Có một vị tướng, nghệ sĩ nhiếp ảnh tài hoa…

4 giờ trướcBài gốc

Ở nước ta, người biết chụp ảnh nhiều không đếm xuể, còn được kết nạp là hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) chỉ có hơn 1.000 người. Trong số hội viên VAPA đồng thời là hội viên Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật quốc tế (FIAP) thì chỉ có chưa đến 200 người. Thiếu tướng, NSNA Vũ Ngọc Hoàng nằm trong số ít tay máy được công nhận là hội viên của hai hội nhiếp ảnh uy tín này. Ban đầu, chúng tôi tìm đến ông chỉ để lý giải cho thắc mắc “rất báo chí”: Làm thế nào một sĩ quan cấp tướng bận rộn, lại có thể vươn lên đạt đến đẳng cấp NSNA tầm cỡ? Sau nhiều lần trò chuyện, chúng tôi đã có được câu trả lời và cảm thấy xúc động khi biết thêm mục đích xuyên suốt ông đam mê nhiếp ảnh không phải để xây dựng danh tiếng cá nhân…

1. Niềm đam mê nhiếp ảnh đến với Thiếu tướng Vũ Ngọc Hoàng bắt đầu từ một công việc thường thấy của cán bộ chính trị trong Quân đội: Chụp ảnh hoạt động của bộ đội để phục vụ tuyên truyền, giáo dục.

Thiếu tướng, Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Ngọc Hoàng (đứng giữa) nhận giải C thể loại ảnh tại cuộc thi báo chí về Đảng quang vinh, Bác Hồ vĩ đại “Vững bước dưới cờ Đảng”, tháng 2-2026. Ảnh do nhân vật cung cấp

Cầm máy ảnh nhiều, ông mới nhận ra chụp ảnh không chỉ là việc ghi lại một khoảnh khắc, mà còn là cách nhìn, cách chọn, cách giữ lấy cái thần thái nhân vật, kể sâu sắc một câu chuyện bằng hình ảnh. Thế rồi, ông bắt đầu đi sâu hơn vào ảnh nghệ thuật lúc nào không hay. Ông tự học thêm kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm; tự làm mới mình, theo kịp sự thay đổi của công nghệ, từ thời máy phim sang thời máy số, từ việc bấm máy đến khâu xử lý hậu kỳ. Ông chủ động tự tìm tòi, nghiên cứu bằng nhiều nguồn tư liệu và gặp các tiền bối trong nghề để học hỏi kinh nghiệm.

Nhiếp ảnh là bộ môn nghệ thuật đòi hỏi đầu tư tốn kém, thời máy phim thì phải mua phim, in ảnh; thời máy số thì phải máy tính mạnh, công nghệ luôn thay đổi. Nhưng dù ở thời nào thì ông cũng luôn cố gắng để có phương tiện theo kịp xu thế thực hiện ước muốn của mình.

Sau khi đã nắm vững kỹ thuật nhiếp ảnh, cùng với vốn kiến thức, kinh nghiệm của mình ông trực tiếp soạn bài giảng, tận tình hướng dẫn đồng đội chụp ảnh. Thiếu tướng, NSNA Vũ Ngọc Hoàng chia sẻ: “Tôi vẫn nói với anh em, không phải cứ giơ máy ảnh hay điện thoại lên là có ảnh đẹp. Cùng một bối cảnh, cùng một chiếc máy ảnh hay điện thoại, nhưng người biết bố cục, ánh sáng, biết khoảnh khắc sẽ chụp ra những tấm hình rất khác”.

Theo thời gian, Thiếu tướng Vũ Ngọc Hoàng nhìn nhận về nhiếp ảnh cũng khác đi rất nhiều. Nếu trước kia là “thấy gì chụp đấy” để lấy tư liệu, rút kinh nghiệm; thì hiện nay, ông lại có cái nhìn khác “thấy đấy chụp gì?”. Với ông, điều quan trọng không còn nằm ở số lượng mà ở khoảnh khắc đắt nhất, giàu cảm xúc nhất. Chụp ít hơn, nhưng mỗi lần bấm máy là phải kể được những câu chuyện đủ giá trị để giữ lại.

