Cơ hội và rủi ro nếu mỗi người đều có bạn đồng hành AI

2 giờ trướcBài gốc

Mustafa Suleyman - Giám đốc điều hành AI (trí tuệ nhân tạo) tại Microsoft - vừa đưa ra một dự báo quan trọng về tương lai của công nghệ: Khoảng 5 năm tới, mỗi người đều có bạn đồng hành AI trong đời sống hằng ngày.

Theo Mustafa Suleyman, AI dạng này không chỉ thực thi lệnh hay trả lời câu hỏi đơn thuần mà sẽ “nhìn thấy, nghe và hiểu bạn”, hoạt động như tri kỷ để giúp người dùng vượt qua các thử thách lớn nhỏ trong cuộc sống hàng ngày.

Quan điểm này thu hút sự chú ý rộng rãi của cộng đồng công nghệ, với những phản ứng đa chiều.

Mustafa Suleyman dự đoán ai cũng có bạn đồng hành AI trong 5 năm nữa - Ảnh: Getty Images

Nhìn rộng hơn trong ngành, nhiều chuyên gia cũng cho rằng AI sẽ tiếp tục phát triển sâu rộng trong cuộc sống nhân loại, thay đổi toàn diện cách chúng ta làm việc, học tập, giải trí và tương tác xã hội vào thập niên tới. Các lãnh đạo công nghệ nhận định AI sẽ không còn là công cụ mà sẽ là cộng sự chiến lược, thúc đẩy năng suất và đổi mới khắp mọi ngành.

1. Cơ hội từ AI đồng hành cá nhân

Tăng năng suất lao động và hiệu quả công việc

Một trong những lợi ích nổi bật nhất nếu mỗi người có một bạn đồng hành AI là tăng năng suất lao động đáng kể. AI có thể giúp sắp xếp lịch trình, nhắc việc quan trọng, tự động xử lý những tác vụ lặp đi lặp lại và nhanh chóng cung cấp thông tin cần thiết để con người đưa ra quyết định. Nhờ đó, người dùng có thêm thời gian và năng lượng để tập trung vào những việc đòi hỏi sáng tạo, tư duy và quyết định quan trọng, trong khi AI hỗ trợ phần còn lại.

Trong môi trường doanh nghiệp, nhiều tổ chức đã đưa AI vào các quy trình kinh doanh chủ chốt, tự động hóa các công việc hành chính, hỗ trợ dịch vụ khách hàng và lập kế hoạch chiến lược. Số liệu khảo sát gần đây chỉ ra rằng các công ty tiên phong ứng dụng AI đang nhìn thấy tác động kinh tế lớn và năng suất tăng trưởng đáng kể so với nhóm triển khai chậm hơn.

Để hiểu rõ hơn về sự chuyển mình này, Microsoft đã hợp tác với hãng IDC thực hiện một nghiên cứu toàn cầu với hơn 4.000 lãnh đạo doanh nghiệp chịu trách nhiệm về các quyết định liên quan đến AI. Kết quả cho thấy 68% các công ty này hiện đã ứng dụng AI, nhưng sự khác biệt thực sự nằm ở cách họ triển khai. Các doanh nghiệp tiên phong, dẫn đầu về chuyển đổi sang AI cho biết đang đạt được lợi nhuận cao gấp ba lần so với nhóm triển khai chậm hơn.

Kết quả nghiên cứu do Microsoft và IDC phối hợp thực hiện

Hỗ trợ quản lý tài chính và chi tiêu cá nhân

AI đồng hành có thể trở thành “chuyên gia tài chính cá nhân” của mỗi người, từ việc theo dõi thu chi hàng ngày, gợi ý kế hoạch đầu tư, nhắc nhở tiết kiệm, đến cảnh báo các rủi ro tài chính tự động. Điều này giúp chúng ta tối ưu hóa việc quản lý tài chính, giảm sai sót và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu thay vì trực giác.

