Cô gái người H'Mông trẻ nhất trong lĩnh vực Hemp Đông Nam Á và giấc mơ hồi sinh nghề dệt truyền thống

3 giờ trướcBài gốc

Quyết định trở về bản làng để giữ nghề dệt lanh

Lớn lên giữa tiếng guồng quay sợi và nhịp thoi dệt đều đặn của bà và mẹ, ký ức về vải lanh đã in sâu trong tuổi thơ của Vàng Thị Dế. Với cô, mỗi sợi lanh không chỉ mang theo mồ hôi và công sức, mà còn chứa đựng những câu chuyện văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ. “Với người H’Mông, vải lanh không chỉ là thứ để mặc, mà là linh hồn của mỗi con người hiện diện”, cô chia sẻ.

Vàng Thị Dế tham gia Hội chợ giới thiệu và quảng bá sản phẩm Handmade tại Tokyo, Nhật Bản (ngày 17 - 18/1/2026).

Là cô gái H’Mông đầu tiên trong bản được đi học đại học nhờ sự góp gạo, góp tiền của bà con, Vàng Thị Dế luôn ý thức rõ trách nhiệm của mình. “Mình đi học không chỉ cho bản thân, mà còn cho cả bản làng”, cô nói. Sau khi tốt nghiệp, dù có nhiều cơ hội làm việc tại thành phố, Vàng Thị Dế vẫn quyết định trở về quê hương. Theo cô, nếu chỉ sống cho riêng mình thì chưa đủ, bởi phía sau còn những người phụ nữ, những em nhỏ không có điều kiện tiếp cận giáo dục và việc làm ổn định. Việc quay về giúp cô vừa giữ nghề truyền thống, vừa để phụ nữ trong bản có thể dệt vải tại nhà, có thu nhập và chủ động hơn trong việc nuôi dạy con.

Những ngày đầu đưa vải lanh ra thị trường, khó khăn là điều không tránh khỏi. Chất liệu thô, cứng khiến người tiêu dùng trong nước chưa quen sử dụng, còn bà con trong bản cũng hoài nghi khi cho rằng chỉ người H'mông mới mua, trong khi “dưới xuôi có nhiều loại vải đẹp, lấp lánh mà lại rẻ”. Thị trường khi ấy dường như chưa sẵn sàng đón nhận vải lanh như một sản phẩm tiêu dùng phổ biến.

Vàng Thị Dế tham gia đề tài nghiên cứu khoa học: “Xây dựng sản phẩm du lịch gắn với cây Gai Dầu tại xã Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang”.

Sự thay đổi đến từ những đơn hàng nhỏ đầu tiên và những cuộc gặp gỡ với bạn bè quốc tế. Không chỉ yêu thích chất liệu tự nhiên, nhiều người còn dành thời gian lắng nghe câu chuyện văn hóa phía sau từng tấm vải. Chính sự xúc động và trân trọng đó đã khiến bà con trong bản dần thay đổi cách nhìn, thêm tin tưởng vào giá trị của nghề dệt lanh. “Hóa ra vải lanh của mình cũng được cả thế giới sử dụng”, niềm tự hào ấy lan tỏa, trở thành động lực để cộng đồng cùng Vàng Thị Dế tiếp tục giữ nghề và phát triển theo hướng bền vững.

Từ nhu cầu mưu sinh đến sứ mệnh cộng đồng của Hemp Hmong Vietnam

Dự án Hemp Hmong Vietnam ra đời không bắt đầu từ những bản kế hoạch bài bản, mà từ một giai đoạn khó khăn đối với Vàng Thị Dế. Khi dịch COVID-19 bùng phát, Dế phải nghỉ việc tại nhà hàng ở Hà Nội, trong tay gần như không còn nguồn thu. Trở về quê với mong muốn kiếm thêm thu nhập lo Tết cho gia đình, Dế nhận ra giá trị của những tấm vải lanh mẹ dệt cất giữ trong nhà, từ đó nảy sinh ý tưởng đưa sản phẩm này ra thị trường.

Vàng Thị Dế góp phần kết nối bảo tồn nghề dệt truyền thống với phát triển du lịch bền vững tại cao nguyên đá Đồng Văn.