Nhiếp ảnh Vũ Ngọc Hoàng có 38 năm công tác tại lực lượng Phòng không-Không quân và sáng tác nhiều tác phẩm nhiếp ảnh giá trị về bộ đội Phòng không-Không quân. Ảnh do nhân vật cung cấp

Từ trải nghiệm của bản thân, ông không đồng tình với ý kiến của một số cá nhân, cho rằng: Đời sống chiến sĩ thời bình không phải là đề tài để nhiếp ảnh nghệ thuật quan tâm. Mấy chục năm trong quân ngũ, chụp hàng vạn tấm ảnh về hoạt động của đơn vị, đồng chí, đồng đội, ông nhận ra thời chiến tranh hay thời hòa bình, hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ đều lấp lánh những phẩm chất “vàng mười”. Trong thời bình hôm nay, vẫn còn rất nhiều chất liệu để sáng tạo trong môi trường quân ngũ: Huấn luyện, diễn tập, sẵn sàng chiến đấu, diễu binh diễu hành, cứu hộ, cứu nạn, làm công tác dân vận giúp nhân dân... Điều quan trọng là các tay máy phải có con mắt tinh tế phát hiện vẻ đẹp đời lính và thể hiện thật ấn tượng.

Gắn bó với Quân chủng Phòng không - Không quân (PK-KQ), ông đã sáng tác nhiều tác phẩm công phu, để lại dấu ấn trong giới nhiếp ảnh, giành được nhiều giải thưởng uy tín. Ông thường tranh thủ ngày nghỉ hoặc trong các chuyến đi công tác, tham gia sự kiện, tính toán thời gian để có những bức ảnh ưng ý mà không ảnh hưởng tới công việc của mình. Có lần để chụp tên lửa rời bệ phóng trong diễn tập phòng không, ông bố trí cùng lúc hai máy ảnh để bắt trọn khoảnh khắc chỉ diễn ra trong vài giây. Máy phải chụp liên tục tốc độ cao, người chụp phải tính trước mọi tình huống vì cơ hội qua đi sẽ không lặp lại.

Chiếc máy ảnh của ông chưa bao giờ tách rời khỏi đời sống quân ngũ. Ông thích những bức ảnh có hoạt động, có con người, gắn với cuộc sống, có hơi thở tự nhiên hơn những khuôn hình quá nghi thức. Ngoài lực lượng PK-KQ, ông cũng có nhiều thời gian tiếp xúc, để có các bức ảnh về những người lính nơi biển đảo hay các quân binh chủng khác của ông cũng nhiều lần góp phần đưa hình ảnh Quân đội đến gần gũi hơn với công chúng. Ông gửi hình ảnh cho các đơn vị, cho các chương trình nghệ thuật hay triển lãm mà không quá nặng chuyện tên tuổi hay bản quyền. Điều quan trọng là những hình ảnh đẹp về Quân đội được lan tỏa để công chúng gần xa hiểu hơn, yêu hơn cuộc đời người chiến sĩ.

2. Một quân nhân phải tuân thủ “giờ nào việc nấy” nên thời gian dành cho đam mê, niềm vui nhiếp ảnh của Thiếu tướng Vũ Ngọc Hoàng thật ra không có nhiều. Ông thường tranh thủ ngày nghỉ cuối tuần, nghỉ phép để lên đường đi thực tế sáng tác. Nhiếp ảnh không nằm ở cảm hứng ngồi chờ, mà ở sự dịch chuyển và trải nghiệm.