AI đồng hành sẽ đặc biệt hữu ích cho nhóm người lao động tự do, mới khởi nghiệp hoặc thiếu kinh nghiệm, khi mà việc ổn định tài chính là một trong những thách thức lớn nhất trong đời sống hiện đại.

Hóa giải rào cản trong học tập và phát triển kỹ năng

Trong giáo dục và học tập, AI cá nhân có thể đóng vai trò như một gia sư đặc biệt. AI không đơn thuần trả lời câu hỏi mà còn đánh giá phong cách học, đưa ra lộ trình kiến thức phù hợp và điều chỉnh nội dung theo tiến độ của từng người. Nhờ vậy, người học có thể tiếp cận kiến thức sâu rộng mà không phụ thuộc vào môi trường lớp học truyền thống.

AI cũng có thể phân tích dữ liệu học tập, phát hiện những điểm yếu và gợi ý phương pháp cải thiện, giúp người dùng tăng trưởng kỹ năng một cách bền vững và cá nhân hóa.

Tiếp cận thông tin và dịch vụ nhanh chóng hơn

Thay vì mất thời gian tìm kiếm tài liệu, thông tin pháp lý, tư vấn y tế hay cập nhật tin tức, AI đồng hành có thể tổng hợp dữ liệu tức thì, lọc nội dung đáng tin cậy và gợi ý những lựa chọn phù hợp. Điều này giúp người dùng phản ứng nhanh với các tình huống cần quyết định, giảm thiểu thời gian tìm kiếm thông tin rời rạc và tăng khả năng ứng phó với biến động trong cuộc sống.

2. Những rủi ro cần lường trước

Phụ thuộc và mất khả năng ra quyết định độc lập

Dù AI đồng hành có thể cải thiện năng suất lao động, việc lệ thuộc vào công nghệ này trong các quyết định hàng ngày có thể gây ra một hệ quả quan trọng: Giảm tư duy phản biện và kỹ năng ra quyết định độc lập ở con người.

Khi AI trở thành nguồn thông tin chính và gợi ý quyết định, con người có xu hướng tin tưởng quá mức vào các đề xuất tự động và suy giảm kỹ năng giải quyết vấn đề nếu không trợ giúp từ công nghệ. Tình trạng đó mang đến thách thức sâu sắc về mặt giáo dục và kỹ năng mềm cho thế hệ tương lai.

Các nghiên cứu xã hội học đã cảnh báo rằng phụ thuộc quá nhiều vào các công cụ AI có thể hình thành một thói quen tư duy máy móc, làm giảm khả năng phân tích và đánh giá trực tiếp các tình huống thực tế. Đây là điều mà các nhà giáo dục và nhà hoạch định chính sách cần quan tâm trong hành trình đào tạo kỹ năng.

Quyền riêng tư và rủi ro dữ liệu cá nhân

Để hoạt động hiệu quả, AI đồng hành sẽ cần truy cập vào lượng thông tin cá nhân nhạy cảm của bạn, từ hành vi, sở thích, bối cảnh sống, đến các dữ liệu tài chính, sức khỏe và cảm xúc. Việc lưu trữ, xử lý và phân tích những dữ liệu này đặt ra những thách thức bảo mật và quyền riêng tư nghiêm trọng.

Nếu không có một khung pháp lý bảo vệ dữ liệu đáng tin cậy, người dùng có thể trở thành nạn nhân của các vụ rò rỉ thông tin, xâm phạm quyền riêng tư hay thậm chí bị khai thác bởi bên thứ ba.

Khi AI đồng hành biết “mọi điều về bạn”, nguy cơ dữ liệu bị sử dụng sai mục đích hay hacker xâm phạm là chuyện cần đối mặt. Vì vậy, cần thiết có các biện pháp bảo mật chặt chẽ và minh bạch để người dùng biết rõ dữ liệu của mình được lưu trữ và sử dụng như thế nào.

