Công nghệ số thay đổi cấu trúc tiêu thụ nông sản như thế nào?

2 giờ trướcBài gốc

Từ “bán được hàng” đến tái cấu trúc cách nông sản đi ra thị trường

Trong thời đại công nghệ lên ngôi, công nghệ đang làm thay đổi căn bản cấu trúc tiêu thụ nông sản, từ phương thức sản xuất, tổ chức thị trường, phân phối, cho đến cách người tiêu dùng tiếp cận và đánh giá giá trị sản phẩm.

Thực tế cho thấy, việc nông sản “lên sàn”, tham gia các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội hay hệ thống phân phối số hóa không đơn thuần là chuyển từ bán trực tiếp sang bán trực tuyến. Đằng sau đó là sự dịch chuyển của cả chuỗi giá trị, trong đó dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu và trải nghiệm tiêu dùng trở thành những yếu tố có giá trị không kém, thậm chí có lúc còn quan trọng hơn sản lượng.

Tại Hợp tác xã nông sản Phú Lương, câu chuyện chuyển đổi số bắt đầu không phải từ việc mở gian hàng online, mà từ việc chuẩn hóa lại toàn bộ quy trình sản xuất. Ông Tống Văn Viện, Chủ tịch kiêm Giám đốc Hợp tác xã chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương: “Trước đây, chúng tôi chỉ chú trọng làm sao trồng được nguyên liệu tốt, bán được sản phẩm cho thương lái. Khi tham gia các nền tảng số, yêu cầu đầu tiên không phải là giá, mà là hồ sơ sản phẩm, tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc. Điều đó buộc chúng tôi phải làm lại từ gốc”.

Theo ông Viện, công nghệ số đã thay đổi cách hợp tác xã nhìn nhận giá trị sản phẩm nông sản. “Không còn là bán bó trà hay túi trà đơn thuần. Sản phẩm giờ gắn với câu chuyện vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, chứng nhận chất lượng. Những thông tin này nếu không được số hóa thì gần như không thể tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại”, ông Viện nói.

Công nghệ đang làm thay đổi căn bản cấu trúc tiêu thụ nông sản. Ảnh minh họa

Sự thay đổi này cũng kéo theo sự dịch chuyển vai trò của các chủ thể trong chuỗi. Nếu như trước đây, thương lái giữ vai trò trung tâm trong kết nối cung - cầu, thì nay, nền tảng số và hệ thống phân phối hiện đại đang trở thành “nút trung gian” mới. Điều này tạo ra áp lực nhưng cũng mở ra cơ hội để nông sản Việt bước vào thị trường theo cách minh bạch và bền vững hơn.

Ở góc độ phân phối, ông Trần Minh Tuấn, đại diện cửa hàng nông sản Đồng Xa, phường Nghĩa Đô (Hà Nội) cho rằng, công nghệ số đã thay đổi cách nhà bán lẻ lựa chọn sản phẩm. “Chúng tôi không còn dựa chủ yếu vào cảm tính hay mối quan hệ. Dữ liệu về nguồn gốc, phản hồi khách hàng, khả năng cung ứng ổn định và câu chuyện thương hiệu trên môi trường số là những tiêu chí ngày càng quan trọng”, ông Tuấn cho biết.

Theo ông Tuấn, nhiều sản phẩm nông sản, thậm chí là những sản phẩm đã đạt chứng nhận OCOP, trước đây khó tiếp cận hệ thống bán lẻ vì thiếu thông tin minh bạch. “Khi mọi thứ được số hóa, từ mã vùng trồng, chứng nhận đến lịch sử bán hàng, việc đưa sản phẩm vào hệ thống trở nên dễ dàng hơn. Công nghệ giúp giảm rủi ro cho cả nhà phân phối và người tiêu dùng”, ông Tuấn phân tích.

Khi người tiêu dùng trở thành trung tâm của chuỗi giá trị số

Một trong những thay đổi sâu sắc nhất mà công nghệ số mang lại cho cấu trúc tiêu thụ nông sản chính là sự dịch chuyển trọng tâm về phía người tiêu dùng. Không còn là người mua thụ động, người tiêu dùng ngày nay tham gia trực tiếp vào việc định hình giá trị và vòng đời của sản phẩm nông sản.

