Mới đây, Cục Cảnh sát giao thông (CSGT) có văn bản đề nghị Cục Đường bộ phối hợp các đơn vị liên quan khảo sát, đánh giá mức độ an toàn và tình trạng giao thông trên các tuyến đường miền núi để sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành.
Trước mắt, Cục CSGT đề xuất cấm ô tô khách giường nằm hai tầng hoạt động trên các tuyến đường cấp III và cấp IV miền núi.
Nguy cơ tai nạn cao trên đường hẹp, đèo dốc
Theo quy định hiện hành, xe khách giường nằm hai tầng chỉ cấm hoạt động trên các tuyến đường miền núi cấp V và cấp VI. Đây là các tuyến đường có quy mô nhỏ, mỗi chiều một làn, bề rộng mặt đường tối thiểu 3,5 m, tốc độ thiết kế từ 20-30 km/h.
Nếu vi phạm, cá nhân điều khiển phương tiện sẽ bị phạt từ 3-5 triệu đồng, tổ chức vi phạm bị phạt từ 6-10 triệu đồng.
Tuy nhiên, hiện chưa có quy định cấm xe giường nằm hai tầng hoạt động trên đường cấp III và cấp IV miền núi. Trong khi đó, đây là các tuyến đường liên huyện, liên xã, đường nội bộ, nông thôn, mặt đường chỉ rộng từ 7-11 m, nhiều đoạn đèo dốc, bán kính cong nhỏ.
Cục CSGT cho rằng việc cho phép xe giường nằm hai tầng lưu thông trên các tuyến đường này tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông rất lớn.
Xe giường nằm vốn là xe buýt được hoán cải thành xe hai tầng. Ảnh minh họa: V.LONG
Thực tế cho thấy xe giường nằm hai tầng có trọng tâm cao hơn xe ghế ngồi. Khi di chuyển qua các đoạn đường đèo dốc, khúc cua gấp, nguy cơ mất ổn định và lật xe cao hơn nhiều so với các loại phương tiện khác.
Theo số liệu thống kê của Cục CSGT, từ ngày 15-12-2019 đến 14-12-2025, cả nước xảy ra 352 vụ tai nạn giao thông liên quan đến xe khách giường nằm. Các vụ tai nạn này làm chết 241 người, làm bị thương 270 người.
Đáng chú ý, trong 6 vụ tai nạn gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, làm chết 34 người, bị thương 66 người, có tới 4 vụ xảy ra trên các tuyến đường miền núi. Một số vụ tai nạn điển hình như vụ tai nạn tại Km 151 Quốc lộ 2 đoạn Hà Giang vào tháng 3-2024 làm 6 người chết. Hay vụ tai nạn trên Quốc lộ 14C, đoạn đèo Ngọc Viên (Kon Tum) khiến 6 người tử vong.
Gần đây nhất là vụ lật xe khách giường nằm tại Km 225+150 Quốc lộ 6, rạng sáng 17-1, làm 4 người chết tại chỗ.
Từ thực tế trên, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà về rà soát các dự thảo nghị định trong lĩnh vực đường bộ, Cục CSGT kiến nghị nghiên cứu, đánh giá lại độ an toàn của loại phương tiện này.
Trước mắt, cơ quan này đề xuất cấm xe khách giường nằm hai tầng hoạt động trên các tuyến đường cấp III và cấp IV miền núi.
Đồng thời, Cục CSGT đề nghị Cục Đăng kiểm nghiên cứu, đánh giá mức độ an toàn của xe giường nằm, kể cả xe một tầng và hai tầng, khi hoạt động trên các tuyến đường cấp III đến cấp VI miền núi. Trên cơ sở đó, sửa đổi các quy định theo hướng không cho phép loại phương tiện này hoạt động trên các tuyến đường không bảo đảm an toàn.
Theo Cục CSGT, hiện nay hầu hết các nước phát triển trên thế giới đã cấm xe khách giường nằm chở khách đường dài.
Lấy ý kiến địa phương, đánh giá tác động
Liên quan đến đề xuất trên, Cục Đường bộ cho biết đã lấy ý kiến các Sở Xây dựng trên toàn quốc. Tính đến ngày 20-1, mới có 8 địa phương gửi văn bản góp ý, gồm Lâm Đồng, Lào Cai, Sơn La, Tây Ninh, Tuyên Quang, TP.HCM, Ninh Bình và Hưng Yên. Các địa phương còn lại chưa có ý kiến.
Để làm rõ hơn đề xuất, Cục Đường bộ đề nghị các địa phương đánh giá kỹ các yếu tố tác động nếu bổ sung quy định cấm xe giường nằm hai tầng hoạt động trên đường cấp III, cấp IV miền núi.
Vụ tai nạn xe khách giường nằm hai tầng vừa xảy ra trên tuyến Quốc lộ 6. Ảnh: V.LONG
Trong đó, cần đánh giá mức độ ảnh hưởng đến doanh nghiệp vận tải, người lao động như lái xe, nhân viên phục vụ, cũng như người dân có nhu cầu đi lại.
