Minh họa: BH
Ngôi nhà vẫn yên đó. Không cao, không rộng nhưng vững chãi như chính người đàn ông đã dựng nên nó. Mái ngói rêu phong sẫm lại sau bao mùa mưa nắng. Những thanh gỗ xoan sẫm màu, cũ kỹ nhưng không hề xiêu vẹo, mà trông rất cổ kính, tôn nghiêm. Trước sân nhà, ba tôi vẫn trồng vài luống hoa vạn thọ như ngày nào. Cái thói quen cố hữu ấy được ba duy trì từ khi tôi còn nhỏ. Ba trồng không phải vì kinh tế mà để làm đẹp ngày Tết cổ truyền. Và đặc biệt hơn, là vì mẹ tôi lúc sinh thời rất yêu hoa vạn thọ. Nhưng năm nay, có vẻ thời tiết cực đoan nên chỉ mới 20 Chạp thôi mà hoa nở đầy vườn. Tôi đưa tay mân mê từng búp hoa to, tròn, thơm ngọt mà lòng nặng trĩu bâng quơ...
Không để những suy tư lấn án tâm trí mình, tôi bước nhanh vào nhà, chưa kịp gõ cửa thì ba đã bước ra. Ba già đi nhiều hơn tôi tưởng, người gầy rạc, tóc bạc trắng, da đồi mồi, đôi mắt chằng chịt vết chân chim hằn in rõ. Nhưng dáng ba vẫn rắn rỏi, bước chân vẫn chắc chắn, đôi tay chai sần mạnh mẽ biết dường nào. Ba nhìn tôi như nhìn một giấc mơ vừa trở về. Đôi mắt già nua mở to, giọng run run thốt ra một câu gọn lỏn nhưng bừng lên sức sống: “Về rồi hả con?”. Tôi cúi đầu, không dám nhìn thẳng. Bao nhiêu lời định nói bỗng tan biến. Những câu xin lỗi chuẩn bị sẵn trở nên vụng về và thừa thãi. Ba đưa tay ôm lấy vai tôi. Bàn tay gầy guộc nhưng ấm áp lắm. Tôi chợt nhận ra, suốt bao năm, có lẽ ba vẫn đứng ở đây, chờ khoảnh khắc này. Vậy đó mà hai cha con ôm chầm nhau khóc. Ba không hỏi tôi đi đâu, làm gì, sao không về thăm ba, nhưng trong tâm trí tôi luôn ám ảnh về hành trình ấy.
Ngày đó, không phải vì khát vọng lớn lao mà tôi rời xa làng quê nhỏ. Tôi đi vì nợ nần. Mẹ tôi bị tai biến, nằm liệt giường suốt nhiều năm liền. Nhà nghèo, ngoài ngôi nhà gỗ từ đôi tay thợ mộc ba xây lên thì chẳng còn tài sản gì. Từng đồng thuốc thang, từng lần nhập viện, từng bữa cháo trắng đều phải đổi bằng tiền vay mượn khắp nơi. Ba tôi gầy đi theo từng cơn bệnh của mẹ. Tôi lao vào làm ăn, mong thoát nợ, nhưng càng làm càng lún. Nợ chồng nợ. Hàng trăm triệu đồng tiền nợ như hòn đá đè nặng lên ngực, lên vai tôi. Mẹ mất trong vòng tay tôi vào một đêm mưa phùn. Ngay khi chôn cất xong, tôi chỉ kịp đốt một nén nhang cho mẹ rồi vội trốn đi trong đêm. Không phải tôi hèn nhát mà vị sợ liên lụy đến ba, đến căn nhà duy nhất để ba dưỡng già.
Những năm tháng tha phương, không người thân, không cha già bên cạnh, mọi thứ tôi đều phải bắt đầu lại. Tôi lao vào làm việc, sống tiết kiệm, tránh xa mọi cuộc vui không đáng có chỉ để tích cóp gửi tiền về trả nợ. Mỗi cái tết, nằm trong căn gác trọ, tôi nhớ nhà, nhớ ba và cả người mẹ đã qua đời. Nhớ luống vạn thọ bung hoa thơm ngào ngạt và gốc mai to đầy nụ đứng nép bên hiên nhà. Rồi tôi lại nghĩ đến bữa cơm đạm bạc có 3 người. Nghĩ đến tiếng ho khan của mẹ mỗi tối, tiếng chổi tre quét sân xào xạc của ba lúc sáng tinh mơ... Đó chẳng những là ký ức mà còn là động lực để tôi mạnh mẽ hơn, làm việc nhiều hơn. Nhờ trời thương không bệnh tật, việc làm ổn định, cuối cùng rồi tôi cũng trả gần hết số nợ bên ngoài. Nhưng nợ đâu chỉ tính bằng tiền. Có những món nợ, càng kéo dài càng không thể nào trả nổi: đó là nợ đấng sinh thành.
Bữa cơm tối trong ngày về quê ăn tết cùng ba cũng giản dị như năm nào. Nhưng chao ôi, ngon và đậm đà đến lạ. Cũng chỉ là rau, củ quanh vườn nhưng không khác sơn hào hải vị. Ba gắp cho tôi từng miếng, vừa ăn vừa nhìn tôi như sợ tôi biến mất vào không gian. Khi tôi kể về những năm tháng long đong, về những đêm không ngủ vì lo nợ, ba chỉ im lặng nghe. Không trách móc. Không thở dài. Sự im lặng ấy khiến tôi đau đớn hơn bất kỳ lời chỉ trích nào.
Đêm xuống, gió thổi nhẹ qua hàng vạn thọ đung đưa trước nhà, thoảng qua một mùi hương thật dễ chịu, thư thái: hương của Tết cổ truyền, của đoàn viên và sự thanh thản. Ba ngồi trước hiên, nhấp vài ly “trà quạu”, mắt đăm chiêu nhìn vào khoảng không vô định như đang hồi tưởng về ký ức. Tôi ngồi cạnh đó, nghe tiếng côn trùng rả rích, nghe thời gian trôi chậm lại và cả tiếng lòng của ba. Bất chợt, ba quay sang tôi, giọng nghẹn ngào: “Ở nhà với ba đi con! Ba già rồi, không còn sống được bao lâu nữa đâu! Có con, nhà này mới có tết!”. Lần đầu tiên sau bao năm, tôi hiểu rằng, điều ba mong mỏi chưa bao giờ là tiền bạc hay thành công. Ba chỉ cần tôi ở đây, trong ngôi nhà gỗ mái ngói này, giữa khóm vạn thọ và những buổi chiều bình yên.
Ngoài kia, tết đang đến rất gần. Tôi cảm nhận được mùi tết qua tiếng xe cộ nhộn nhịp, ánh đèn cao áp nhiều màu, hương trầm thoảng trong gió, tiếng chuông chùa đâu đây vọng lại và cả niềm vui sướng của những người công nhân đang về quê trong chuyến xe đêm. Trong đêm lạnh buốt, lòng tôi bừng lên ngọn lửa ấp áp: ngọn lửa của tình phụ tử thiêng liêng. Nhỏ thôi, mong manh thôi, nhưng đủ sưởi ấm một người cha già, và đủ để tôi bắt đầu trả món nợ lớn nhất đời mình: món nợ làm con.
Tản văn của ĐẶNG TRUNG THÀNH (CTV)