Thực tập sinh chăm sóc cá heo quân sự của Hải quân Mỹ tại Trung tâm Tác chiến Thông tin Hải quân (NIWC). Ảnh: Hải quân Mỹ.
Trong cuộc họp báo ngày 5/5 tại Lầu Năm Góc, ông Hegseth cho biết Iran không có cá heo phục vụ tác chiến, song về phía Mỹ, ông Hegseth từ chối “xác nhận hoặc phủ nhận” việc Mỹ có “cá heo cảm tử” hay không.
Một nguồn tin am hiểu hoạt động của Hải quân Mỹ tại eo biển Hormuz nói với CNN rằng quân đội Mỹ hiện không sử dụng cá heo trong các động thái quân sự tại khu vực này. Tuy nhiên, Hải quân Mỹ thực tế có chương trình huấn luyện cá heo đã kéo dài nhiều thập kỷ nhằm hỗ trợ phát hiện thủy lôi.
Chương trình Động vật Biển (Marine Mammal Program - MMP) do bộ phận Tình báo, Giám sát và Trinh sát (ISR) thuộc Trung tâm Chiến tranh Thông tin Hải quân Thái Bình Dương phụ trách. Các cá thể cá heo được huấn luyện trong chương trình này không phải “cá heo cảm tử”, mà chủ yếu phục vụ nhiệm vụ phát hiện vật thể.
“Chúng tôi sử dụng động vật biển để hỗ trợ phát hiện vật thể dưới nước và phát hiện kẻ xâm nhập nhằm bảo vệ các cảng trọng yếu”, chuyên gia Scott Savitz thuộc tổ chức nghiên cứu RAND, người từng làm việc với bộ phận tác chiến thủy lôi của Hải quân Mỹ, cho biết.
Chương trình cá heo của Hải quân Mỹ được xây dựng từ năm 1959, tập trung huấn luyện cá heo mũi chai và sư tử biển California để phát hiện và thu hồi vật thể dưới nước. Theo tài liệu của chương trình, cá heo có hệ thống định vị bằng âm thanh (sonar) “tinh vi nhất mà giới khoa học từng biết đến”, vượt trội hơn hẳn so với các thiết bị không người lái vận hành dưới nước.
Trong lúc thực hiện nhiệm vụ, cá heo quân sự thường hoạt động cùng nhóm 2-3 người hỗ trợ, họ đồng hành với cá heo từ trên tàu nhỏ. Khi phát hiện mục tiêu, cá heo sẽ báo hiệu và thả phao đánh dấu để thợ lặn xác định vị trí rồi vô hiệu hóa thủy lôi.
Tuy nhiên, cá heo quân sự thường không được triển khai trong môi trường chiến đấu. Chúng chủ yếu được sử dụng sau khi giao tranh đã kết thúc, để làm nhiệm vụ dò tìm thủy lôi.
Chuyên gia Savitz lấy ví dụ năm 2003, khi cá heo quân sự của Mỹ được triển khai để phát hiện thủy lôi gần cảng Umm Qasr (Iraq) sau khi lực lượng Mỹ và đồng minh đã nắm quyền kiểm soát khu vực.
“Khi đó, giao tranh về cơ bản đã kết thúc. Quân đội Mỹ không dùng cá heo trong lúc còn đang giao tranh”, ông Savitz nói.
Cá heo quân sự của Hải quân Mỹ trong cuộc diễn tập phát hiện chất nổ dưới nước. Ảnh: Hải quân Mỹ.
Một điểm đáng chú ý của chương trình huấn luyện động vật do quân đội Mỹ tiến hành là cá heo và sư tử biển hoàn toàn có thể tự do rời đi mỗi khi chúng được đưa ra vùng biển mở.
“Chúng chủ động lựa chọn quay trở lại vì thích được cho ăn, thích trò tìm kiếm vật thể và phát hiện người xâm nhập cảng. Đồng thời, chúng cũng thích được bảo vệ khỏi những kẻ săn mồi. Với những chương trình như thế này, sẽ luôn có những câu hỏi về phúc lợi của động vật, thực tế, những con còn trong đội đã chủ động lựa chọn ở lại chương trình”, chuyên gia Savitz cho biết.
Không chỉ Mỹ, các quốc gia khác cũng sử dụng cá heo phục vụ mục đích quân sự. Theo một số nguồn tin, Iran cũng từng mua cá heo hồi năm 2000. Tuy nhiên, các cá thể này nhiều khả năng đã quá già để sử dụng cho mục đích quân sự. Hiện cũng không có bằng chứng cho thấy Iran còn duy trì chương trình cá heo quân sự.
Trước đó, Wall Street Journal từng đưa tin Tehran cân nhắc sử dụng cá heo cảm tử mang thủy lôi như một phương án đối phó với lực lượng Mỹ tại eo biển Hormuz.
Thông tin về cá heo quân sự được nhắc tới trong bối cảnh căng thẳng gia tăng tại eo biển Hormuz, sau khi Mỹ - Iran đều có các động thái quân sự qua lại, khiến giới quan sát lo ngại lệnh ngừng bắn có thể bị đe dọa.
An Hòa