Ngoài ra, Cục Đường bộ cũng đề nghị nghiên cứu bổ sung các giải pháp quản lý khác. Bao gồm tổ chức lại giao thông, quy định khung giờ hoạt động, bổ sung biển báo hạn chế tốc độ tối đa. Cùng với đó là yêu cầu tăng thâm niên lái xe, tăng cường kiểm tra điều kiện kinh doanh của doanh nghiệp, kiểm tra phương tiện trước và trong quá trình vận chuyển.
Sau khi tổng hợp ý kiến, Cục Đường bộ sẽ tham mưu cấp có thẩm quyền sửa đổi các nghị định trong lĩnh vực đường bộ, cụ thể là Nghị định 158/2024 và Nghị định 165/2024.
Chuyên gia đề xuất hạn chế, tiến tới loại bỏ
Theo TS Nguyễn Xuân Thủy, chuyên gia giao thông, về bản chất xe khách giường nằm được hoán cải từ xe buýt. Quá trình hoán cải thêm tầng 2 khiến phương tiện mất cân bằng, dễ tạo mô men lật. Khi chạy với tốc độ cao, đặc biệt trên đường đèo dốc, nguy cơ tai nạn rất lớn.
Tuy nhiên, theo ông Thủy, hiện nay xe giường nằm vẫn đang đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Nguyên nhân là do hệ thống đường sắt và đường thủy còn hạn chế, trong khi giá vé máy bay cao. Với các cự ly từ 200-400 km, người dân vẫn chủ yếu lựa chọn xe giường nằm.
Hiện xe giường nằm chỉ cấm lưu thông trên đường bộ cấp V, cấp VI. Ảnh: V.LONG
Trong bối cảnh đó, việc cấm hoàn toàn loại phương tiện này là chưa khả thi. Tuy nhiên, cần có chính sách hạn chế phát triển xe giường nằm hai tầng. Thay vào đó, có thể nghiên cứu đưa vào khai thác các loại xe ghế ngồi được thiết kế có thể ngả, giúp hành khách nghỉ ngơi khi mệt mỏi.
Bên cạnh đó, cần tính toán lại số giường trên xe, không cho phép nâng tầng hai quá cao để hạn chế mô men lật.
Theo ông Thủy, cũng cần hạn chế cấp phép cho xe giường nằm chạy ban đêm. Chạy đêm tiềm ẩn nhiều yếu tố mất an toàn do đường vắng, ít lực lượng kiểm tra, tài xế dễ chủ quan, chạy nhanh.
Ngoài ra, tài xế thường buồn ngủ khi lái xe ban đêm. Xe vận hành liên tục với tốc độ cao cũng làm tăng nguy cơ hỏng hóc. Do đó, cần tính toán theo hướng chỉ cho phép một số lượng xe nhất định chạy ban đêm. Đồng thời, tăng cường kiểm tra thời gian lái xe liên tục, kiểm soát tải trọng, không để xảy ra tình trạng nhồi nhét hành khách.
Cũng theo TS Nguyễn Xuân Thủy, Trung Quốc từng cấp phép hoán cải xe giường nằm với số lượng lớn. Tuy nhiên, đến nay nước này đã dừng sản xuất và không chấp nhận đăng ký lưu thông đối với xe giường nằm.
Nhiều quốc gia khác cũng không sử dụng xe khách giường nằm hai tầng. Phương tiện vận chuyển đường dài chủ yếu là tàu hỏa. Xe ô tô khách thường chỉ hoạt động đến khoảng 21-22 giờ.
Tại Việt Nam, do các loại hình vận tải khác chưa phát triển đồng bộ nên vẫn phải sử dụng xe giường nằm.
Trong tương lai, khi tuyến đường sắt cao tốc Hà Nội - TP.HCM được xây dựng và hoàn thiện, cần tiến tới cấm xe giường nằm trên hành lang Bắc - Nam.
Theo đó, chỉ cho phép xe này hoạt động trên những cung đường không có đường sắt tốc độ cao đi qua, giới hạn cự ly và giám sát chặt chẽ điều kiện an toàn.
Chủ một hãng xe giường nằm chạy tuyến Hà Nội – Lào Cai cho biết hiện nay hầu hết xe khách là xe giường nằm, xe ghế ngồi rất ít nên tai nạn chủ yếu liên quan đến loại phương tiện này.
Tuy nhiên, theo vị này, nguyên nhân tai nạn chủ yếu xuất phát từ con người, như lái xe chạy ẩu, vi phạm tốc độ, hơn là do phương tiện. “Không thể đổ lỗi hoàn toàn cho xe. Trách nhiệm lớn thuộc về lái xe và đơn vị quản lý doanh nghiệp”- vị này nói.
Để hạn chế tai nạn, cần tăng cường trách nhiệm của doanh nghiệp vận tải, nâng cao ý thức lái xe và tiếp tục cải thiện hạ tầng giao thông.
VIẾT LONG