'Cơn thịnh nộ' của ông Trump vấp phải sự kiêu ngạo

4 giờ trướcBài gốc

Chiến dịch Cơn thịnh nộ Dữ dội là một trong những chiến dịch không kích quy mô lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Các quan chức cấp cao của Mỹ nhiều lần ca ngợi đây là đòn giáng mạnh vào lực lượng vũ trang Iran.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth cho rằng chưa từng có một quân đội hiện đại nào “bị phá hủy và mất khả năng chiến đấu nhanh chóng như vậy”.

Tuy nhiên, Iran chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn về mặt quân sự. Thậm chí, những quả tên lửa tầm xa nhằm vào căn cứ chung của Mỹ và Anh trên đảo Diego Garcia, hay hai quả tên lửa lọt lưới phòng không của Israel đánh trúng hai thành phố Arad và Dimona, cho thấy Iran vẫn đang tiến hành các đòn đáp trả có tính chính xác và hiệu quả cao.

Trước lằn ranh của một cuộc chiến toàn diện, ông Trump đã chủ động tạo ra một 'khoảng lặng chiến lược', mở ra dư địa để các bên tính toán lại cái giá của sự leo thang.

Trực diện và phi đối xứng

Lập trường cứng rắn của Iran đang tái hiện một nghịch lý địa chính trị quen thuộc của Mỹ tại Trung Đông: Khởi đầu bằng những đòn phủ đầu sấm sét nhưng kết thúc trong sự sa lầy.

Giá dầu toàn cầu biến động mạnh kể từ khi hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị tê liệt.

Lá cờ Iran phủ lên một tòa nhà bị hư hại sau không kích ở Tehran. Ảnh: New York Times.

Bất chấp sức mạnh quân sự áp đảo của Mỹ và Israel, cũng như việc nhiều lãnh đạo cấp cao của Iran đã bị tiêu diệt, chính quyền Tehran vẫn tồn tại, vẫn ra đòn đáp trả phi đối xứng gây điêu đứng.

Giới phân tích đặt câu hỏi: Liệu những kỳ vọng của Mỹ về “Trung Đông mới” có đi vào vết xe đổ của các cuộc chiến trước? Lịch sử cho thấy, kết quả trong thực tế xét về dài hạn của các chiến dịch này thường không lạc quan như dự báo ban đầu của Mỹ.

Bà Caitlin Talmadge, chuyên gia an ninh Vùng Vịnh tại Viện Công nghệ Massachusetts, nhận định Mỹ thường đánh giá quá cao khả năng đạt được mục tiêu chính trị bằng sức mạnh quân sự, đồng thời lại đánh giá thấp hệ lụy về lâu dài.

“Không quân là công cụ ưa thích của Mỹ, nhưng lịch sử thế giới không ủng hộ kỳ vọng rằng không quân có thể mang lại những thay đổi lớn về chính trị”, bà Talmadge nói.

Giờ ông Trump đang đứng trước lựa chọn khó khăn nhất trong cuộc chiến tại Iran: Có đưa quân đổ bộ lên bờ không? Đây là kịch bản đầy rủi ro khiến ông Trump và nước Mỹ lo ngại nhiều nhất.

Dù ông Trump và các quan chức Mỹ khẳng định không quân Iran đã gần như bị xóa sổ, còn hải quân đã bị đánh bại, nhưng các chuyên gia lưu ý Iran chưa bao giờ có ý định đối đầu trực diện với Mỹ và Israel theo cách chiến đấu truyền thống.

Thay vào đó, Iran sẽ dựa vào chiến tranh phi đối xứng nhằm kéo dài xung đột, khiến chi phí tài trợ chiến tranh gia tăng, làm suy giảm ý chí của đối phương.

Tại vùng Vịnh, hải quân trực thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thường ưu tiên sử dụng tàu nhỏ để rải thủy lôi, xuồng cao tốc để tấn công chớp nhoáng. Trên bộ, Iran phân tán lực lượng để tránh khả năng bị tiêu diệt cùng lúc.

Iran liên tục thực hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV nhằm vào căn cứ quân sự, hạ tầng dầu khí và sân bay tại nhiều nước trong khu vực, kể cả những nước không tham chiến, nhằm mở rộng phạm vi ảnh hưởng của xung đột.

Theo chuyên gia quân sự người Mỹ Afshon Ostovar, mục tiêu của Iran là “mở rộng mức độ tổn thất của cuộc chiến tới càng nhiều quốc gia càng tốt”, để không bên nào có thể thoải mái đứng yên ngoài xung đột.

Hiện tại, chính quyền Iran coi việc bộ máy chính quyền vẫn còn tồn tại chính là chiến thắng. Ngay từ đầu cuộc chiến, Iran đã tuyên bố họ sẵn sàng cho một cuộc chiến kéo dài, đồng thời tin rằng thời gian sẽ là yếu tố lợi thế cho Iran.

Bài học lịch sử tại Trung Đông

Lịch sử cho thấy các cuộc chiến nhằm “tái định hình Trung Đông” thường dẫn đến hệ quả khó lường.

Năm 1982, khi Israel đưa quân tiến vào Lebanon, Bộ trưởng Quốc phòng Israel khi đó, ông Ariel Sharon, từng dự đoán rằng việc đánh bật Tổ chức Giải phóng Palestine sẽ chấm dứt bạo lực và giao tranh. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, lực lượng Hezbollah nổi lên và tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn.

Trong bối cảnh cuộc xung đột diễn ra ở Iran hiện nay, Israel một lần nữa lại đưa quân quay trở lại Lebanon. Như vậy, kể từ năm 1982 đến nay, căng thẳng giữa Israel và lực lượng Hezbollah tại Lebanon lúc lắng xuống, khi bùng phát trở lại, nhưng chưa bao giờ thực sự chấm dứt.