Từ câu hỏi rất bản năng: vì sao một tấm vải có giá trị như vậy mà lại ít người biết đến, Dế bán đơn hàng đầu tiên với giá 650 nghìn đồng, lãi vỏn vẹn 30 nghìn. “Lúc đó mình vui lắm”, Vàng Thị Dế nhớ lại. Dù mẹ không muốn bán tấm vải đã dệt bằng nhiều công sức, cô vẫn thuyết phục rằng sau này sẽ mua lại cho mẹ nhiều cuộn hơn. Sau đơn hàng đầu tiên là chuỗi ngày cô đi khắp các xóm, gom từng tấm vải từ mỗi nhà, có lúc phải vay nặng lãi vì thiếu vốn, có lúc hàng bị trả về. Nhưng đến cuối Tết năm ấy, gia đình cũng mua được vài cân thịt - một niềm vui nhỏ nhưng đủ để cô tin rằng con đường mình chọn là đúng.

Trong suốt ba năm sinh sống và học tập tại Hà Nội, chính vải lanh đã giúp Vàng Thị Dế tự nuôi sống bản thân. Từ trải nghiệm ấy, cô nhận ra mình không thể chỉ dừng lại ở việc “kiếm tiền từ lanh”. “Mình phải trả ơn lanh bằng một cách xứng đáng hơn”, Dế nói, coi đó là thời điểm cô nghiêm túc xác lập sứ mệnh cho Hemp Hmong Vietnam - không chỉ là một dự án kinh doanh, mà là hành trình gìn giữ và hồi sinh giá trị truyền thống.

Vàng Thị Dế giới thiệu sản phẩm vải lanh thủ công, kết tinh tri thức bản địa và giá trị văn hóa của người H’Mông Việt Nam.

Để giữ gìn và lan tỏa chất liệu vải lanh cùng hoa văn thổ cẩm của dân tộc mình, Vàng Thị Dế lựa chọn cách tiếp cận toàn diện, không dừng lại ở bán sản phẩm. Khi còn là sinh viên năm 3 - 4, cô thực hiện nghiên cứu chuyên sâu về cây gai dầu của người H’Mông, giành giải Nhất nghiên cứu khoa học cấp trường và giải thưởng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Đây được xem là bước đệm quan trọng, giúp Dế có nền tảng khoa học để nhìn cây gai dầu không chỉ như một chất liệu, mà như một hệ giá trị gắn với cộng đồng, môi trường, văn hóa và kinh tế.

Song song với nghiên cứu, Dế tự học thêm về các sản phẩm từ gai dầu và ý nghĩa của chúng trong đời sống người Mông, đồng thời kể câu chuyện ấy ra thế giới thông qua mạng xã hội, fanpage Hemp Hmong Vietnam, website và các nền tảng video ngắn. Cô mở xưởng, tổ chức workshop thêu hoa văn, dẫn tour trải nghiệm đầy đủ 12 công đoạn dệt lanh, để khách không chỉ nhìn mà còn được chạm, được nghe và tự tay làm. Với Vàng Thị Dế, mỗi hoạt động đều là một cách để vải lanh tiếp tục “sống”, không chỉ trong ký ức của bản làng, mà trong đời sống đương đại.

Vàng Thị Dế tham dự Diễn đàn Côn Minh về Hợp tác và Trao đổi giáo dục Nam Á và Đông Nam Á lần thứ 6, chia sẻ kinh nghiệm bảo tồn và phát triển nghề truyền thống.

Đưa vải lanh H’Mông ghi dấu ấn quốc tế

Sau nhiều năm triển khai, dự án Hemp Hmong Vietnam đã tạo chuyển biến rõ nét cho cộng đồng nơi Vàng Thị Dế sinh sống. Các đơn hàng ổn định giúp phụ nữ trong bản có thêm thu nhập tại chỗ, hạn chế tình trạng rời quê đi làm thuê. Những đơn hàng giá trị lớn cũng góp phần thay đổi nhận thức của bà con về giá trị lao động và nghề dệt lanh truyền thống.

