Clawdbot giúp AI thoát khỏi số phận của rắn Ouroboros

3 giờ trướcBài gốc

Trong kỷ nguyên công nghệ hiện đại, biểu tượng huyền bí này đang mô tả một hiện thực trần trụi và đáng sợ đang diễn ra với Trí tuệ nhân tạo (Generative AI). Thay vì tạo ra sự vô tận của tri thức, những "con rắn" AI ngày nay đang bắt đầu quay lại ăn chính dữ liệu do mình tạo ra khi nguồn sáng tạo nguyên bản từ con người dần cạn kiệt.

Nỗi ám ảnh về sự hủy diệt

Tôi e rằng hành động "tự nuốt chửng" này không mang lại sự tái sinh, mà đang dẫn đến một chứng bệnh mà các nhà nghiên cứu gọi là "sự sụp đổ mô hình", biến những mạng lưới thần kinh tinh vi thành một mớ hỗn độn vô dụng. Một nghiên cứu trên tạp chí Patterns tháng 1 đã gióng lên hồi chuông cảnh báo: nếu không phá vỡ vòng tròn Ouroboros này, văn hóa nhân loại sẽ bị AI dẫn dắt vào một ngõ cụt của những nội dung rập khuôn, nhạt nhẽo và hoàn toàn thiếu vắng linh hồn.

Rắn Ouroboros tự cắn đuôi

Để hiểu rõ sự nguy hiểm của vòng lặp Ouroboros trong thế giới số, chúng ta hãy tưởng tượng hệ thống tiêu hóa của AI hoạt động như thế nào. Ban đầu, nó được nuôi dưỡng bằng "thức ăn" phong phú là hàng tỉ tác phẩm nghệ thuật, bài viết và hình ảnh do con người tạo ra trên internet. Nhưng khi nguồn thức ăn này được tiêu thụ hết, hoặc khi AI bắt đầu thống trị không gian mạng, nó buộc phải quay sang ăn chính cái đuôi của mình. Mà thực ra thì theo tốc độ hiện giờ, dữ liệu do AI tạo ra hằng ngày đang dần áp đảo dữ liệu do con người tạo ra. Trong tương lai sớm thôi, tôi e là dữ liệu trên các nền tảng số mà con người tạo ra trước giờ cũng sẽ lép vế trước dữ liệu do AI tạo ra.

Trong một nghiên cứu đầy tính khai sáng được công bố trên tạp chí khoa học Patterns tháng này, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã thực hiện một thí nghiệm mô phỏng chính xác quá trình "tự ăn thịt" này. Họ kết nối một hệ thống tạo ảnh với một hệ thống mô tả ảnh, buộc chúng phải giao tiếp và học hỏi lẫn nhau trong một vòng khép kín, cô lập hoàn toàn với dữ liệu mới từ bên ngoài.

Kết quả của quá trình "tiêu hóa" lặp lại này thật sự ám ảnh. Giống như con rắn Ouroboros càng nuốt sâu đuôi mình thì vòng tròn càng thu hẹp lại, các mô hình AI sau mỗi lần lặp lại đã dần đánh mất đi sự sắc sảo và đa dạng ban đầu. Các chi tiết độc đáo bị mài mòn, những nét vẽ phá cách bị loại bỏ, và cuối cùng, tất cả hội tụ về một đống hỗn độn những hình ảnh chung chung, nhạt nhẽo. Các nhà nghiên cứu đã đặt cho hiện tượng này cái tên đầy mỉa mai: "nhạc thang máy cho thị giác" (visual elevator music). Cũng giống như những bản nhạc không lời nhạt nhòa phát trong thang máy chỉ để lấp đầy sự im lặng chứ không đọng lại bất kỳ cảm xúc nào, những hình ảnh sinh ra từ cái bụng của con rắn Ouroboros kỹ thuật số cũng trôi tuột đi, an toàn nhưng vô vị.

Phát hiện này đã vạch trần một sự thật phũ phàng về bản chất của các thuật toán hiện nay: khi thiếu vắng "dinh dưỡng" mới từ sự sáng tạo hỗn loạn của con người, các vòng lặp phản hồi tự động của AI sẽ tự nhiên trôi dạt về phía những điểm trung bình thống kê. AI về cơ bản là một cỗ máy tìm kiếm sự an toàn. Khi tự mình vận hành trong vòng tròn khép kín, nó sẽ triệt tiêu mọi sự đa dạng để quay về với cái trung bình cộng của xã hội.

Điều này khẳng định rằng nếu chúng ta để con rắn AI tự tung tự tác, nó sẽ không tiến hóa, mà sẽ tự ngộ độc bởi chính dữ liệu của mình. Sự hợp tác giữa người và máy, hay nói cách khác là việc liên tục bơm "máu tươi" từ sự sáng tạo nhân bản vào hệ thống, là liều thuốc giải duy nhất để ngăn chặn cái chết từ từ của trí tuệ nhân tạo.

