Con đường lưu dấu thi nhân

2 giờ trướcBài gốc

Con đường đó giờ đây bị chìm lấp trong cái ồn ào tấp nập của chợ, có khi thành vành đai của chợ Đầm làm cho cái tên của nó như bị quên lãng: Đường Bến Chợ - một trong những con đường đã có từ rất lâu ở Nha Trang, được hình thành cùng mảnh đất Xương Huân (Nha Trang cũ). Ban đầu nó chỉ là con đường đất nhỏ chạy ven theo đầm Én (hay còn gọi Cù Đàm). Đây thực ra là cái phá nhỏ ăn thông với cửa sông Cái (Cù Huân), gần nơi sinh sống, làm việc của nhà bác học A.Yersin. Ông làm việc trong ngôi nhà trắng ở mỏm cồn nhìn ra cửa sông Cái, dân làng chài gọi là Lầu ông Tư. Người Pháp đặt tên con đường là Quai du Marché - nghĩa là Bến Chợ, vì sát ven đầm, nơi tàu bè buôn, dân bản địa xa gần từ biển vào, từ Thành (Diên Khánh) xuống tạo thành các bến đậu chở hàng hóa: Cá, lồ ô, gỗ, cỏ, dưa, mía, gốm, than, củi, chiếu… Đường Bến Chợ giao thương như một bến cảng, chợ nối với phố là đường Phan Bội Châu cho tới đường Phan Đình Phùng; giao nối với đường Hai Bà Trưng, Lê Lợi, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Thái Học (tên gọi mới sau này). Nơi đây là khu phố buôn bán sầm uất của người Hoa sang đây ngụ cư làm ăn nên rất tấp nập.

Đường Bến Chợ hôm nay.

Không chỉ vậy, đường Bến Chợ từ thập niên 40 của thế kỷ trước có những tòa nhà mang đậm kiến trúc Pháp, trong đó tiêu biểu là tòa nhà số 12. Năm 1937, nhà thơ Quách Tấn đã mua lại và sống cho đến tận sau này. Theo lời nhà thơ “Mùa cổ điển” Quách Tấn kể lại lúc sinh thời, ngôi nhà này là nơi lưu trú của nhiều chí sĩ yêu nước như: Phan Bội Châu, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng... khi ghé Nha Trang. Đặc biệt sau này, nhóm “Bàn Thành tứ hữu” gồm: Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên, Yến Lan và Quách Tấn lấy ngôi nhà thành địa chỉ thân quen để gặp gỡ, thăm nhau hay thư từ giao thiệp. Theo lời ông Quách Giao (con trai nhà thơ Quách Tấn) từng kể lại, khi có việc làm ổn định và ngôi nhà 12 Bến Chợ, nhà văn Quách Tấn thường xuyên gửi tiền ủng hộ nhà thơ Tản Đà thời điểm khó khăn. Sau ngày đất nước giải phóng, Chế Lan Viên, Yến Lan thường quay lại ngôi nhà 12 Bến Chợ thăm bạn xưa. Có lẽ đó là con đường duy nhất ở Nha Trang gắn liền với nhiều tên tuổi lớn của nền thi ca. Riêng với Quách Tấn, nhiều tác phẩm nổi tiếng của ông như: “Một tấm lòng”, “Mùa cổ điển”, “Xứ Trầm Hương”, “Non nước Bình Định”, “Nhà Tây Sơn”… đều được ông sáng tác ở ngôi nhà số 12 Bến Chợ.

Chợ Đầm xưa. Ảnh tư liệu

Trên đường Bến Chợ còn lưu giữ một di tích văn hóa nổi tiếng ghi dấu ấn thời mở đất lập làng của Nha Trang đó là đình làng Xương Huân ở số 10 Bến Chợ. Đây là ngôi đình làng cổ xưa thờ các tiền hiền, thần Nam Hải… dành cho toàn làng biển Xóm Cồn và cửa Cù Huân đến lễ tế vào dịp đầu tháng 3 âm lịch hằng năm.

Khi đầm nước Cù Đàm bị lấp đi để xây dựng thành chợ tròn thập niên 70 của thế kỷ trước thì đường Bến Chợ vẫn không thay đổi, nó vẫn là đường vành đai chợ buôn bán sầm uất kết nối chợ Đầm vuông (đường Bến Cá, Xương Huân), có lúc buôn bán cá thịt, có lúc bán đồ gia dụng.

Đường Bến Chợ xưa chạy ven đầm Cù. Ảnh tư liệu

Cảnh quan đường Bến Chợ xưa có nhiều hàng cây bàng cổ thụ, xà cừ, me…, theo thời gian chúng dần biến mất. Hiện nay, nơi đây là vựa tập kết bán hoa quả các nơi đổ về. Người ta trổ gian hàng, ki-ốt san sát nhau nên nhiều người đi đường hình như quên mất con đường một thời. Nhưng nếu ai đã từng biết về nó vẫn như nghe tiếng sóng nước bên đầm nước dạt dào vỗ vào bờ với những cánh én chao lượn khi mùa xuân tới bay ra sông, về biển cả. Ta nghe đâu đó tiếng thuyền khua trên mặt nước, ngồi trên đó là Chế Lan Viên, Yến Lan, Quách Tấn du xuân đọc thơ bên bờ lau lách bạt ngàn gió bay…

DƯƠNG TRANG HƯƠNG

Nguồn Khánh Hòa : http://www.baokhanhhoa.vn/van-hoa/nhung-goc-pho-nhung-con-duong/202605/con-duong-luudau-thi-nhan-c923fb2/