Có nên để doanh nghiệp tự quyết giá xăng dầu?

5 giờ trướcBài gốc

Tại dự thảo Nghị định mới nhất về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp (DN) tự quyết định giá theo cơ chế thị trường. Đây là dự thảo Nghị định mới nhất, sau 3 năm cơ quan soạn thảo nghiên cứu và lấy ý kiến.

Nhiều mức giá, tăng lựa chọn

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Trưởng Phòng Quản lý kinh doanh xăng dầu và khí - Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cho biết Bộ Công Thương sẽ trình Chính phủ xem xét và ban hành nghị định này trong tháng 2, tạo khung pháp lý mới cho hoạt động kinh doanh xăng dầu.

Theo dự thảo, giá xăng dầu sẽ được điều hành sát hơn với cơ chế thị trường, trong đó DN được trao quyền tự quyết định giá bán dựa trên các yếu tố chi phí thực tế. Tuy nhiên, dự thảo cũng quy định giá bán lẻ tại các đại lý, đơn vị nhượng quyền hoặc DN mua xăng dầu từ nhiều nguồn không được phép cao hơn mức giá do DN đầu mối quy định. Điều này nhằm bảo đảm tính thống nhất và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng trên toàn hệ thống.

Ông Nguyễn Sinh Nhật Tân, Thứ trưởng Bộ Công Thương, cho hay quan điểm xây dựng nghị định là bảo đảm DN kinh doanh công bằng. Việc trao quyền điều hành giá cho DN gắn với bảo đảm hài hòa chi phí và khả năng cung ứng xăng dầu tại các vùng miền, đặc biệt là khu vực vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo. "Khi DN tự quyết định sẽ có giá cao, giá thấp nhưng phải tuân thủ diễn biến thị trường" - ông Tân lập luận.

Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, nhìn nhận việc cho phép DN được chọn sản phẩm để bán mà thị trường cần, giá cả ở các cửa hàng khác nhau khi được định giá sẽ giúp khách hàng có nhiều điều kiện lựa chọn cửa hàng giá tốt hơn nên không có gì phải lo lắng. Đặc biệt, xăng dầu là mặt hàng bình ổn, vì vậy Nhà nước sẽ có quyết định bình ổn giá trong điều kiện bất ổn, giá cả thế giới "leo thang".

Dù vậy, TS Giang Chấn Tây - chuyên gia kinh tế, chủ một DN bán lẻ xăng dầu tại đồng bằng sông Cửu Long - cho rằng trong bối cảnh thị trường xăng dầu Việt Nam tồn tại cấu trúc bất đối xứng quyền lực rất lớn - cụ thể là DN đầu mối nắm toàn bộ nguồn nhập khẩu, kho cảng, logistics, hệ thống phân phối và quyền định giá, còn DN bán lẻ phụ thuộc gần như tuyệt đối - thì việc trao toàn quyền định giá cho đầu mối không thực sự là thị trường hóa, mà đó là sự chuyển dịch từ cơ chế quản lý của Nhà nước sang một dạng độc quyền tư nhân có điều kiện.

Bộ Công Thương đề xuất giá bán lẻ xăng dầu tới đây sẽ do doanh nghiệp đầu mối quy định

Bảo đảm cạnh tranh thực chất

Ông Giang Chấn Tây cho hay có khá nhiều DN bán lẻ xăng dầu như công ty của ông lo lắng trước việc giao quyền tự quyết giá cho thương nhân đầu mối nhưng nếu không thiết lập được cơ chế bảo vệ DN bán lẻ.

Theo chuyên gia này, nguy cơ lớn nhất không nằm ở việc tăng giá bán lẻ, mà nằm ở cơ chế chiết khấu. DN đầu mối hoàn toàn có thể hạ chiết khấu xuống dưới điểm hòa vốn của bán lẻ, dẫn tới DN bán lẻ bán càng nhiều càng lỗ. Hệ quả tất yếu sau một thời gian là hàng loạt DN bán lẻ nhỏ và vừa có nguy cơ buộc phải bán lại hệ thống cho chính các DN đầu mối lớn.

Từ thực tế này, ông Giang Chấn Tây kiến nghị không để cùng một chủ thể vừa kiểm soát nguồn cung vừa phân phối vừa toàn quyền quyết định giá. Thay vào đó, cho phép DN bán lẻ được tự định giá một phần, chẳng hạn trong biên độ 4%-6% sau khi DN đầu mối xác định giá bán buôn. Cùng với đó, thiết lập cơ chế chống bán phá giá và bảo vệ cạnh tranh trong lĩnh vực xăng dầu, coi đây là một thị trường đặc biệt, không thể áp dụng tư duy thị trường tự do một cách máy móc.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng Trường Đại học Nguyễn Trãi (NTU), cho rằng vấn đề cốt lõi không nằm ở quyền tự quyết giá, mà ở khả năng bảo đảm cạnh tranh thực chất. Để cơ chế này vận hành hài hòa, trọng tâm cần được đặt vào việc hoàn thiện khung giám sát và thực thi.

Theo ông Huy, việc tăng cường minh bạch các yếu tố hình thành giá, nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật cạnh tranh, cũng như từng bước giảm bất cân xứng trong quan hệ giữa các khâu của chuỗi cung ứng sẽ giúp hạn chế rủi ro điều chỉnh giá thiếu cạnh tranh. "Trong môi trường như vậy, quyền lợi của DN nhỏ và hệ thống bán lẻ được bảo đảm thông qua các chuẩn mực hợp đồng rõ ràng, quyền tiếp cận nguồn cung ổn định và cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả" - ông Huy nói.

Vai trò của Nhà nước cần tập trung vào thiết kế "luật chơi", giám sát việc tuân thủ và can thiệp khi xuất hiện các dấu hiệu làm méo mó thị trường. "Chúng ta cũng có thể cân nhắc triển khai theo hướng thí điểm để DN quyết giá, đánh giá và hoàn thiện trước khi áp dụng trên diện rộng" - ông Huy góp ý.

Thay đổi cách quản lý Quỹ Bình ổn giá xăng dầu

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết theo dự thảo nghị định mới, tài khoản của Quỹ Bình ổn giá xăng dầu sẽ do Nhà nước quản lý nhưng không đưa vào ngân sách. Việc sử dụng quỹ sẽ được thực hiện trên cơ sở phương án bình ổn do Bộ Công Thương phối hợp với các bộ, ngành xây dựng, phù hợp với quy định của pháp luật về giá.

Theo đó, Thủ tướng Chính phủ là cơ quan phê duyệt phương án bình ổn, trong đó quy định cụ thể các tiêu chí, điều kiện và tỉ lệ sử dụng quỹ. Trường hợp cần thiết, Nhà nước có thể xem xét sử dụng ngân sách để xử lý các tình huống bất thường tác động đến nguồn cung và giá xăng dầu.

Bài và ảnh: LÊ THÚY

Nguồn NLĐ : https://nld.com.vn/co-nen-de-doanh-nghiep-tu-quyet-gia-xang-dau-196260131220446161.htm