Cơn sốt vàng không đến từ đầu cơ mà là phản xạ sợ hãi

2 giờ trướcBài gốc

Vàng tăng tốc trong một thế giới phòng thủ

Theo các chuyên gia kinh tế - tài chính, việc giá vàng thế giới vượt mốc 5.000 USD/ounce vào cuối tháng 1/2026 diễn ra trong một nghịch lý: Kinh tế toàn cầu chưa rơi vào khủng hoảng, nhiều chỉ báo vẫn cho thấy Mỹ và các trung tâm lớn đang “hạ cánh mềm”. Chính sự lệch pha này khiến đợt tăng giá trở nên đáng lo ngại khi thị trường không phản ứng với dữ liệu đã có, mà phản ứng với nỗi sợ về những rủi ro đang tích tụ phía trước.

Ngày 26/1, giá vàng thế giới đã vượt mốc 5.000 USD/ounce. Ảnh minh họa

Theo các phân tích thị trường, vàng tăng hơn 12% chỉ trong ba tuần đầu năm - một tốc độ hiếm gặp ngay cả trong các chu kỳ tăng giá mạnh trước đây. Dòng tiền đổ vào vàng không xuất phát từ kỳ vọng lợi suất mà từ nhu cầu phòng vệ, khi các trụ cột tài chính truyền thống bị đặt dấu hỏi. Đồng USD suy yếu, thị trường trái phiếu biến động và căng thẳng địa chính trị kéo dài đã làm xói mòn vai trò của những “neo an toàn” quen thuộc, buộc nhà đầu tư tìm đến vàng như lựa chọn cuối cùng.

Các tổ chức tài chính lớn buộc phải điều chỉnh lại kịch bản. Goldman Sachs nâng mục tiêu giá vàng cuối năm lên 5.400 USD/ounce, trong khi Bank of America cho rằng vàng đang bước vào pha “tái định giá cấu trúc”, không loại trừ khả năng tiến tới vùng 6.000 USD/ounce nếu rủi ro chính sách kéo dài. Tuy nhiên, điểm chung trong các báo cáo này không nằm ở con số mà ở nhận định: “Vàng đang được mua vì sợ hãi, không phải vì kỳ vọng sinh lời”.

Ở góc nhìn thận trọng hơn, ông Ahmad Assiri, chiến lược gia tại Pepperstone Group cảnh báo, nguồn cung vàng vật chất hiện tại khó có thể hấp thụ các cú sốc chính trị và tài chính dồn dập, khiến các ngưỡng giá kỹ thuật trở nên mong manh. Nhận định này cho thấy, đà tăng hiện nay mang tính phòng vệ rõ nét hơn là đầu cơ có tính toán.

Điều cốt lõi, nhiều chuyên gia quốc tế cùng chỉ ra, không phải vàng trở nên hấp dẫn hơn mà là các tài sản khác trở nên kém an toàn hơn trong nhận thức của thị trường. Khi những nền tảng từng được coi là ổn định bị nghi ngờ, vàng lập tức được kích hoạt như công cụ bảo toàn giá trị, bất chấp việc giá đã ở vùng cao lịch sử.

Giá vàng trong nước cũng tăng phi mã trong ngày 26/1, dao động 176 - 177 triệu đồng/lượng.

Phản xạ sợ hãi đó nhanh chóng lan sang thị trường trong nước. Trong ngày 26/1, giá vàng miếng và vàng nhẫn tại Việt Nam đồng loạt lập đỉnh mới, tiến sát vùng 176 - 177 triệu đồng/lượng. Cầu tăng mạnh trong khi nguồn cung bán ra hạn chế cho thấy tâm lý găm giữ rõ rệt: Người đang nắm giữ vàng có xu hướng không bán, trong khi người chưa có vàng lo ngại bỏ lỡ “lá chắn” phòng vệ.

Đây không phải hành vi đầu cơ lướt sóng mà là tích trữ tài sản an toàn trong bối cảnh niềm tin bị thử thách. Chênh lệch giá vàng trong nước - thế giới, dù đã thu hẹp so với nhiều năm trước, vẫn phản ánh trạng thái căng thẳng tâm lý, đặc biệt khi khuôn khổ quản lý vàng đang bước vào giai đoạn chuyển đổi.

Ở góc độ chính sách, những diễn biến này được nhìn nhận như một tín hiệu cảnh báo. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhiều lần nhấn mạnh rằng, vàng tăng mạnh không phải là tín hiệu tích cực cho ổn định vĩ mô mà thường phản ánh sự suy giảm niềm tin vào tiền tệ. Nếu vàng trở thành nơi “neo giữ” niềm tin thay cho đồng tiền quốc gia, nguy cơ vàng hóa quay trở lại sẽ trực tiếp làm suy yếu hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ.

Quan điểm này tương đồng với cảnh báo của các định chế tài chính quốc tế. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho rằng, khi vàng tăng do bất ổn chính sách, điều đáng lo không phải là đỉnh giá, mà là sự dịch chuyển niềm tin khỏi tiền tệ và trái phiếu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thanh toán Quốc tế cũng cảnh báo, việc để các tài sản phòng vệ thay thế chức năng tiền tệ sẽ làm suy yếu cơ chế truyền dẫn chính sách và gia tăng rủi ro hệ thống.