Để đưa vải lanh ra thị trường quốc tế, Vàng Thị Dế lựa chọn cách đi chủ động và kiên trì. Cô tự viết email giới thiệu sản phẩm bằng tiếng Anh, liên hệ với các cửa hàng tại Nhật Bản, Thái Lan, đồng thời trực tiếp sang nước ngoài tìm kiếm đối tác. Bên cạnh đó, cô đón tiếp nhiều đoàn khách quốc tế đến thăm xưởng, để họ tận mắt chứng kiến toàn bộ quy trình dệt vải truyền thống. Sự trải nghiệm trực tiếp ấy đã tạo nên niềm tin. Theo Dế, nhiều khách nước ngoài đánh giá vải lanh H’Mông không chỉ bền và đẹp, mà còn là “một tác phẩm nghệ thuật sống”, bởi khi mặc hay mang theo, họ cảm nhận được cả một câu chuyện văn hóa và sự thoải mái của chất liệu hoàn toàn từ thiên nhiên.

Vàng Thị Dế tham dự Sự kiện “Asia International Hemp Expo & Forum” tại Bangkok, Thái Lan.

Từ năm 2021 đến nay, hành trình với vải lanh đã đưa Vàng Thị Dế đến nhiều diễn đàn và hội nghị trong nước và quốc tế. Cô từng tham gia Diễn đàn Côn Minh về Hợp tác và Trao đổi giáo dục Nam Á và Đông Nam Á lần thứ 6; chuỗi dự án “Dệt ước mơ, thêu sông núi” trong khuôn khổ hội thảo di sản văn hóa phi vật thể Lancang-Mekong tại Đại học Dân tộc Vân Nam, với vai trò đại diện duy nhất của Việt Nam cùng các học viên quốc tế. Dế cũng tham dự Asia International Hemp Expo & Forum 2024 tại Thái Lan và nhiều hội chợ, hoạt động tìm hiểu về hemp ở các nước khác.

Những nỗ lực ấy mang lại cho Vàng Thị Dế nhiều ghi nhận. Cô được trao giấy chứng nhận và giấy khen cá nhân tiêu biểu tại Đại học Dân tộc Vân Nam, được nhà trường đăng tải bài viết về “cô gái Việt Nam với tinh thần ham học, lạc quan và nghị lực”. Tại Việt Nam, Vàng Thị Dế nhận bằng khen của Trường Đại học Văn hóa Hà Nội vì đóng góp cho cộng đồng văn hóa dân tộc thiểu số; giấy khen về thành tích sử dụng công nghệ số lan tỏa hình ảnh Hà Giang; danh hiệu thanh niên tiêu biểu xã Thành Phìn Tủng và giấy khen cá nhân có thành tích xuất sắc trong phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2020 - 2025. Đặc biệt, tháng 8/2025, Dế vinh dự giới thiệu sản phẩm và văn hóa H’Mông tại Văn phòng Chính phủ trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Vàng Thị Dế tham gia Chuỗi dự án “Dệt ước mơ, thêu sông núi” trong khuôn khổ Hội thảo Di sản văn hóa phi vật thể Lancang - Mekong do Đại học Dân tộc Vân Nam tổ chức.

Giấc mơ về “bảo tàng sống” và con đường bền vững cho nghề truyền thống

Trong thời gian tới, Vàng Thị Dế định hướng phát triển vải gai dầu gắn với một hệ sinh thái văn hóa, trong đó có kế hoạch xây dựng không gian trải nghiệm tái hiện các công đoạn trồng, kéo sợi, dệt vải và giá trị văn hóa của người H’Mông. Mục tiêu là giúp công chúng tiếp cận đầy đủ hơn với nghề truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

Cùng với đó, cô tập trung đa dạng hóa sản phẩm từ cây gai dầu, từ may mặc, phụ kiện đến một số sản phẩm phục vụ chăm sóc sức khỏe, theo hướng giữ bản sắc và đáp ứng tiêu dùng bền vững. Các hoạt động workshop và tour trải nghiệm cũng được triển khai để tăng kết nối giữa du khách và văn hóa bản địa.

Trong hai năm tới, Vàng Thị Dế đặt mục tiêu đưa Hemp Hmong Vietnam trở thành đơn vị cung cấp sợi và vải gai dầu phục vụ xuất khẩu, đồng thời góp phần khẳng định nghề truyền thống là hướng đi bền vững cho thế hệ trẻ trong bản.

(Ảnh: NVCC)

Nguồn SVVN : https://svvn.tienphong.vn/co-gai-nguoi-hmong-tre-nhat-trong-linh-vuc-hemp-dong-nam-a-va-giac-mo-hoi-sinh-nghe-det-truyen-thong-post1814273.tpo