Thiết kế điển hình đáp ứng yêu cầu "2 trong 1"
Những năm gần đây, các hiện tượng thiên tai ở nước ta, đặc biệt là bão, lũ, sạt lở đất ngày càng diễn biến khốc liệt. Biến đổi khí hậu đã trở thành một thách thức có ảnh hưởng lớn đến phát triển xã hội. Việc ứng phó với thách thức này đã trở thành một ưu tiên của rất nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.
Thiên tai gây ra hậu quả rất lớn tại khu vực miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ. (Ảnh minh họa).
Trong bối cảnh đó, các công trình công cộng có mặt rộng khắp các địa phương là nhà văn hóa thôn và hệ thống trường học các cấp, không còn phù hợp với tình hình BĐKH, đặc biệt là ở các địa phương thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.
Do đó, ngoài mục đích phục vụ công năng chính thì việc thiết kế công trình kết hợp làm điểm tránh trú khi có thiên tai là hết sức cần thiết, đảm bảo tính khả thi và kinh tế, phù hợp với mức sống và nhu cầu của các địa phương còn khó khăn.
Năm 2021, Bộ Xây dựng đã giao cho Viện Kiến trúc quốc gia triển khai nghiên cứu "Thiết kế điển hình công trình công cộng vùng nông thôn đảm bảo yêu cầu về thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai" hạng mục: Trường tiểu học và nhà văn hóa thôn kết hợp điểm tránh trú bão lụt khu vực miền Trung và Tây Nam Bộ.
Trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu Viện Kiến trúc quốc gia tiếp tục đề xuất các thiết kế điển hình công trình công cộng vùng nông thôn cho khu vực miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ nhằm đưa ra các mẫu phù hợp với bản sắc văn hóa, kiến trúc và khí hậu, thiên tai của địa phương, đáp ứng yêu cầu "2 trong 1".
Trong điều kiện bình thường có thể làm chỗ học tập, sinh hoạt văn hóa cộng đồng, nhưng khi có thiên tai cũng có thể làm nơi trú ẩn, đảm bảo ứng phó biến đổi khí hậu.
ThS.KTS Nguyễn Quốc Hoàng, Trưởng phòng Quản lý khoa học kỹ thuật và dữ liệu - Viện Kiến trúc quốc gia (Bộ Xây dựng) cho biết, việc xây dựng thiết kế điển hình trường tiểu học và nhà văn hóa thôn kết hợp điểm tránh trú bão lụt có mục tiêu chính là chỉnh trang và hoàn thiện hệ thống các công trình công cộng ở nông thôn, từng bước cải thiện và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân, giảm dần khoảng cách giữa nông thôn với đô thị.
Thiết kế điển hình nhà văn hóa thôn kết hợp điểm tránh trú thiên tai áp dụng cho các tỉnh Tuyên Quang và Lào Cai.
Các mẫu thiết kế điển hình sẽ lồng ghép hệ thống công trình công cộng ở nông thôn với nhiệm vụ phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, biến đổi khí hậu; đồng thời cũng là cơ sở cho việc hướng dẫn thiết kế mới và cải tạo các công trình công cộng hiện có tại địa phương.
Các mẫu thiết kế phải đảm bảo đầy đủ các khối chức năng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn hiện hành; có giải pháp kỹ thuật phù hợp, sử dụng vật liệu xây dựng hợp lý, thích ứng với điều kiện địa hình tại các địa phương, bảo đảm đồng bộ, hiện đại, bền vững và tuyệt đối an toàn, đáp ứng yêu cầu về thích ứng với biến đổi khí hậu và phòng chống thiên tai.
Linh hoạt điều chỉnh thiết kế với điều kiện của từng địa phương
Trên cơ sở khảo sát thực tế và yêu cầu của nhiệm vụ nghiên cứu, Viện Kiến trúc quốc gia đã đề xuất 10 mẫu thiết kế điển hình công trình nhà văn hóa thôn (quy mô 100 chỗ và 200 chỗ) và 6 mẫu thiết kế điển hình công trình trường tiểu học (quy mô 5 lớp và 10 lớp).
Thiết kế điển hình nhà văn hóa thôn kết hợp điểm tránh trú thiên tai áp dụng cho các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh.
Đối với thiết kế điển hình công trình nhà văn hóa thôn kết hợp điểm tránh trú thiên tai, 10 mẫu thiết kế điển hình được chia thành 5 nhóm cho 5 khu vực có điều kiện địa hình, khí hậu và bản sắc văn hóa, kiến trúc khác nhau, bao gồm: Khu vực Tuyên Quang, Lào Cai, khu vực Cao Bằng, Thái Nguyên, Lạng Sơn; khu vực Sơn La, Điện Biên, Lai Châu; khu vực Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh; khu vực Quảng Trị, Huế.
Tùy thuộc vào điều kiện địa hình, khí hậu và bản sắc văn hóa, kiến trúc của từng khu vực, mẫu thiết kế sẽ có diện tích xây dựng, mật độ xây dựng, số tầng và kiến trúc phù hợp với từng địa phương, nhưng vẫn phải đảm bảo đầy đủ chức năng và yếu tố an toàn của một điểm tránh trú thiên tai, thuận tiện cho việc cứu nạn, cứu hộ.
Ví dụ, mẫu thiết kế áp dụng ở các tỉnh Tuyên Quang, Lào Cai có kiến trúc nhà trình tường đặc trưng của người H’Mông. Mẫu thiết kế cho Cao Bằng, Thái Nguyên và Lạng Sơn mô phỏng nhà sàn truyền thống của dân tộc Tày, dân tộc Thái.
Trong khi đó, mẫu thiết kế áp dụng ở Quảng Trị và Huế có kiến trúc đặc trưng của ngôi nhà Gươl - ngôi nhà thiêng của người Cơ Tu.
Thiết kế điển hình trường tiểu học quy mô 10 lớp áp dụng cho khu vực từ Quảng Trị đến Huế.
Tương tự, đối với thiết kế điển hình công trình trường tiểu học kết hợp tránh trú thiên tai, 6 mẫu thiết kế điển hình được chia thành 2 nhóm.
Trong đó, 3 mẫu thiết kế điển hình cho quy mô 10 lớp áp dụng cho các khu vực từ Quảng Trị đến Huế, từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh và khu vực vùng núi Bắc Bộ, tổng cộng 350 học sinh. Các mẫu thiết kế này được áp dụng cho khu đất có diện tích khoảng 6.800 - 7.500m2, diện tích xây dựng từ 2.500 - 3.500m2, cao 3 tầng.
Ba mẫu thiết kế điển hình quy mô 5 lớp áp dụng cho khu vực miền núi từ Quảng Trị đến Huế, từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh và khu vực vùng núi Bắc Bộ, tổng cộng 175 học sinh. Các mẫu thiết kế được áp dụng cho khu đất có diện tích từ 2.700 - 3.400m², diện tích xây dựng khoảng 830 - 970m2, cao 2 tầng.
Dịch Phong