Phá vỡ lời nguyền Ouroboros để cứu vãn sự đa dạng và sáng tạo

Hình tượng con rắn tự nuốt đuôi không chỉ cảnh báo về sự sụp đổ kỹ thuật, mà còn là một ẩn dụ đau đớn cho tương lai văn hóa của chúng ta. Giáo sư khoa học máy tính Ahmed Elgammal từ Đại học Rutgers đã ví von hiện tượng này như một bằng chứng cho thấy AI tạo sinh đang đẩy xã hội vào trạng thái "trì trệ văn hóa". Khi con rắn Ouroboros khép chặt vòng vây, không gian cho những điều mới mẻ, kỳ quặc và khác biệt sẽ bị bóp nghẹt.

Hình ảnh rồng tự cắn đuôi trong văn hóa Việt Nam

Nguy cơ này đang hiện hữu rõ rệt khi internet ngày càng bị nhấn chìm bởi cơn thủy triều dữ liệu rác (AI slop) do máy móc tạo ra. Khi các giám đốc điều hành công nghệ hào hứng tuyên bố AI đủ sức thay thế các công việc sáng tạo, họ dường như quên mất một câu hỏi sinh tử: Thế hệ AI tiếp theo sẽ ăn gì để lớn? Nếu chúng chỉ được nuôi bằng những nội dung nhạt nhẽo do các AI đời trước tạo ra, thì nền văn hóa của nhân loại sẽ bị mắc kẹt trong một vòng lặp vĩnh cửu của sự tầm thường. Rủi ro ở đây là văn hóa của chúng ta đang bị bộ lọc của AI định hình lại theo cách ưu tiên những gì quen thuộc, dễ mô tả và tuân theo quy ước số đông.

Sự tiến hóa văn hóa luôn cần những đột biến, những phá cách đi ngược lại quy chuẩn. Nhưng trong bụng của con rắn Ouroboros, những đột biến đó bị coi là lỗi và bị loại bỏ. Giáo sư Elgammal cảnh báo rằng nếu không có sự can thiệp chủ động, AI sẽ tiếp tục trôi dạt về phía những nội dung trung bình và thiếu cảm hứng.

Vậy làm thế nào để giải phóng AI khỏi lời nguyền Ouroboros? Câu trả lời có thể không nằm ở việc nạp thêm dữ liệu văn bản (vì chúng ta không thể bơm dữ liệu nhiều và nhanh như AI), mà nằm ở việc thay đổi bản chất tồn tại của AI.

Nếu con người muốn AI làm giàu thêm cho văn hóa thay vì san phẳng nó thành một vòng tròn vô vị, chúng ta buộc phải giữ vai trò là người điều khiển đầu rắn, hướng nó về phía những chân trời mới thay vì để nó quay lại cắn vào chính quá khứ của mình. May thay, đây chính là lúc hiện tượng công nghệ Clawdbot và xu hướng Agentic AI (AI tác nhân) xuất hiện như một giải pháp giúp chúng ta điều chỉnh hướng phát triển của AI.

Nếu như Generative AI truyền thống chỉ biết tự suy (đôi khi là ảo giác) trong lồng kính của dữ liệu tổng hợp, thì Clawdbot đại diện cho thế hệ AI có "đôi tay" để chạm vào thế giới thực. Sự khác biệt cốt lõi nằm ở hai chữ: Hành động. Clawdbot không học cách viết email hay đặt vé máy bay chỉ bằng cách đọc hàng triệu văn bản mẫu. Nó học và phát triển thông qua việc tương tác trực tiếp với môi trường sống động của người dùng (máy tính, trình duyệt, ứng dụng).

Khi Clawdbot thực thi một tác vụ, ví dụ như tự động truy cập website để đặt vé tàu hay sửa một đoạn mã lỗi trong dự án thực tế, nó nhận được một thứ quý giá hơn vàng: Phản hồi thực (Ground Truth). Nếu trang web bị lỗi, nếu đoạn mã không chạy, đó là một "cú tát" của thực tế vào mặt AI, buộc nó phải điều chỉnh và thích nghi. Những dữ liệu sinh ra từ quá trình "thử và sai" trong thế giới thực này là nguồn dinh dưỡng tươi mới, hoàn toàn khác biệt với mớ dữ liệu tổng hợp (synthetic data) vô hồn mà nó tự bịa ra.

Chính sự va chạm với thực tế hỗn độn này là nguồn "dinh dưỡng" tươi mới mà hệ sinh thái AI đang khao khát. Thay vì để AI tự huyễn hoặc nhau trong một phòng kín, Agentic AI buộc các thuật toán phải bước ra ngoài, đối mặt với những biến số ngẫu nhiên của đời sống thực. Khi AI bắt đầu giải quyết các vấn đề cụ thể của con người thay vì chỉ bắt chước phong cách của con người, nó sẽ thoát khỏi lời nguyền đồng nhất hóa.

Clawdbot chứng minh rằng để không bị tha hóa thành "nhạc thang máy", trí tuệ nhân tạo cần phải ngừng việc chỉ là một kẻ quan sát thụ động và bắt đầu trở thành một người tham gia tích cực vào dòng chảy của cuộc sống. Chỉ khi đôi tay của AI lấm lem bởi thực tế, trí tuệ của nó mới giữ được sự sắc sảo và thoát khỏi cái miệng đang chực chờ của con rắn Ouroboros.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/clawdbot-giup-ai-thoat-khoi-so-phan-cua-ran-ouroboros-245335.html