Lập sàn giao dịch vàng để giữ kỷ luật tiền tệ

Chính trong bối cảnh đó, câu hỏi chính sách đặt ra không phải là giá vàng cao hay thấp mà là quản trị phản xạ sợ hãi của thị trường như thế nào để không làm xói mòn kỷ luật tiền tệ.

Dù vàng tăng giá, người dân vẫn xếp hàng chờ mua vàng.

Việc nghiên cứu lập sàn giao dịch vàng quốc gia, cùng với quyết định chấm dứt cơ chế độc quyền sản xuất vàng miếng theo Nghị định 232/2025/NĐ-CP vì thế không thể được nhìn nhận như những điều chỉnh kỹ thuật đơn lẻ mà là một chuỗi quyết sách mang tính chiến lược đối với ổn định vĩ mô.

Đáng chú ý, trong thời điểm thị trường xuất hiện dấu hiệu găm giữ và “khan hiếm tâm lý”, Công điện số 06/CĐ-TTg ngày 24/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ thành lập sàn giao dịch vàng quốc gia đã phát đi một thông điệp điều hành rõ ràng. Đây không phải phản ứng chạy theo diễn biến giá mà là động thái đi trước để định hình kỳ vọng, khẳng định quan điểm nhất quán: Thị trường vàng phải được đưa vào khuôn khổ minh bạch, có tổ chức và chịu kỷ luật tiền tệ, thay vì để vận hành theo tâm lý đám đông.

Lịch sử hơn 50 năm điều tiết thị trường vàng ở Việt Nam cho thấy một bài học xuyên suốt: Mỗi khi vàng vượt khỏi vai trò tài sản và chen chân vào hệ thống tiền tệ, hệ quả không chỉ là biến động giá mà là sự suy yếu của quyền lực điều hành. Trước năm 2011, vàng từng được huy động, cho vay và giao dịch như một dạng tiền song song, khiến chính sách tiền tệ mất hiệu lực từng phần và tỷ giá chịu áp lực thường trực.

Nghị định 24/2012/NĐ-CP ra đời để khôi phục trật tự tiền tệ, chấm dứt vàng hóa và củng cố vai trò của tiền đồng. Thực tiễn cho thấy, chính sách này đã hoàn thành “sứ mệnh lịch sử” khi góp phần quan trọng vào ổn định vĩ mô trong hơn một thập kỷ. Vì vậy, mọi cải cách hiện nay, bao gồm lập sàn giao dịch vàng chỉ có thể coi là tiến bộ nếu không đảo ngược thành quả cốt lõi đó.

Nhiều chuyên gia cho rằng, đã đến lúc lập sàn vàng để giữ kỷ luật tiền tệ. Ảnh minh họa

Về nguyên tắc, sàn giao dịch vàng được kỳ vọng minh bạch hóa giá, tập trung thanh khoản và đưa hoạt động mua bán vàng vào khuôn khổ giám sát. Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất không nằm ở việc có hay không sàn vàng mà ở thiết kế thể chế của sàn. Nếu sàn cho phép đòn bẩy, thanh toán chéo hoặc biến tướng tín dụng hóa vàng, nguy cơ tái vàng hóa sẽ xuất hiện dưới hình thức mới - tinh vi hơn, nhưng không kém phần nguy hiểm.

Cảnh báo này trùng khớp với quan điểm của các định chế tài chính quốc tế. Fed, IMF và BIS đều cho rằng, khi vàng tăng vì bất ổn chính sách, điều đáng lo không phải là đỉnh giá mà là sự xói mòn niềm tin vào tiền tệ và hiệu lực điều hành của ngân hàng trung ương.

Quan điểm này cũng được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhấn mạnh tại các báo cáo và tham luận trình Đại hội Đảng: Giá vàng cao hay thấp không phải thước đo thành công của điều hành kinh tế; thước đo thực sự là mức độ tin cậy của tiền đồng và kỷ luật chính sách.

Mua - bán vàng tại của hàng vàng Mi Hồng, TP Hồ Chí Minh.

Trong bối cảnh đó, việc Chính phủ thúc đẩy nhanh tiến trình lập sàn giao dịch vàng mang ý nghĩa như một “điểm neo chính sách”, khẳng định rằng mọi cải cách thị trường vàng, dù theo hướng mở, đều phải phục vụ mục tiêu cao nhất là giữ vững kỷ luật tiền tệ và vai trò của đồng tiền quốc gia. Lập sàn giao dịch vàng không nhằm chạy theo cơn sốt toàn cầu hay thỏa mãn nhu cầu tích trữ, mà để đặt thị trường vàng vào khuôn khổ kỷ luật cao hơn, nơi Nhà nước chủ động điều tiết kỳ vọng và kiểm soát rủi ro.

Trong một thế giới mà “hầm trú ẩn” ngày càng chật chội, giữ kỷ luật tiền tệ không phải là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn và lập sàn giao dịch vàng, nếu được làm đúng cách, chính là công cụ để bảo vệ kỷ luật đó.

Bài và ảnh: Hải Yên/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/kinh-te/con-sot-vang-khong-den-tu-dau-co-ma-la-phan-xa-so-hai-20260126141037539.htm