Tác phẩm "Tự hào Không quân Việt Nam" đoạt Huy chương Vàng, Giải thưởng Nhiếp ảnh xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam năm 2025. Ảnh: VŨ NGỌC HOÀNG

Một trong những chuyến tác nghiệp đáng nhớ nhất là tại Sa Pa (Lào Cai) năm 2011. Gần một tuần rong ruổi dưới thời tiết không thuận lợi: Mây không về, nắng cũng không lên đúng lúc. Đang ở Y Tý, nghe tin Sa Pa có thể xuất hiện mây đẹp, ông lập tức đi xe máy quay về trong mưa phùn và giá rét. Khi lên đến núi Hàm Rồng đã xế chiều, các nhiếp ảnh gia đã bắt đầu xuống núi, còn ông lại đi lên. “Khi mọi người đã về hết, đúng lúc trời chạng vạng, mây bắt đầu tràn về Sa Pa. Tôi đã đặt máy sẵn từ trước và chụp được khoảnh khắc mây phủ xuống khi phố núi lên đèn. Bức ảnh thời đó khá lạ và tạo cảm giác khác biệt. Sau đó, tôi đặt tên cho bức ảnh là “Phố lên đèn”, gửi dự thi và cũng may mắn có giải. Đi chụp vùng cao vào mùa lạnh rất vất vả. Có lúc nhiệt độ xuống 0 độ, đeo găng thì bấm máy không thật tay, bỏ găng thì cầm máy ảnh lạnh như một khối đá. Rồi phải kiên trì chờ đợi xem mây có về không, có đúng thời điểm mình muốn không…”, Thiếu tướng Vũ Ngọc Hoàng nhớ lại.

Không phải lần nào đi “săn ảnh” cũng thành công bởi thông tin dự báo thời tiết không hoàn toàn chính xác. Đi đến đồi chè Long Cốc (Phú Thọ) không hề có mây, có sương, đến “biển vô cực” ở Hưng Yên vào hôm trời mù, không mây thì đành tay không đi về. Ông kể về thất bại cũng say sưa như chụp được bức ảnh đẹp, âu cũng là một phần của cuộc chơi nhiếp ảnh, mang lại niềm hứng thú không thể đo đếm.

3. Đã có hơn 40 năm trong quân ngũ, song ông không muốn đề cập nhiều đến bản thân mà chỉ muốn chia sẻ đôi điều cảm nghĩ.

Tác phẩm "Lung linh Hồ Gươm" (2024). Ảnh: VŨ NGỌC HOÀNG

Ông tốt nghiệp Học viện PK-KQ hệ chỉ huy, rồi sau đó chuyển loại cán bộ chính trị. Trong 38 năm gắn bó với lực lượng PK-KQ, ông trải qua nhiều cương vị từ cán bộ trung đội, đại đội, chính ủy Sư đoàn đến Phó chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Quân chủng PK-KQ. Từ năm 2023, ông giữ cương vị Ủy viên chuyên trách Ủy ban Kiểm tra Quân ủy Trung ương.

Trong câu chuyện về công tác Đảng, công tác chính trị (CTĐ, CTCT) trong Quân đội, ông nhắc nhiều đến sự gần gũi với bộ đội. Theo ông, người làm CTĐ, CTCT phải gần gũi tạo được niềm tin để cán bộ, chiến sĩ sẵn sàng chia sẻ tâm tư, anh em quý mến, tôn trọng hơn là nể sợ, từ đó mọi chỉ đạo mới đi vào thực chất, hiệu quả. Ông xem uy tín của người cán bộ không nằm ở chức vụ hay quyền hạn, mà ở tình cảm còn lại, nhất là sau khi rời cương vị công tác. Nhiều cấp dưới từng gắn bó với ông mấy chục năm trước, vẫn giữ liên lạc và thăm hỏi thân tình. Ông bảo nếu chỉ “thét ra lửa” khi đang ở đỉnh cao thì khi rời vị trí công tác anh em dễ thờ ơ vì không có tình cảm chân tình của người đồng chí, đồng đội.

Bộ ảnh "Hiên ngang giữa trùng khơi". Ảnh: VŨ NGỌC HOÀNG.

