Cơn sốt đất hiếm bóp nghẹt chuỗi cung ứng công nghệ cao

2 giờ trướcBài gốc

Trung Quốc đang điều khiển cuộc chơi trên thị trường đất hiếm

Nguyên nhân không chỉ đến từ nhu cầu tăng vọt của ngành công nghiệp quốc phòng mà còn xuất phát từ những toan tính địa chính trị, cụ thể là lệnh siết chặt kiểm soát xuất khẩu mà Trung Quốc vừa áp đặt lên Nhật Bản.

Những kỷ lục giá và nỗi ám ảnh của ngành xe điện

Châu Âu đang là nơi cảm nhận rõ rệt nhất sức nóng từ cơn bão giá này. Theo dữ liệu từ công ty nghiên cứu thị trường Argus Media của Anh, giá Dysprosium đã chạm ngưỡng 960 USD cho mỗi kg. Trong khi đó, Terbium đang được giao dịch ở mức giá "trên trời" là 4.000 USD/kg. Điều đáng báo động là cả hai loại khoáng sản này, vốn là thành phần không thể thiếu để chế tạo nam châm vĩnh cửu cho động cơ xe điện (EV), đã duy trì mức đỉnh lịch sử này trong suốt hai tuần liên tiếp. Đây là mức giá cao chưa từng thấy kể từ khi dữ liệu bắt đầu được theo dõi vào năm 2015.

Không chỉ ngành xe điện "kêu cứu", lĩnh vực y tế và công nghệ cao cũng đang chịu chung số phận. Yttrium, vật liệu siêu dẫn đóng vai trò then chốt trong các thiết bị y tế và công nghệ đèn LED, đã chứng kiến mức tăng giá phi mã lên 425 USD vào thứ năm vừa qua, một bước nhảy vọt so với mức 260 USD hồi cuối tháng 12 năm ngoái. Tương tự, Gallium, kim loại tối quan trọng trong hệ thống radar, đầu dò tên lửa và các thiết bị quốc phòng khác cũng đã trao tay ở mức 1.600 USD, thiết lập kỷ lục mới kể từ đầu tháng 1.

Sự tăng giá này không đơn thuần là biến động thị trường thông thường. Nó phản ánh nỗi sợ hãi về sự đứt gãy chuỗi cung ứng. Dysprosium và Terbium giống như xương sống của các động cơ hiệu suất cao. Việc giá thành đầu vào tăng vọt đe dọa trực tiếp đến biên lợi nhuận của các nhà sản xuất xe điện, buộc họ phải đứng trước hai lựa chọn khó khăn: hoặc chấp nhận giảm lãi, hoặc chuyển gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng cuối cùng. Trong bối cảnh cuộc đua xe điện đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt về giá, đây thực sự là một đòn giáng mạnh vào tham vọng phổ cập hóa phương tiện xanh.

Bàn tay địa chính trị và cuộc chạy đua vũ trang ngầm

Đằng sau những con số nhảy múa trên bảng điện tử là một bàn cờ địa chính trị phức tạp. Cú hích mạnh nhất đẩy giá đất hiếm lên cao chính là tuyên bố của chính phủ Trung Quốc vào đầu tháng 1 về việc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu các mặt hàng "lưỡng dụng" (có thể dùng cho cả dân sự và quân sự) sang Nhật Bản.

Giới quan sát quốc tế nhận định đây là đòn trả đũa trực diện nhằm đáp trả những phát ngôn của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi hồi tháng 11 liên quan đến kịch bản khủng hoảng tại eo biển Đài Loan. Chính những phát ngôn đó khiến quan hệ hai nước vốn căng thẳng lại càng trở nên căng thẳng, đã kích hoạt chiến tranh lạnh trong lĩnh vực thương mại.

Trung Quốc, quốc gia nắm giữ phần lớn sản lượng đất hiếm toàn cầu, đã từng tạm hoãn các biện pháp hạn chế xuất khẩu vào mùa thu năm ngoái sau các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ. Động thái "nhượng bộ" đó đã giúp thị trường bình ổn phần nào vào cuối năm 2025.

Tuy nhiên, sự yên bình đó chỉ là khoảng lặng trước cơn bão. Lệnh cấm mới nhắm vào Nhật Bản đã kích hoạt tâm lý lo ngại. Một nguồn tin từ công ty thương mại chuyên biệt tiết lộ rằng nhiều doanh nghiệp đang ráo riết săn lùng nguồn hàng để tích trữ, tạo nên tình trạng khan hiếm giả tạo và đẩy giá lên cao hơn nữa.

Bên cạnh yếu tố Trung Quốc, sự gia tăng chi tiêu quốc phòng trên toàn cầu cũng là một động lực không thể bỏ qua. Maeve Flaherty, phóng viên cấp cao về đất hiếm tại Argus Media, phân tích rằng nhu cầu đối với Yttrium đang cực kỳ mạnh mẽ trong lĩnh vực quốc phòng và điện tử. Khi các quốc gia tăng cường trang bị khí tài quân sự hiện đại, từ tên lửa thông minh đến hệ thống radar tiên tiến, nhu cầu về các kim loại hiếm như Gallium và Yttrium trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Sự khan hiếm nguồn cung thực tế cộng hưởng với nhu cầu chiến lược đã tạo ra áp lực tăng giá không thể đảo ngược.

Nhìn về tương lai gần, bức tranh thị trường vẫn chưa có nhiều gam màu sáng. Yoshikiyo Shimamine, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Dai-ichi Life, nhận định rằng giá đất hiếm nhiều khả năng sẽ tiếp tục biến động ở mức cao trong thời gian tới.

Khi niềm tin giữa các cường quốc bị sứt mẻ và các khoáng sản trở thành vũ khí ngoại giao, sự ổn định của chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu sẽ còn bị thử thách nghiêm trọng. Các doanh nghiệp công nghệ giờ đây không chỉ phải giải bài toán về kỹ thuật, mà còn phải học cách sinh tồn trong một thế giới nơi nguyên liệu sản xuất phụ thuộc vào những cái gật đầu từ các chính trị gia.

Bùi Tú

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/con-sot-dat-hiem-bop-nghet-chuoi-cung-ung-cong-nghe-cao-245899.html