Cơ quan lập pháp của nhiều nước đã bắt đầu xây dựng quy định dành riêng cho AI và quyền riêng tư nhằm kiểm soát các rủi ro này. Thế nhưng, tốc độ phát triển công nghệ luôn vượt qua tốc độ ra đời của các quy định.

Phân hóa giàu nghèo và bất bình đẳng xã hội

Không phải ai cũng có quyền truy cập hoặc khả năng sử dụng AI đồng hành chất lượng cao. Những người thu nhập thấp, sống ở vùng còn thiếu hạ tầng công nghệ hoặc chưa quen với kỹ năng số rất dễ bị tụt lại phía sau. Điều này có thể làm khoảng cách số giữa nhóm được hưởng lợi từ AI và phần còn lại của xã hội ngày càng rộng ra.

Các chuyên gia kinh tế dự báo rằng nếu không có chính sách thu hẹp khoảng cách số, những lợi ích từ AI có thể chỉ tập trung ở một nhóm nhỏ, làm gia tăng bất bình đẳng thu nhập và cơ hội.

Nghiên cứu từ Anthropic ước tính rằng AI có thể giúp tăng năng suất lao động hằng năm của Mỹ thêm 1-2 điểm phần trăm trong thập kỷ tới - Ảnh: Reuters

Công ty khởi nghiệp Anthropic (Mỹ) cảnh báo việc AI được áp dụng rộng rãi hơn ở các quốc gia giàu có đang làm gia tăng nguy cơ công nghệ này sẽ đào sâu chênh lệch về kinh tế và nới rộng khoảng cách mức sống.

Phân tích cách chatbot Claude của Anthropic được doanh nghiệp và người tiêu dùng trên toàn cầu sử dụng chỉ ra các quốc gia giàu có xu hướng áp dụng AI nhiều hơn và hiện chưa có bằng chứng cho thấy những nước thu nhập thấp đang bắt kịp.

Nghiên cứu này bổ sung vào lượng dữ liệu ngày càng tăng từ các hãng công nghệ cho thấy sự phân hóa toàn cầu về tỷ lệ áp dụng AI, chỉ ra rằng lợi ích về năng suất và các ứng dụng trong công việc tập trung ở các quốc gia phát triển, giàu có hơn.

Theo ước tính của Anthropic, AI có thể đóng góp thêm 1 - 2 điểm phần trăm vào tăng trưởng năng suất lao động hằng năm của Mỹ trong thập kỷ tới, với mức tăng lớn nhất ở các công việc phức tạp, mang tính “tri thức chuyên sâu”.

Báo cáo cũng cho thấy 50% số việc làm có thể áp dụng AI vào ít nhất 1/4 nhiệm vụ, tăng từ mức 36% của một năm trước.

Mỹ, Ấn Độ, Nhật Bản, Anh và Hàn Quốc là những quốc gia sử dụng Claude nhiều nhất. Brazil và các nước vùng Balkan có tỷ lệ sử dụng Claude cho công việc cao nhất. Trong đó, Brazil đang nổi lên như một trung tâm ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp lý. Indonesia cũng dẫn đầu trong các ứng dụng giáo dục và học tập.

Các quốc gia thu nhập thấp cho thấy tỷ lệ sử dụng AI cho giáo dục cao, nhưng ít ứng dụng cho công việc hơn. Ở những nước có GDP bình quân đầu người cao, Claude được sử dụng thường xuyên hơn cho công việc hoặc cho mục đích cá nhân, theo Anthropic.

Nghiên cứu cho thấy người dùng có trình độ học vấn cao hơn nhận được lợi ích năng suất lớn hơn từ Claude, vì có thể đưa ra các câu lệnh phức tạp hơn và nhận được phản hồi tốt hơn.

Nghiên cứu trên phân tích một mẫu ngẫu nhiên gồm 1 triệu cuộc trò chuyện từ Claude.ai, gồm cả phiên bản miễn phí và trả phí của người dùng cá nhân, cùng 1 triệu bản ghi cuộc trò chuyện của khách hàng doanh nghiệp trong tháng 11.2025.