Các binh sĩ Không quân Mỹ nạp bom lên máy bay ném bom B-1 tại căn cứ không quân ở Anh trong tuần này. Ảnh: Reuters.

Năm 2003, cuộc chiến của Mỹ tại Iraq cũng tạo ra hậu quả đẫm máu và khó lường. Gần 4.500 binh sĩ Mỹ cùng với hàng chục nghìn dân thường Iraq đã thiệt mạng trong cuộc xung đột tại Iraq.

Cuộc chiến tại Iraq đã dẫn đến sự trỗi dậy của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS), lực lượng này cho đến giờ vẫn còn gây bất ổn cho Trung Đông. Cũng chính cuộc chiến này thúc đẩy Iran xây dựng liên minh với các lực lượng vũ trang trong khu vực. Cho tới giờ, người Mỹ vẫn ám ảnh về cuộc chiến tại Iraq, xem đây là cuộc chiến thất bại không thể quên.

Một số nhà bình luận cho rằng việc thiếu chiến lược rõ ràng trong xung đột tại Iran hiện nay có thể khiến Mỹ và Israel lặp lại những sai lầm cũ.

Cựu sĩ quan tình báo người Israel, ông Michael Milstein, phân tích: “Hiện tại, viễn cảnh lạc quan đã bắt đầu được vẽ ra: Hezbollah gần như đã bị tiêu diệt, mối đe dọa từ Iran sắp bị loại bỏ, Hamas rồi sẽ tan rã, thế giới Ả Rập chuẩn bị hình thành liên minh chiến lược mới với Israel”.

Dù vậy, ông Milstein cho rằng đây là kịch bản “ảo tưởng”. Nhiều bất ổn ở Trung Đông đã tồn tại âm ỉ suốt hàng thập kỷ không thể giải quyết triệt để.

Bài học từ lịch sử cho thấy rằng cả Israel và Mỹ đều từng tiến hành những chiến dịch quân sự rầm rộ tại Trung Đông, nhưng xét về lâu dài, kết quả đạt được rất hạn chế. Đánh nhanh, phủ đầu mạnh không phải lúc nào cũng giúp thắng nhanh.

Bài học về sự tự tin thái quá

Theo giáo sư chuyên ngành chính trị quốc tế Monica Duffy Toft, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược thuộc Đại học Tufts (Mỹ), càng đánh giá quá cao năng lực của mình, xem nhẹ đối thủ và bỏ qua yếu tố bất định, Mỹ càng dễ đối mặt với thất bại trong chiến sự tại Iran.

Theo bà Toft, các cuộc chiến không thất bại bắt đầu từ cục diện trên chiến trường, mà bắt đầu từ tâm lý của người dẫn dắt cuộc chiến.

Tổng thống Trump tại Nhà Trắng. Ảnh: New York Times.

Việc chính quyền ông Trump bộc lộ những tính toán sai về Iran không phải là điều bất thường. Bà Toft là học giả nghiên cứu lâu năm về an ninh quốc tế và chính sách đối ngoại của Mỹ.

Theo bà Toft, vấn đề sâu xa của Mỹ trong chiến sự tại Iran hiện nay đến từ sự tự tin thái quá của Mỹ sau những thành công gần đây.

Ban đầu, khi bàn về xung đột tại Iran, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright từng bác bỏ lo ngại về nguy cơ gián đoạn thị trường dầu mỏ. Ông viện dẫn việc giá dầu hầu như không biến động trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran hồi tháng 6/2025. Nhiều quan chức cấp cao khác cũng đồng tình.

Nhưng thực tế cho thấy thế giới đang trải qua cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất kể từ thập niên 1970.

Cuộc can thiệp quân sự nhanh chóng của Mỹ tại Venezuela hồi tháng 1 cũng khiến chính quyền ông Trump tin vào hiệu quả của việc sử dụng sức ép quân sự. Nhưng những chiến thắng trong quá khứ lại là người thầy nguy hiểm, làm tăng “chỉ số kiêu ngạo” đúng lúc người ta đang cần khiêm tốn.

Kết quả đạt được nhanh chóng tại Venezuela đã khiến ông Trump tưởng rằng đối thủ tiếp theo cũng dễ đối phó như đối thủ trước. Khi mới bắt đầu chiến sự tại Iran, ông Trump cũng hay nhắc về Venezuela, nhưng giờ thì ông đã thôi, không nhắc nhiều nữa.

Những nhận thức sai lầm trong chính trị quốc tế thường có tính quy luật. Các nhà lãnh đạo thường rơi vào cái bẫy “suy bụng ta ra bụng người”, họ áp logic tư duy của mình lên đối thủ, tự tạo ra thiên kiến sai lầm.

Trước khi động binh tại Iran, Mỹ đã đánh giá quá cao về sức mạnh không quân, cho rằng Iran sẽ trở tay không kịp, không còn khả năng chống đỡ để tung ra những đòn đáp trả nguy hiểm. Những lúng túng của Mỹ ở Iran hiện nay chính vì chỉ số kiêu ngạo tăng cao trong quá trình xây dựng chiến lược.

Iran liên tục phóng tên lửa vào Israel Cả Israel và Iran đều tuyên bố thực hiện các đợt tấn công mới nhằm vào lãnh thổ của nhau trong ngày 20/3. Trong khi tiếng nổ liên tục vang lên ở Tehran - thủ đô của Iran, miền bBIsrael cũng rung chuyển và đảo lộn.

An Hòa

Nguồn Znews : https://znews.vn/con-thinh-no-cua-ong-trump-vap-phai-su-kieu-ngao-post1636753.html