Về công việc chuyên môn, ông suy nghĩ rằng công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng luôn có vị trí đặc biệt quan trọng, là một trong những phương thức lãnh đạo chủ yếu, trực tiếp góp phần giữ vững nguyên tắc, kỷ cương, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng bộ Quân đội. Bảo đảm cho đường lối, chủ trương của Đảng, nghị quyết, chỉ thị của cấp trên, cấp mình được quán triệt, chấp hành triệt để. Góp phần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, vi phạm kỷ luật trong đội ngũ cán bộ, đảng viên. Phải coi trọng kiểm tra, giám sát ngay từ khi mới triển khai thực hiện; kịp thời chấn chỉnh, khắc phục những vi phạm mới phát sinh, không để vi phạm nhỏ tích tụ thành sai phạm lớn… Công việc chuyên môn đòi hỏi phải gương mẫu, trách nhiệm, thực hiện đúng nguyên tắc quy định, phải nghiên cứu sâu, tham mưu đúng, hiệu quả. Có thể công việc này đối với nhiều người là khô cứng, áp lực nhưng đối với ông luôn cảm nhận và tìm được niềm vui trong công việc của chính mình.

Nghe Thiếu tướng, NSNA Vũ Ngọc Hoàng sôi nổi kể chuyện nghề nghiệp và đam mê nhiếp ảnh, chúng tôi không chỉ cảm phục ông có thể cân bằng giữa sự nghiệp và đam mê chính đáng. Ông luôn tâm niệm phải hoàn thành xuất sắc chức trách nhiệm vụ được giao và cũng hết mình cho đam mê nhiếp ảnh. Đó đích thực là một tinh thần chiến sĩ- nghệ sĩ cao quý mặc dù ông luôn coi nhiếp ảnh chỉ là đam mê, không phải là sự nghiệp để theo đuổi.

Thiếu tướng, Nghệ sĩ nhiếp ảnh Vũ Ngọc Hoàng tâm huyết sáng tác nhiếp ảnh về Bộ đội Cụ Hồ. Ảnh do nhân vật cung cấp

Thiếu tướng, NSNA Vũ Ngọc Hoàng đã đạt một số giải thưởng nhiếp ảnh uy tín:

-Huy chương Vàng, Giải thưởng Nhiếp ảnh xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam năm 2025 với tác phẩm “Tự hào Không quân Việt Nam”. Huy chương Đồng, Giải thưởng Nhiếp ảnh xuất sắc của Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam năm 2012 với tác phẩm “Trường Sa Việt Nam”

-Huy chương Vàng cuộc thi “80 năm Quân đội anh hùng” năm 2024 với tác phẩm “Huấn luyện đổ bộ đường không”.

-Giải C cuộc thi “Chân dung người chiến sĩ” năm 2024 với tác phẩm “Những người lính thợ tài hoa”.

-Giải Nhất, Nhì, Ba Giải thưởng Văn học nghệ thuật đề tài Hải quân Nhân dân Việt Nam giai đoạn 2015-2020 và 2021-2025 với nhiều tác phẩm về Trường Sa.

-Huy chương Đồng cuộc thi “Đất nước ngàn hoa” năm 2025 với tác phẩm “Tự hào Không quân Việt Nam”.

- Huy chương Vàng Khu vực năm 2015 với tác phẩm “Sắc màu quê hương”

- Huy chương Vàng FIAP năm 2011 với tác phẩm “Hạnh phúc tuổi già”

Ngoài ra có nhiều tác phẩm được Huy chương, bằng danh dự, triển lãm tại các cuộc thi Quốc tế, trong nước.

HOÀNG HOÀNG - PHẠM THỨ - HÀ THANH

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/phong-su-dieu-tra/cuoc-thi-nhung-tam-guong-binh-di-ma-cao-quy-lan-thu-17/co-mot-vi-tuong-nghe-si-nhiep-anh-tai-hoa-1042247