Sức khỏe tâm lý và lệ thuộc cảm xúc

Vì được thiết kế để trò chuyện thân thiện và thấu hiểu cảm xúc, AI có thể khiến một số người, đặc biệt là giới trẻ, dần lệ thuộc về mặt tinh thần. Thay vì chia sẻ và kết nối với người thật, họ có xu hướng tìm sự an ủi từ AI. Nếu tình trạng này kéo dài, người dùng có thể giảm giao tiếp xã hội và gặp vấn đề về sức khỏe tâm lý.

Một số chuyên gia gọi hiện tượng này là AI psychosis (loạn thần liên quan đến AI), tức là khi người dùng không còn phân biệt rõ giữa thế giới ảo do AI tạo ra và đời sống thực, dẫn đến cảm giác cô lập và xa rời các mối quan hệ xã hội.

Thách thức pháp lý và đạo đức

Sự phổ biến của AI đồng hành đặt ra các câu hỏi phức tạp về pháp lý và đạo đức. Hành vi nào của AI là hợp lệ? AI được phép làm đến đâu và ai sẽ chịu trách nhiệm nếu nó gây ra sai sót? Làm thế nào để ngăn AI tự đưa ra quyết định vượt ngoài tầm kiểm soát của con người?

Mustafa Suleyman và nhiều lãnh đạo công nghệ khác nhấn mạnh rằng phát triển AI phải đi đôi với các tiêu chuẩn đạo đức rõ ràng, tránh những tình huống AI tự hoạt động mà không chịu giám sát hoặc đưa ra những hành động gây hại cho con người.

3. Đề xuất chiến lược quản trị và phát triển AI đồng hành có trách nhiệm

Để khai thác tối đa lợi ích và hạn chế những rủi ro đáng lo ngại, cần có các giải pháp chiến lược đồng bộ từ chính phủ, doanh nghiệp và xã hội:

Khung pháp lý và quy định bảo vệ quyền riêng tư

Cần xây dựng và thi hành nghiêm ngặt các luật bảo vệ dữ liệu cá nhân, đặc biệt những dữ liệu được thu thập, lưu trữ và xử lý bởi các AI đồng hành. Các quốc gia nên xây dựng những tiêu chuẩn rõ ràng về bảo mật, yêu cầu minh bạch trong việc xử lý dữ liệu. Người dùng có quyền biết, kiểm soát và quyết định cách dữ liệu cá nhân của mình được lưu trữ và khai thác.

Phổ cập kỹ năng số và giáo dục AI

Giáo dục kỹ năng sử dụng và hiểu AI cần trở thành một phần thiết yếu của chương trình giáo dục ở mọi cấp độ, từ phổ thông đến đại học và đào tạo nghề để giảm khoảng cách số giữa các tầng lớp xã hội.

Thiết kế AI có trách nhiệm và minh bạch

Các hãng công nghệ cần đầu tư vào việc xây dựng AI đáng tin cậy, minh bạch về cách ra quyết định và có khả năng giải thích được suy luận của mình. Qua đó, người dùng sẽ hiểu rõ lý do AI đưa ra đề xuất và ngăn ngừa việc tin tưởng mù quáng vào công nghệ này.

Chính sách hỗ trợ công nghệ cho nhóm yếu thế

Cần có bác biện pháp hỗ trợ tài chính, tiếp cận hạ tầng số và đào tạo kỹ thuật cho cộng đồng thu nhập thấp hoặc khu vực thiếu nguồn lực, để đảm bảo rằng lợi ích của AI không chỉ dành riêng cho nhóm nhỏ mà là tài sản chung của xã hội.

Sơn Vân

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/co-hoi-va-rui-ro-neu-moi-nguoi-deu-co-ban-dong-hanh-ai-244846.html