Chị Lê Thu Trang, 24 tuổi, một người tiêu dùng tại Hà Nội cho biết, thói quen mua nông sản của chị đã thay đổi đáng kể trong vài năm gần đây: “Tôi không chỉ quan tâm đến giá hay hình thức. Khi mua nông sản, đặc biệt là sản phẩm OCOP, tôi thường quét mã QR để xem nguồn gốc, đọc đánh giá của người mua trước, xem cách sản phẩm được kể câu chuyện trên nền tảng số”.

Theo chị Trang, công nghệ khiến người tiêu dùng “khó tính hơn” nhưng cũng công bằng hơn. “Sản phẩm nào làm thật, minh bạch, truyền thông tốt thì được lựa chọn. Ngược lại, nếu thông tin mập mờ, dù giá rẻ cũng rất khó bán”, chị Trang thẳng thắn chỉ rõ.

Chính sự “khó tính” này đang buộc các chủ thể trong chuỗi phải thay đổi. Nông dân, hợp tác xã không thể chỉ tập trung vào sản xuất; nhà phân phối không thể chỉ làm logistics; còn người bán lẻ không thể chỉ trưng bày sản phẩm. Tất cả đều phải tham gia vào quá trình tạo dựng giá trị trên môi trường số.

Ông Trần Minh Tuấn phân tích thêm: “Công nghệ số khiến chuỗi giá trị tiêu thụ nông sản trở nên 'phẳng' hơn. Phản hồi của người tiêu dùng đi ngược trở lại rất nhanh, tác động trực tiếp đến nhà sản xuất. Nếu sản phẩm không đạt kỳ vọng, phản hồi tiêu cực sẽ lập tức ảnh hưởng đến sức bán”.

Người tiêu dùng trở thành trung tâm của chuỗi giá trị số. Ảnh minh họa

Ở chiều ngược lại, những sản phẩm làm tốt lại có cơ hội mở rộng thị trường nhanh hơn rất nhiều. “Có những sản phẩm địa phương, nhờ phản hồi tích cực trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội, chỉ trong thời gian ngắn đã được các chuỗi bán lẻ lớn quan tâm”, ông Tuấn cho biết.

Tuy nhiên, quá trình tái cấu trúc này cũng đặt ra không ít thách thức. Không phải hợp tác xã hay hộ sản xuất nào cũng đủ năng lực tiếp cận công nghệ. Khoảng cách số, năng lực quản trị, chi phí đầu tư ban đầu vẫn là những rào cản hiện hữu. Nếu không có sự hỗ trợ đồng bộ về đào tạo, hạ tầng và chính sách, nguy cơ bị “loại khỏi cuộc chơi” là hoàn toàn có thể xảy ra.

Ông Tống Văn Viện thẳng thắn nhìn nhận: “Chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản không thể làm theo phong trào. Nếu chỉ dừng ở việc mở gian hàng online mà không thay đổi cách làm, sản phẩm rất dễ bị chìm giữa hàng nghìn lựa chọn khác”.

Từ đây, có thể thấy công nghệ số đang đặt nông sản Việt trước một ngã rẽ quan trọng. Một bên là mô hình tiêu thụ cũ, dựa nhiều vào trung gian và thị trường truyền thống, bên kia là chuỗi giá trị mới, nơi dữ liệu, minh bạch và niềm tin của người tiêu dùng trở thành “đơn vị tiền tệ” quan trọng nhất.

Công nghệ không thay thế người nông dân, nhưng đang buộc tất cả các chủ thể phải thay đổi vai trò của mình trong chuỗi. Và trong cấu trúc tiêu thụ mới ấy, nông sản chỉ thực sự đi xa khi công nghệ được sử dụng như một công cụ tái thiết chuỗi giá trị, chứ không chỉ là giải pháp bán hàng mang tính tình thế.

Minh Trang

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/cong-nghe-so-thay-doi-cau-truc-tieu-thu-nong-san-nhu-the-nao-440176.html