Khánh Hòa, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam) vừa ấn hành cuốn sách thứ 10 với nhan đề "Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học Việt Nam" (Nhà xuất bản Hội Nhà văn, năm 2026), góp thâm góc nhàn về tinh hoa nhân đạo trong văn học dân tộc.

"Chủ nghĩa nhân đạo trong văn học Việt Nam" là một chuyên khảo văn học. Ngoài lời nói đầu và kết luận, cuốn sách gồm 18 tiểu luận bàn về tiếng nói nhân đạo của văn học Việt Nam, với nhiều đỉnh cao như: Thơ văn Lý - Trần, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Nguyễn Du, Ngô Thì Nhậm, Cao Bá Quát, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Trường Tộ, Nguyễn Đình Chiểu, Nguyễn Khuyến, Tản Đà, Hồ Biểu Chánh, phong trào Thơ mới... Cuối sách, tác giả còn cung cấp danh mục sách tham khảo gồm 242 thư mục bằng tiếng Việt và tiếng nước ngoài.

Cuốn sách tập trung làm rõ những biểu hiện phong phú, sâu sắc của tiếng nói nhân đạo qua một số thành tựu đỉnh cao. Tác giả tập trung vào lòng yêu thương con người, nhất là những con người bất hạnh, có số phận hẩm hiu, thiệt thòi, yếu thế trong xã hội (Thương người và thương mình trong các khúc ngâm, Chủ nghĩa nhân đạo của Nguyễn Du trong Truyện Kiều, Sinh dân trong thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, Lòng trắc ẩn trong tiểu thuyết Hồ Biểu Chánh...). Giá trị nhân văn của văn học Việt Nam còn được thể hiện qua thái độ ca ngợi, bênh vực những khát vọng chính đáng của con người. Điều đáng trân trọng của văn học nhân đạo Việt Nam là còn đề ra một số giải pháp để thay đổi, cải tạo hoàn cảnh sống cho những số phận đáng thương, cần được bênh vực (Pháp thí trong văn học Lý - Trần, Mục tiêu nhân đạo trong các điều trần của Nguyễn Trường Tộ...).

Điều ghi nhận là tác giả Trần Ngọc Hồ Trường đã cố gắng đi sâu khai thác những phương diện độc đáo, tinh túy của hiện tượng văn học được tác giả lựa chọn, khảo sát. Chẳng hạn, tác giả tập trung vào tư tưởng “pháp thí” (chia sẻ, giảng giải lời dạy của Đức Phật, kinh Phật), xem đó là tiếng nói quan trọng, sâu sắc của thơ văn Lý - Trần. Hoặc tiếng nói tự thương trong văn học trung đại (thơ Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến...) được khắc họa khá sâu. Ví dụ, tác giả nhận định về Nguyễn Trãi: “Ông là nhà thơ đầu tiên trong văn học Việt Nam biết thương mình. Thương thân là một hình thức của chủ nghĩa nhân đạo. Bản thân nhà thơ đã trở thành đối tượng của lòng trắc ẩn của chính mình”...

Tuy chưa bao quát toàn bộ các hiện tượng văn học nhân đạo trong dòng chảy của văn học Việt Nam, song qua 18 tiểu luận, tác giả đã cung cấp một tài liệu tham khảo có giá trị cho bạn đọc, nhất là những người muốn tìm hiểu sâu hơn về nội hàm và bản sắc của chủ nghĩa nhân đạo trong văn học dân tộc.

CHẾ DIỄM TRÂM

Nguồn Khánh Hòa : http://www.baokhanhhoa.vn/van-hoa/202605/chuyen-khao-chu-nghia-nhan-dao-trong-van-hoc-viet-nam-58536bd/