Cô giáo trường làng chia sẽ kinh nghiệm phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử

5 giờ trướcBài gốc

Xoáy vào niềm đam mê môn học của học sinh

Bồi dưỡng học sinh giỏi là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục phổ thông nhằm phát hiện, đào tạo và phát triển những học sinh có năng lực nổi trội. Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với chiến lược phát hiện và bồi dưỡng nhân tài ngay từ bậc phổ thông ngày càng được quan tâm.

Đối với môn Lịch sử, đặc thù kiến thức mang tính hệ thống, đòi hỏi khả năng phân tích, tổng hợp và lập luận logic. Vì vậy, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cần được tổ chức khoa học, bài bản và có định hướng phát triển năng lực tư duy lịch sử. Tuy nhiên, trong thực tế, việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh năng khiếu môn Lịch sử ở nhiều trường còn gặp khó khăn do hạn chế về thời lượng, tài liệu và phương pháp tổ chức.

Học sinh năng khiếu là những học sinh có khả năng nổi trội về một hoặc một số lĩnh vực nhất định, thể hiện ở năng lực tư duy, khả năng tiếp thu nhanh, hứng thú học tập và ý chí vươn lên trong học tập. Đối với môn Lịch sử, học sinh năng khiếu thường có đặc điểm tư duy tốt, khả năng ghi nhớ sự kiện, phân tích mối quan hệ lịch sử, đánh giá vấn đề và diễn đạt bằng ngôn ngữ viết tương đối tốt.

Thành tích khả quan của học sinh sau khi được ôn luyện

Theo định hướng phát triển năng lực của Chương trình giáo dục phổ thông 2018, việc bồi dưỡng học sinh giỏi cần tập trung phát triển các năng lực đặc thù của môn học, trong đó với môn Lịch sử là năng lực tìm hiểu lịch sử, năng lực nhận thức và tư duy lịch sử, năng lực vận dụng kiến thức lịch sử vào thực tiễn. Vì vậy, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử cần được tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch, chú trọng rèn luyện tư duy và phương pháp học tập cho học sinh.

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông môn Lịch sử (Bộ GD&ĐT, 2018), mục tiêu của môn học không chỉ dừng lại ở việc trang bị tri thức mà còn hướng tới hình thành năng lực nhận thức và tư duy lịch sử cho học sinh. Do đó, bồi dưỡng học sinh giỏi cần đặt trọng tâm vào phát triển khả năng lập luận, đánh giá vấn đề và vận dụng kiến thức vào bối cảnh mới.

Vượt qua thách thức của thực tiễn đi đến những kinh nghiệm bản thân

Thực tiễn công tác bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử ở nhiều trường trung học phổ thông cho thấy còn gặp không ít khó khăn như: thời lượng dành cho bồi dưỡng hạn chế, tài liệu tham khảo chưa phong phú, học sinh chưa thực sự chủ động trong học tập, một bộ phận học sinh còn xem Lịch sử là môn học phụ. Bên cạnh đó, việc phát hiện học sinh có năng khiếu đôi khi còn mang tính cảm tính, chưa có quy trình rõ ràng.

Tuy nhiên, nếu giáo viên có kế hoạch bồi dưỡng phù hợp, lựa chọn đúng đối tượng học sinh và áp dụng phương pháp giảng dạy phù hợp thì chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử hoàn toàn có thể được nâng cao, thể hiện qua kết quả thi học sinh giỏi các cấp.

Nhiều nghiên cứu đã đề cập đến việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử theo định hướng phát triển năng lực. Việc thiết kế bài tập và tổ chức dạy học phù hợp có thể góp phần phát triển năng lực tư duy và giải quyết vấn đề cho học sinh.

Danh hiệu Nhà giáo Ưu tú Nguyễn Thanh Thúy được Chủ tịch Nước CHXHCN Việt Nam phong tặng vào ngày 25/12/2023

Việc phát hiện học sinh năng khiếu cần được tiến hành sớm và có định hướng rõ ràng. Giáo viên cần căn cứ vào kết quả học tập môn Lịch sử, khả năng tư duy, hứng thú học tập và ý thức tự học của học sinh. Ngoài ra, thông qua các bài kiểm tra tư duy, bài viết tự luận và quá trình trao đổi, thảo luận trên lớp, giáo viên có thể nhận diện được những học sinh có tiềm năng để đưa vào diện bồi dưỡng.

Trên cơ sở danh sách học sinh được tuyển chọn, giáo viên xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cụ thể, phù hợp với từng giai đoạn. Nội dung bồi dưỡng được thiết kế theo hướng mở rộng, nâng cao kiến thức lịch sử, đồng thời chú trọng rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho kỳ thi học sinh giỏi như phân tích đề, lập dàn ý, trình bày bài viết khoa học.

Đội tuyển thường được thành lập với số lượng từ 4–6 học sinh, lựa chọn từ lớp 10 hoặc đầu lớp 11. Thời lượng bồi dưỡng trung bình 2–3 buổi/tuần, tăng cường vào giai đoạn cận kề kỳ thi. Nội dung được phân chia theo lộ trình ba giai đoạn: củng cố nền tảng kiến thức; mở rộng chuyên đề chuyên sâu; luyện đề tổng hợp theo cấu trúc đề thi học sinh giỏi quốc gia.

Trong quá trình bồi dưỡng, giáo viên chú trọng áp dụng các phương pháp dạy học phát triển tư duy lịch sử cho học sinh như: tổ chức thảo luận chuyên đề, phân tích sự kiện lịch sử dưới nhiều góc độ, so sánh các hiện tượng lịch sử, khai thác tư liệu lịch sử đa dạng. Bên cạnh đó, giáo viên hướng dẫn học sinh cách lập luận logic, sử dụng dẫn chứng chính xác và trình bày bài viết một cách khoa học, chặt chẽ.

Việc kiểm tra, đánh giá được thực hiện thường xuyên thông qua các bài kiểm tra tự luận theo cấu trúc đề thi học sinh giỏi. Kết quả kiểm tra giúp giáo viên kịp thời điều chỉnh nội dung và phương pháp bồi dưỡng, đồng thời giúp học sinh nhận ra điểm mạnh, điểm yếu để có kế hoạch học tập phù hợp.

Cô Nguyễn Thanh Thúy (bên phải) cùng hiệu trưởng trường THPT Vĩnh Hải chụp ảnh kỷ niệm với học sinh đạt giải học sinh giỏi Quốc gia ở môn lịch sử

Cô Nguyễn Thanh Thúy cùng các em học sinh lớp 12 trong tiết học môn lịch sử

Kết quả khả quan

Sau khi triển khai quy trình phát hiện và bồi dưỡng theo hướng hệ thống hóa và phát triển năng lực tư duy lịch sử, chất lượng đội tuyển có sự chuyển biến rõ rệt. Học sinh thể hiện tiến bộ trong khả năng phân tích đề, xây dựng lập luận và trình bày bài viết khoa học. Kết quả minh chứng qua thành tích đạt giải Nhì học sinh giỏi quốc gia năm học 2023 - 2024 và giải Khuyến khích năm học 2024 - 2025. So với giai đoạn trước khi xây dựng quy trình bồi dưỡng có hệ thống, hiệu quả đội tuyển được nâng cao cả về chất lượng chuyên môn lẫn sự ổn định thành tích.

Nguyễn Thanh Thúy - Trần Tuấn Thành

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/co-giao-truong-lang-chia-se-kinh-nghiem-phat-hien-va-boi-duong-hoc-sinh-gioi-mon-lich-su-post642462.antd